Library / Tipiṭaka / තිපිටක • Tipiṭaka / සාරත්‌ථදීපනී-ටීකා • Sāratthadīpanī-ṭīkā

    බාහිරනිදානකථා

    Bāhiranidānakathā

    ඉදානි ‘‘තං වණ්‌ණයිස්‌සං විනය’’න්‌ති පටිඤ්‌ඤාතත්‌තා යථාපටිඤ්‌ඤාතවිනයසංවණ්‌ණනං කත්‌තුකාමො සංවරවිනයපහානවිනයාදිවසෙන විනයස්‌ස බහුවිධත්‌තා ඉධ සංවණ්‌ණෙතබ්‌බභාවෙන අධිප්‌පෙතො තාව විනයො වවත්‌ථපෙතබ්‌බොති දස්‌සෙන්‌තො ආහ ‘‘තත්‌ථා’’තිආදි. තත්‌ථ තත්‌ථාති තාසු ගාථාසු. තාව-සද්‌දො පඨමන්‌ති ඉමස්‌මිං අත්‌ථෙ දට්‌ඨබ්‌බො. තෙන පඨමං විනයං වවත්‌ථපෙත්‌වා පච්‌ඡා තස්‌ස වණ්‌ණනං කරිස්‌සාමීති දීපෙති. වවත්‌ථපෙතබ්‌බොති නියමෙතබ්‌බො. තෙනෙතං වුච්‌චතීති යස්‌මා වවත්‌ථපෙතබ්‌බො, තෙන හෙතුනා එතං ‘‘විනයො නාමා’’තිආදිකං නියාමකවචනං වුච්‌චතීති අත්‌ථො. අස්‌සාති විනයස්‌ස. මාතිකාති උද්‌දෙසො. සො හි නිද්‌දෙසපදානං ජනනීඨානෙ ඨිතත්‌තා මාතා වියාති මාතිකාති වුච්‌චති.

    Idāni ‘‘taṃ vaṇṇayissaṃ vinaya’’nti paṭiññātattā yathāpaṭiññātavinayasaṃvaṇṇanaṃ kattukāmo saṃvaravinayapahānavinayādivasena vinayassa bahuvidhattā idha saṃvaṇṇetabbabhāvena adhippeto tāva vinayo vavatthapetabboti dassento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti tāsu gāthāsu. Tāva-saddo paṭhamanti imasmiṃ atthe daṭṭhabbo. Tena paṭhamaṃ vinayaṃ vavatthapetvā pacchā tassa vaṇṇanaṃ karissāmīti dīpeti. Vavatthapetabboti niyametabbo. Tenetaṃ vuccatīti yasmā vavatthapetabbo, tena hetunā etaṃ ‘‘vinayo nāmā’’tiādikaṃ niyāmakavacanaṃ vuccatīti attho. Assāti vinayassa. Mātikāti uddeso. So hi niddesapadānaṃ jananīṭhāne ṭhitattā mātā viyāti mātikāti vuccati.

    ඉදානි වණ්‌ණෙතබ්‌බමත්‌ථං මාතිකං ඨපෙත්‌වා දස්‌සෙන්‌තො ආහ ‘‘වුත්‌තං යෙනා’’තිආදි. ඉදං වුත්‌තං හොති – එතං ‘‘තෙන සමයෙන බුද්‌ධො භගවා වෙරඤ්‌ජායං විහරතී’’තිආදිනිදානවචනපටිමණ්‌ඩිතං විනයපිටකං යෙන පුග්‌ගලෙන වුත්‌තං, යස්‌මිං කාලෙ වුත්‌තං, යස්‌මා කාරණා වුත්‌තං, යෙන ධාරිතං, යෙන ච ආභතං, යෙසු පතිට්‌ඨිතං, එතං යථාවුත්‌තවිධානං වත්‌වා තතො ‘‘තෙන සමයෙනා’’තිආදිපාඨස්‌ස අත්‌ථං අනෙකප්‌පකාරතො දස්‌සයන්‌තො විනයස්‌ස අත්‌ථවණ්‌ණනං කරිස්‌සාමීති. එත්‌ථ ච ‘‘වුත්‌තං යෙන යදා යස්‌මා’’ති ඉදං වචනං ‘‘තෙන සමයෙන බුද්‌ධො භගවා’’තිආදිනිදානවචනමත්‌තං අපෙක්‌ඛිත්‌වා වත්‌තුකාමොපි විසුං අවත්‌වා ‘‘නිදානෙන ආදිකල්‍යාණං, ‘ඉදමවොචා’ති නිගමනෙන පරියොසානකල්‍යාණ’’න්‌ති ච වචනතො නිදානනිගමනානිපි සත්‌ථුදෙසනාය අනුවිධානත්‌තා තදන්‌තොගධානෙවාති නිදානස්‌සපි විනයපාළියංයෙව අන්‌තොගධත්‌තා ‘‘වුත්‌තං යෙන යදා යස්‌මා’’ති ඉදම්‌පි විනයපිටකසම්‌බන්‌ධංයෙව කත්‌වා මාතිකං ඨපෙසි. මාතිකාය හි ‘‘එත’’න්‌ති වුත්‌තං විනයපිටකංයෙව සාමඤ්‌ඤතො සබ්‌බත්‌ථ සම්‌බන්‌ධමුපගච්‌ඡති.

    Idāni vaṇṇetabbamatthaṃ mātikaṃ ṭhapetvā dassento āha ‘‘vuttaṃ yenā’’tiādi. Idaṃ vuttaṃ hoti – etaṃ ‘‘tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharatī’’tiādinidānavacanapaṭimaṇḍitaṃ vinayapiṭakaṃ yena puggalena vuttaṃ, yasmiṃ kāle vuttaṃ, yasmā kāraṇā vuttaṃ, yena dhāritaṃ, yena ca ābhataṃ, yesu patiṭṭhitaṃ, etaṃ yathāvuttavidhānaṃ vatvā tato ‘‘tena samayenā’’tiādipāṭhassa atthaṃ anekappakārato dassayanto vinayassa atthavaṇṇanaṃ karissāmīti. Ettha ca ‘‘vuttaṃ yena yadā yasmā’’ti idaṃ vacanaṃ ‘‘tena samayena buddho bhagavā’’tiādinidānavacanamattaṃ apekkhitvā vattukāmopi visuṃ avatvā ‘‘nidānena ādikalyāṇaṃ, ‘idamavocā’ti nigamanena pariyosānakalyāṇa’’nti ca vacanato nidānanigamanānipi satthudesanāya anuvidhānattā tadantogadhānevāti nidānassapi vinayapāḷiyaṃyeva antogadhattā ‘‘vuttaṃ yena yadā yasmā’’ti idampi vinayapiṭakasambandhaṃyeva katvā mātikaṃ ṭhapesi. Mātikāya hi ‘‘eta’’nti vuttaṃ vinayapiṭakaṃyeva sāmaññato sabbattha sambandhamupagacchati.

    ඉදානි පන තං විසුං නීහරිත්‌වා දස්‌සෙන්‌තො ‘‘තත්‌ථ වුත්‌තං යෙනා’’තිආදිමාහ. තත්‌ථ තත්‌ථාති තෙසු මාතිකාපදෙසු. අථ කස්‌මා ඉදමෙව වචනං සන්‌ධාය වුත්‌තන්‌ති ආහ ‘‘ඉදඤ්‌හී’’තිආදි. ඉදන්‌ති ‘‘තෙන සමයෙන බුද්‌ධො භගවා’’තිආදිවචනං . හි-සද්‌දො යස්‌මාති අත්‌ථෙ දට්‌ඨබ්‌බො, යස්‌මා බුද්‌ධස්‌ස භගවතො අත්‌තපච්‌චක්‌ඛවචනං න හොති, තස්‌මාති වුත්‌තං හොති. අත්‌තපච්‌චක්‌ඛවචනං න හොතීති අත්‌තනො පච්‌චක්‌ඛං කත්‌වා වුත්‌තවචනං න හොති, භගවතා වුත්‌තවචනං න හොතීති අධිප්‌පායො. ‘‘අත්‌තපච්‌චක්‌ඛවචනං න හොතීති ආහච්‌ච භාසිතං න හොතීති අධිප්‌පායො’’ති කෙනචි වුත්‌තං. ගණ්‌ඨිපදෙ පන ‘‘අත්‌තපච්‌චක්‌ඛවචනං න හොතීති අත්‌තනො ධරමානකාලෙ වුත්‌තවචනං න හොතී’’ති ලිඛිතං. තදුභයම්‌පි අත්‌ථතො සමානමෙව. ඉදානි පඤ්‌හකරණං වත්‌වා අනුක්‌කමෙන යථාවුත්‌තපඤ්‌හවිස්‌සජ්‌ජනං කරොන්‌තො ‘‘ආයස්‌මතා’’තිආදිමාහ. ඉමිනා පුග්‌ගලං නියමෙති, ‘‘තඤ්‌චා’’තිආදිනා කාලං නියමෙති. තඤ්‌ච උපාලිත්‌ථෙරෙන වුත්‌තවචනං කාලතො පඨමමහාසඞ්‌ගීතිකාලෙ වුත්‌තන්‌ති අත්‌ථො.

    Idāni pana taṃ visuṃ nīharitvā dassento ‘‘tattha vuttaṃ yenā’’tiādimāha. Tattha tatthāti tesu mātikāpadesu. Atha kasmā idameva vacanaṃ sandhāya vuttanti āha ‘‘idañhī’’tiādi. Idanti ‘‘tena samayena buddho bhagavā’’tiādivacanaṃ . Hi-saddo yasmāti atthe daṭṭhabbo, yasmā buddhassa bhagavato attapaccakkhavacanaṃ na hoti, tasmāti vuttaṃ hoti. Attapaccakkhavacanaṃ na hotīti attano paccakkhaṃ katvā vuttavacanaṃ na hoti, bhagavatā vuttavacanaṃ na hotīti adhippāyo. ‘‘Attapaccakkhavacanaṃ na hotīti āhacca bhāsitaṃ na hotīti adhippāyo’’ti kenaci vuttaṃ. Gaṇṭhipade pana ‘‘attapaccakkhavacanaṃ na hotīti attano dharamānakāle vuttavacanaṃ na hotī’’ti likhitaṃ. Tadubhayampi atthato samānameva. Idāni pañhakaraṇaṃ vatvā anukkamena yathāvuttapañhavissajjanaṃ karonto ‘‘āyasmatā’’tiādimāha. Iminā puggalaṃ niyameti, ‘‘tañcā’’tiādinā kālaṃ niyameti. Tañca upālittherena vuttavacanaṃ kālato paṭhamamahāsaṅgītikāle vuttanti attho.





    © 1991-2023 The Titi Tudorancea Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
    Contact