Library / Tipiṭaka / തിപിടക • Tipiṭaka / ജാതക-അട്ഠകഥാ • Jātaka-aṭṭhakathā |
(പഞ്ചമോ ഭാഗോ)
(Pañcamo bhāgo)
൧൬. തിംസനിപാതോ
16. Tiṃsanipāto
[൧൫൧] ൧. കിംഛന്ദജാതകവണ്ണനാ
[151] 1. Kiṃchandajātakavaṇṇanā
കിംഛന്ദോ കിമധിപ്പായോതി ഇദം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ഉപോസഥകമ്മം ആരബ്ഭ കഥേസി. ഏകദിവസഞ്ഹി സത്ഥാ ബഹൂ ഉപാസകേ ച ഉപാസികായോ ച ഉപോസഥികേ ധമ്മസ്സവനത്ഥായ ആഗന്ത്വാ ധമ്മസഭായം നിസിന്നേ ‘‘ഉപോസഥികാത്ഥ ഉപാസകാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി വുത്തേ ‘‘സാധു വോ കതം ഉപോസഥം കരോന്തേഹി, പോരാണകാ ഉപഡ്ഢൂപോസഥകമ്മസ്സ നിസ്സന്ദേന മഹന്തം യസം പടിലഭിംസൂ’’തി വത്വാ തേഹി യാചിതോ അതീതം ആഹരി.
Kiṃchandokimadhippāyoti idaṃ satthā jetavane viharanto uposathakammaṃ ārabbha kathesi. Ekadivasañhi satthā bahū upāsake ca upāsikāyo ca uposathike dhammassavanatthāya āgantvā dhammasabhāyaṃ nisinne ‘‘uposathikāttha upāsakā’’ti pucchitvā ‘‘āma, bhante’’ti vutte ‘‘sādhu vo kataṃ uposathaṃ karontehi, porāṇakā upaḍḍhūposathakammassa nissandena mahantaṃ yasaṃ paṭilabhiṃsū’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.
അതീതേ ബാരാണസിയം ബ്രഹ്മദത്തോ ധമ്മേന രജ്ജം കാരേന്തോ സദ്ധോ അഹോസി ദാനസീലഉപോസഥകമ്മേസു അപ്പമത്തോ. സോ സേസേപി അമച്ചാദയോ ദാനാദീസു സമാദപേസി. പുരോഹിതോ പനസ്സ പരപിട്ഠിമംസികോ ലഞ്ജഖാദകോ കൂടവിനിച്ഛയികോ അഹോസി. രാജാ ഉപോസഥദിവസേ അമച്ചാദയോ പക്കോസാപേത്വാ ‘‘ഉപോസഥികാ ഹോഥാ’’തി ആഹ. പുരോഹിതോ ഉപോസഥം ന സമാദിയി. അഥ നം ദിവാ ലഞ്ജം ഗഹേത്വാ കൂടഡ്ഡം കത്വാ ഉപട്ഠാനം ആഗതം രാജാ ‘‘തുമ്ഹേ ഉപോസഥികാ’’തി അമച്ചേ പുച്ഛന്തോ ‘‘ത്വമ്പി ആചരിയ ഉപോസഥികോ’’തി പുച്ഛി. സോ ‘‘ആമാ’’തി മുസാവാദം കത്വാ പാസാദാ ഓതരി. അഥ നം ഏകോ അമച്ചോ ‘‘നനു തുമ്ഹേ ന ഉപോസഥികാ’’തി ചോദേസി. സോ ആഹ – ‘‘അഹം വേലായമേവ ഭുഞ്ജിം, ഗേഹം പന ഗന്ത്വാ മുഖം വിക്ഖാലേത്വാ ഉപോസഥം അധിട്ഠായ സായം ന ഭുഞ്ജിസ്സാമി, രത്തിം സീലം രക്ഖിസ്സാമി, ഏവം മേ ഉപഡ്ഢൂപോസഥകമ്മം ഭവിസ്സതീ’’തി? ‘‘സാധു, ആചരിയാ’’തി. സോ ഗേഹം ഗന്ത്വാ തഥാ അകാസി. പുനേകദിവസം തസ്മിം വിനിച്ഛയേ നിസിന്നേ അഞ്ഞതരാ സീലവതീ ഇത്ഥീ അഡ്ഡം കരോന്തീ ഘരം ഗന്തും അലഭമാനാ ‘‘ഉപോസഥകമ്മം നാതിക്കമിസ്സാമീ’’തി ഉപകട്ഠേ കാലേ മുഖം വിക്ഖാലേതും ആരഭി. തസ്മിം ഖണേ ബ്രാഹ്മണസ്സ സുപക്കാനം അമ്ബഫലാനം അമ്ബപിണ്ഡി ആഹരിയിത്ഥ. സോ തസ്സാ ഉപോസഥികഭാവം ഞത്വാ ‘‘ഇമാനി ഖാദിത്വാ ഉപോസഥികാ ഹോഹീ’’തി അദാസി. സാ തഥാ അകാസി. ഏത്തകം ബ്രാഹ്മണസ്സ കമ്മം.
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatto dhammena rajjaṃ kārento saddho ahosi dānasīlauposathakammesu appamatto. So sesepi amaccādayo dānādīsu samādapesi. Purohito panassa parapiṭṭhimaṃsiko lañjakhādako kūṭavinicchayiko ahosi. Rājā uposathadivase amaccādayo pakkosāpetvā ‘‘uposathikā hothā’’ti āha. Purohito uposathaṃ na samādiyi. Atha naṃ divā lañjaṃ gahetvā kūṭaḍḍaṃ katvā upaṭṭhānaṃ āgataṃ rājā ‘‘tumhe uposathikā’’ti amacce pucchanto ‘‘tvampi ācariya uposathiko’’ti pucchi. So ‘‘āmā’’ti musāvādaṃ katvā pāsādā otari. Atha naṃ eko amacco ‘‘nanu tumhe na uposathikā’’ti codesi. So āha – ‘‘ahaṃ velāyameva bhuñjiṃ, gehaṃ pana gantvā mukhaṃ vikkhāletvā uposathaṃ adhiṭṭhāya sāyaṃ na bhuñjissāmi, rattiṃ sīlaṃ rakkhissāmi, evaṃ me upaḍḍhūposathakammaṃ bhavissatī’’ti? ‘‘Sādhu, ācariyā’’ti. So gehaṃ gantvā tathā akāsi. Punekadivasaṃ tasmiṃ vinicchaye nisinne aññatarā sīlavatī itthī aḍḍaṃ karontī gharaṃ gantuṃ alabhamānā ‘‘uposathakammaṃ nātikkamissāmī’’ti upakaṭṭhe kāle mukhaṃ vikkhāletuṃ ārabhi. Tasmiṃ khaṇe brāhmaṇassa supakkānaṃ ambaphalānaṃ ambapiṇḍi āhariyittha. So tassā uposathikabhāvaṃ ñatvā ‘‘imāni khāditvā uposathikā hohī’’ti adāsi. Sā tathā akāsi. Ettakaṃ brāhmaṇassa kammaṃ.
സോ അപരഭാഗേ കാലം കത്വാ ഹിമവന്തപദേസേ കോസികിഗങ്ഗായ തീരേ തിയോജനികേ അമ്ബവനേ രമണീയേ ഭൂമിഭാഗേ സോഭഗ്ഗപ്പത്തേ കനകവിമാനേ അലങ്കതസിരിസയനേ സുത്തപ്പബുദ്ധോ വിയ നിബ്ബത്തി അലങ്കതപടിയത്തോ ഉത്തമരൂപധരോ സോളസസഹസ്സദേവകഞ്ഞാപരിവാരോ. സോ രത്തിഞ്ഞേവ തം സിരിസമ്പത്തിം അനുഭോതി. വേമാനികപേതഭാവേന ഹിസ്സ കമ്മസരിക്ഖകോ വിപാകോ അഹോസി, തസ്മാ അരുണേ ഉഗ്ഗച്ഛന്തേ അമ്ബവനം പവിസതി, പവിട്ഠക്ഖണേയേവസ്സ ദിബ്ബത്തഭാവോ അന്തരധായതി, അസീതിഹത്ഥതാലക്ഖന്ധപ്പമാണോ അത്തഭാവോ നിബ്ബത്തതി, സകലസരീരം ഝായതി, സുപുപ്ഫിതകിംസുകോ വിയ ഹോതി. ദ്വീസു ഹത്ഥേസു ഏകേകാവ അങ്ഗുലി, തത്ഥ മഹാകുദ്ദാലപ്പമാണാ നഖാ ഹോന്തി. തേഹി നഖേഹി അത്തനോ പിട്ഠിമംസം ഫാലേത്വാ ഉപ്പാടേത്വാ ഖാദന്തോ വേദനാപ്പത്തോ മഹാരവം രവന്തോ ദുക്ഖം അനുഭോതി. സൂരിയേ അത്ഥങ്ഗതേ തം സരീരം അന്തരധായതി, ദിബ്ബസരീരം നിബ്ബത്തതി, അലങ്കതപടിയത്താ ദിബ്ബനാടകിത്ഥിയോ നാനാതൂരിയാനി ഗഹേത്വാ പരിവാരേന്തി. സോ മഹാസമ്പത്തിം അനുഭവന്തോ രമണീയേ അമ്ബവനേ ദിബ്ബപാസാദം അഭിരുഹതി. ഇതി സോ ഉപോസഥികായ ഇത്ഥിയാ അമ്ബഫലദാനസ്സ നിസ്സന്ദേന തിയോജനികം അമ്ബവനം പടിലഭതി , ലഞ്ജം ഗഹേത്വാ കൂടഡ്ഡകരണനിസ്സന്ദേന പന പിട്ഠിമംസം ഉപ്പാടേത്വാ ഖാദതി, ഉപഡ്ഢൂപോസഥസ്സ നിസ്സന്ദേന രത്തിം സമ്പത്തിം അനുഭോതി, സോളസസഹസ്സനാടകിത്ഥീഹി പരിവുതോ പരിചാരേസി.
So aparabhāge kālaṃ katvā himavantapadese kosikigaṅgāya tīre tiyojanike ambavane ramaṇīye bhūmibhāge sobhaggappatte kanakavimāne alaṅkatasirisayane suttappabuddho viya nibbatti alaṅkatapaṭiyatto uttamarūpadharo soḷasasahassadevakaññāparivāro. So rattiññeva taṃ sirisampattiṃ anubhoti. Vemānikapetabhāvena hissa kammasarikkhako vipāko ahosi, tasmā aruṇe uggacchante ambavanaṃ pavisati, paviṭṭhakkhaṇeyevassa dibbattabhāvo antaradhāyati, asītihatthatālakkhandhappamāṇo attabhāvo nibbattati, sakalasarīraṃ jhāyati, supupphitakiṃsuko viya hoti. Dvīsu hatthesu ekekāva aṅguli, tattha mahākuddālappamāṇā nakhā honti. Tehi nakhehi attano piṭṭhimaṃsaṃ phāletvā uppāṭetvā khādanto vedanāppatto mahāravaṃ ravanto dukkhaṃ anubhoti. Sūriye atthaṅgate taṃ sarīraṃ antaradhāyati, dibbasarīraṃ nibbattati, alaṅkatapaṭiyattā dibbanāṭakitthiyo nānātūriyāni gahetvā parivārenti. So mahāsampattiṃ anubhavanto ramaṇīye ambavane dibbapāsādaṃ abhiruhati. Iti so uposathikāya itthiyā ambaphaladānassa nissandena tiyojanikaṃ ambavanaṃ paṭilabhati , lañjaṃ gahetvā kūṭaḍḍakaraṇanissandena pana piṭṭhimaṃsaṃ uppāṭetvā khādati, upaḍḍhūposathassa nissandena rattiṃ sampattiṃ anubhoti, soḷasasahassanāṭakitthīhi parivuto paricāresi.
തസ്മിം കാലേ ബാരാണസിരാജാ കാമേസു ദോസം ദിസ്വാ ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ അധോഗങ്ഗായ രമണീയേ ഭൂമിപദേസേ പണ്ണസാലം കാരേത്വാ ഉഞ്ഛാചരിയായ യാപേന്തോ വിഹാസി. അഥേകദിവസം തമ്ഹാ അമ്ബവനാ മഹാഘടപ്പമാണം അമ്ബപക്കം ഗങ്ഗായ പതിത്വാ സോതേന വുയ്ഹമാനം തസ്സ താപസസ്സ പരിഭോഗതിത്ഥാഭിമുഖം അഗമാസി. സോ മുഖം ധോവന്തോ തം മജ്ഝേ നദിയാ ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ ഉദകം തരന്തോ ഗന്ത്വാ ആദായ അസ്സമപദം ആഹരിത്വാ അഗ്യാഗാരേ ഠപേത്വാ സത്ഥകേന ഫാലേത്വാ യാപനമത്തം ഖാദിത്വാ സേസം കദലിപണ്ണേഹി പടിച്ഛാദേത്വാ പുനപ്പുനം ദിവസേ ദിവസേ യാവ പരിക്ഖയാ ഖാദി. തസ്മിം പന ഖീണേ അഞ്ഞം ഫലാഫലം ഖാദിതും നാസക്ഖി, രസതണ്ഹായ ബജ്ഝിത്വാ ‘‘തമേവ അമ്ബപക്കം ഖാദിസ്സാമീ’’തി നദീതീരം ഗന്ത്വാ നദിം ഓലോകേന്തോ ‘‘അമ്ബം അലഭിത്വാ ന ഉട്ഠഹിസ്സാമീ’’തി സന്നിട്ഠാനം കത്വാ നിസീദി. സോ തത്ഥ നിരാഹാരോ ഏകമ്പി ദിവസം, ദ്വേപി, തീണി, ചതു, പഞ്ച, ഛ ദിവസാനി വാതാതപേന പരിസുസ്സന്തോ അമ്ബം ഓലോകേന്തോ നിസീദി. അഥ സത്തമേ ദിവസേ നദീദേവതാ ആവജ്ജമാനാ തം കാരണം ഞത്വാ ‘‘അയം താപസോ തണ്ഹാവസികോ ഹുത്വാ സത്താഹം നിരാഹാരോ ഗങ്ഗം ഓലോകേന്തോ നിസീദി, ഇമസ്സ അമ്ബപക്കം അദാതും ന യുത്തം, അലഭന്തോ മരിസ്സതി, ദസ്സാമി തസ്സാ’’തി ആഗന്ത്വാ ഗങ്ഗായ ഉപരി ആകാസേ ഠത്വാ തേന സദ്ധിം സല്ലപന്തീ പഠമം ഗാഥമാഹ –
Tasmiṃ kāle bārāṇasirājā kāmesu dosaṃ disvā isipabbajjaṃ pabbajitvā adhogaṅgāya ramaṇīye bhūmipadese paṇṇasālaṃ kāretvā uñchācariyāya yāpento vihāsi. Athekadivasaṃ tamhā ambavanā mahāghaṭappamāṇaṃ ambapakkaṃ gaṅgāya patitvā sotena vuyhamānaṃ tassa tāpasassa paribhogatitthābhimukhaṃ agamāsi. So mukhaṃ dhovanto taṃ majjhe nadiyā āgacchantaṃ disvā udakaṃ taranto gantvā ādāya assamapadaṃ āharitvā agyāgāre ṭhapetvā satthakena phāletvā yāpanamattaṃ khāditvā sesaṃ kadalipaṇṇehi paṭicchādetvā punappunaṃ divase divase yāva parikkhayā khādi. Tasmiṃ pana khīṇe aññaṃ phalāphalaṃ khādituṃ nāsakkhi, rasataṇhāya bajjhitvā ‘‘tameva ambapakkaṃ khādissāmī’’ti nadītīraṃ gantvā nadiṃ olokento ‘‘ambaṃ alabhitvā na uṭṭhahissāmī’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā nisīdi. So tattha nirāhāro ekampi divasaṃ, dvepi, tīṇi, catu, pañca, cha divasāni vātātapena parisussanto ambaṃ olokento nisīdi. Atha sattame divase nadīdevatā āvajjamānā taṃ kāraṇaṃ ñatvā ‘‘ayaṃ tāpaso taṇhāvasiko hutvā sattāhaṃ nirāhāro gaṅgaṃ olokento nisīdi, imassa ambapakkaṃ adātuṃ na yuttaṃ, alabhanto marissati, dassāmi tassā’’ti āgantvā gaṅgāya upari ākāse ṭhatvā tena saddhiṃ sallapantī paṭhamaṃ gāthamāha –
൧.
1.
‘‘കിംഛന്ദോ കിമധിപ്പായോ, ഏകോ സമ്മസി ഘമ്മനി;
‘‘Kiṃchando kimadhippāyo, eko sammasi ghammani;
കിംപത്ഥയാനോ കിം ഏസം, കേന അത്ഥേന ബ്രാഹ്മണാ’’തി.
Kiṃpatthayāno kiṃ esaṃ, kena atthena brāhmaṇā’’ti.
തത്ഥ ഛന്ദോതി അജ്ഝാസയോ. അധിപ്പായോതി ചിത്തം. സമ്മസീതി അച്ഛസി. ഘമ്മനീതി ഗിമ്ഹേ. ഏസന്തി ഏസന്തോ. ബ്രാഹ്മണാതി പബ്ബജിതത്താ താപസം ആലപതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ബ്രാഹ്മണ, ത്വം കിം അധിപ്പായോ കിം ചിന്തേന്തോ കിം പത്ഥേന്തോ കിം ഗവേസന്തോ കേനത്ഥേന ഇമസ്മിം ഗങ്ഗാതീരേ ഗങ്ഗം ഓലോകേന്തോ നിസിന്നോതി.
Tattha chandoti ajjhāsayo. Adhippāyoti cittaṃ. Sammasīti acchasi. Ghammanīti gimhe. Esanti esanto. Brāhmaṇāti pabbajitattā tāpasaṃ ālapati. Idaṃ vuttaṃ hoti – brāhmaṇa, tvaṃ kiṃ adhippāyo kiṃ cintento kiṃ patthento kiṃ gavesanto kenatthena imasmiṃ gaṅgātīre gaṅgaṃ olokento nisinnoti.
തം സുത്വാ താപസോ നവ ഗാഥാ അഭാസി –
Taṃ sutvā tāpaso nava gāthā abhāsi –
൨.
2.
‘‘യഥാ മഹാ വാരിധരോ, കുമ്ഭോ സുപരിണാഹവാ;
‘‘Yathā mahā vāridharo, kumbho supariṇāhavā;
തഥൂപമം അമ്ബപക്കം, വണ്ണഗന്ധരസുത്തമം.
Tathūpamaṃ ambapakkaṃ, vaṇṇagandharasuttamaṃ.
൩.
3.
‘‘തം വുയ്ഹമാനം സോതേന, ദിസ്വാനാമലമജ്ഝിമേ;
‘‘Taṃ vuyhamānaṃ sotena, disvānāmalamajjhime;
പാണീഭി നം ഗഹേത്വാന, അഗ്യായതനമാഹരിം.
Pāṇībhi naṃ gahetvāna, agyāyatanamāhariṃ.
൪.
4.
‘‘തതോ കദലിപത്തേസു, നിക്ഖിപിത്വാ സയം അഹം;
‘‘Tato kadalipattesu, nikkhipitvā sayaṃ ahaṃ;
സത്ഥേന നം വികപ്പേത്വാ, ഖുപ്പിപാസം അഹാസി മേ.
Satthena naṃ vikappetvā, khuppipāsaṃ ahāsi me.
൫.
5.
‘‘സോഹം അപേതദരഥോ, ബ്യന്തീഭൂതോ ദുഖക്ഖമോ;
‘‘Sohaṃ apetadaratho, byantībhūto dukhakkhamo;
അസ്സാദം നാധിഗച്ഛാമി, ഫലേസ്വഞ്ഞേസു കേസുചി.
Assādaṃ nādhigacchāmi, phalesvaññesu kesuci.
൬.
6.
‘‘സോസേത്വാ നൂന മരണം, തം മമം ആവഹിസ്സതി;
‘‘Sosetvā nūna maraṇaṃ, taṃ mamaṃ āvahissati;
അമ്ബം യസ്സ ഫലം സാദു, മധുരഗ്ഗം മനോരമം;
Ambaṃ yassa phalaṃ sādu, madhuraggaṃ manoramaṃ;
യമുദ്ധരിം വുയ്ഹമാനം, ഉദധിസ്മാ മഹണ്ണവേ.
Yamuddhariṃ vuyhamānaṃ, udadhismā mahaṇṇave.
൭.
7.
‘‘അക്ഖാതം തേ മയാ സബ്ബം, യസ്മാ ഉപവസാമഹം;
‘‘Akkhātaṃ te mayā sabbaṃ, yasmā upavasāmahaṃ;
രമ്മം പതി നിസിന്നോസ്മി, പുഥുലോമായുതാ പുഥു.
Rammaṃ pati nisinnosmi, puthulomāyutā puthu.
൮.
8.
‘‘ത്വഞ്ച ഖോ മേവ അക്ഖാഹി, അത്താനമപലായിനി;
‘‘Tvañca kho meva akkhāhi, attānamapalāyini;
കാ വാ ത്വമസി കല്യാണി, കിസ്സ വാ ത്വം സുമജ്ഝിമേ.
Kā vā tvamasi kalyāṇi, kissa vā tvaṃ sumajjhime.
൯.
9.
‘‘രുപ്പപട്ടപലിമട്ഠീവ, ബ്യഗ്ഘീവ ഗിരിസാനുജാ;
‘‘Ruppapaṭṭapalimaṭṭhīva, byagghīva girisānujā;
യാ സന്തി നാരിയോ ദേവേസു, ദേവാനം പരിചാരികാ.
Yā santi nāriyo devesu, devānaṃ paricārikā.
൧൦.
10.
‘‘യാ ച മനുസ്സലോകസ്മിം, രൂപേനാന്വാഗതിത്ഥിയോ;
‘‘Yā ca manussalokasmiṃ, rūpenānvāgatitthiyo;
രൂപേന തേ സദിസീ നത്ഥി, ദേവേസു ഗന്ധബ്ബമനുസ്സലോകേ;
Rūpena te sadisī natthi, devesu gandhabbamanussaloke;
പുട്ഠാസി മേ ചാരുപുബ്ബങ്ഗി, ബ്രൂഹി നാമഞ്ച ബന്ധവേ’’തി.
Puṭṭhāsi me cārupubbaṅgi, brūhi nāmañca bandhave’’ti.
തത്ഥ വാരിധരോ കുമ്ഭോതി ഉദകഘടോ. സുപരിണാഹവാതി സുസണ്ഠാനോ. വണ്ണഗന്ധരസുത്തമന്തി വണ്ണഗന്ധരസേഹി ഉത്തമം. ദിസ്വാനാതി ദിസ്വാ. അമലമജ്ഝിമേതി നിമ്മലമജ്ഝേ. ദേവതം ആലപന്തോ ഏവമാഹ. പാണീഭീതി ഹത്ഥേഹി. അഗ്യായതനമാഹരിന്തി അത്തനോ അഗ്ഗിഹുതസാലം ആഹരിം. വികപ്പേത്വാതി വിച്ഛിന്ദിത്വാ. ‘‘വികന്തേത്വാ’’തിപി പാഠോ. ‘‘ഖാദി’’ന്തി പാഠസേസോ. അഹാസി മേതി തം ജിവ്ഹഗ്ഗേ ഠപിതമത്തമേവ സത്ത രസഹരണിസഹസ്സാനി ഫരിത്വാ മമ ഖുദഞ്ച പിപാസഞ്ച ഹരി. അപേതദരഥോതി വിഗതകായചിത്തദരഥോ . സുധാഭോജനം ഭുത്തസ്സ വിയ ഹി തസ്സ സബ്ബദരഥം അപഹരി. ബ്യന്തീഭൂതോതി തസ്സ അമ്ബപക്കസ്സ വിഗതന്തോ ജാതോ, പരിക്ഖീണഅമ്ബപക്കോ ഹുത്വാതി അത്ഥോ. ദുഖക്ഖമോതി ദുക്ഖേന അസാതേന കായക്ഖമേന ചേവ ചിത്തക്ഖമേന ച സമന്നാഗതോ. അഞ്ഞേസു പന കദലിപനസാദീസു ഫലേസു പരിത്തകമ്പി അസ്സാദം നാധിഗച്ഛാമി, സബ്ബാനി മേ ജിവ്ഹായ ഠപിതമത്താനി തിത്തകാനേവ സമ്പജ്ജന്തീതി ദീപേതി.
Tattha vāridharo kumbhoti udakaghaṭo. Supariṇāhavāti susaṇṭhāno. Vaṇṇagandharasuttamanti vaṇṇagandharasehi uttamaṃ. Disvānāti disvā. Amalamajjhimeti nimmalamajjhe. Devataṃ ālapanto evamāha. Pāṇībhīti hatthehi. Agyāyatanamāharinti attano aggihutasālaṃ āhariṃ. Vikappetvāti vicchinditvā. ‘‘Vikantetvā’’tipi pāṭho. ‘‘Khādi’’nti pāṭhaseso. Ahāsi meti taṃ jivhagge ṭhapitamattameva satta rasaharaṇisahassāni pharitvā mama khudañca pipāsañca hari. Apetadarathoti vigatakāyacittadaratho . Sudhābhojanaṃ bhuttassa viya hi tassa sabbadarathaṃ apahari. Byantībhūtoti tassa ambapakkassa vigatanto jāto, parikkhīṇaambapakko hutvāti attho. Dukhakkhamoti dukkhena asātena kāyakkhamena ceva cittakkhamena ca samannāgato. Aññesu pana kadalipanasādīsu phalesu parittakampi assādaṃ nādhigacchāmi, sabbāni me jivhāya ṭhapitamattāni tittakāneva sampajjantīti dīpeti.
സോസേത്വാതി നിരാഹാരതായ സോസേത്വാ സുക്ഖാപേത്വാ. തം മമന്തി തം മമ. യസ്സാതി യം അസ്സ, അഹോസീതി അത്ഥോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യം ഫലം മമ സാദു അഹോസി, യമഹം ഗമ്ഭീരേ പുഥുലഉദകക്ഖന്ധസങ്ഖാതേ മഹണ്ണവേ വുയ്ഹമാനം തതോ ഉദധിസ്മാ ഉദ്ധരിം, തം അമ്ബം മമ മരണം ആവഹിസ്സതീതി മഞ്ഞാമി, മയ്ഹം തം അലഭന്തസ്സ ജീവിതം നപ്പവത്തിസ്സതീതി. ഉപവസാമീതി ഖുപ്പിപാസാഹി ഉപഗതോ വസാമി. രമ്മം പതി നിസിന്നോസ്മീതി രമണീയം നദിം പതി അഹം നിസിന്നോ. പുഥുലോമായുതാ പുഥൂതി അയം നദീ പുഥുലോമേഹി മച്ഛേഹി ആയുതാ പുഥു വിപുലാ, അപി നാമ മേ ഇതോ സോത്ഥി ഭവേയ്യാതി അധിപ്പായോ. അപലായിനീതി അപലായിത്വാ മമ സമ്മുഖേ ഠിതേതി തം ദേവതം ആലപതി. ‘‘അപലാസിനീ’’തിപി പാഠോ, പലാസരഹിതേ അനവജ്ജസരീരേതി അത്ഥോ. കിസ്സ വാതി കിസ്സ വാ കാരണാ ഇധാഗതാസീതി പുച്ഛതി.
Sosetvāti nirāhāratāya sosetvā sukkhāpetvā. Taṃ mamanti taṃ mama. Yassāti yaṃ assa, ahosīti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ phalaṃ mama sādu ahosi, yamahaṃ gambhīre puthulaudakakkhandhasaṅkhāte mahaṇṇave vuyhamānaṃ tato udadhismā uddhariṃ, taṃ ambaṃ mama maraṇaṃ āvahissatīti maññāmi, mayhaṃ taṃ alabhantassa jīvitaṃ nappavattissatīti. Upavasāmīti khuppipāsāhi upagato vasāmi. Rammaṃ pati nisinnosmīti ramaṇīyaṃ nadiṃ pati ahaṃ nisinno. Puthulomāyutā puthūti ayaṃ nadī puthulomehi macchehi āyutā puthu vipulā, api nāma me ito sotthi bhaveyyāti adhippāyo. Apalāyinīti apalāyitvā mama sammukhe ṭhiteti taṃ devataṃ ālapati. ‘‘Apalāsinī’’tipi pāṭho, palāsarahite anavajjasarīreti attho. Kissa vāti kissa vā kāraṇā idhāgatāsīti pucchati.
രൂപപട്ടപലിമട്ഠീവാതി സുട്ഠു പരിമജ്ജിതകഞ്ചനപട്ടസദിസീ. ബ്യഗ്ഘീവാതി ലീലാവിലാസേന തരുണബ്യഗ്ഘപോതികാ വിയ. ദേവാനന്തി ഛന്നം കാമാവചരദേവാനം. യാ ച മനുസ്സലോകസ്മിന്തി യാ ച മനുസ്സലോകേ. രൂപേനാന്വാഗതിത്ഥിയോതി രൂപേന അന്വാഗതാ ഇത്ഥിയോ നത്ഥീതി അത്തനോ സമ്ഭാവനായ ഏവമാഹ. തവ രൂപസദിസായ നാമ ന ഭവിതബ്ബന്തി ഹിസ്സ അധിപ്പായോ. ഗന്ധബ്ബമനുസ്സലോകേതി മൂലഗന്ധാദിനിസ്സിതേസു ഗന്ധബ്ബേസു ച മനുസ്സലോകേ ച. ചാരുപുബ്ബങ്ഗീതി ചാരുനാ പുബ്ബങ്ഗേന ഊരുലക്ഖണേന സമന്നാഗതേ. നാമഞ്ച ബന്ധവേതി അത്തനോ നാമഗോത്തഞ്ച ബന്ധവേ ച മയ്ഹം അക്ഖാഹീതി വദതി.
Rūpapaṭṭapalimaṭṭhīvāti suṭṭhu parimajjitakañcanapaṭṭasadisī. Byagghīvāti līlāvilāsena taruṇabyagghapotikā viya. Devānanti channaṃ kāmāvacaradevānaṃ. Yā ca manussalokasminti yā ca manussaloke. Rūpenānvāgatitthiyoti rūpena anvāgatā itthiyo natthīti attano sambhāvanāya evamāha. Tava rūpasadisāya nāma na bhavitabbanti hissa adhippāyo. Gandhabbamanussaloketi mūlagandhādinissitesu gandhabbesu ca manussaloke ca. Cārupubbaṅgīti cārunā pubbaṅgena ūrulakkhaṇena samannāgate. Nāmañca bandhaveti attano nāmagottañca bandhave ca mayhaṃ akkhāhīti vadati.
തതോ ദേവധീതാ അട്ഠ ഗാഥാ അഭാസി –
Tato devadhītā aṭṭha gāthā abhāsi –
൧൧.
11.
‘‘യം ത്വം പതി നിസിന്നോസി, രമ്മം ബ്രാഹ്മണ കോസികിം;
‘‘Yaṃ tvaṃ pati nisinnosi, rammaṃ brāhmaṇa kosikiṃ;
സാഹം ഭുസാലയാവുത്ഥാ, വരവാരിവഹോഘസാ.
Sāhaṃ bhusālayāvutthā, varavārivahoghasā.
൧൨.
12.
‘‘നാനാദുമഗണാകിണ്ണാ , ബഹുകാ ഗിരികന്ദരാ;
‘‘Nānādumagaṇākiṇṇā , bahukā girikandarā;
മമേവ പമുഖാ ഹോന്തി, അഭിസന്ദന്തി പാവുസേ.
Mameva pamukhā honti, abhisandanti pāvuse.
൧൩.
13.
‘‘അഥോ ബഹൂ വനതോദാ, നീലവാരിവഹിന്ധരാ;
‘‘Atho bahū vanatodā, nīlavārivahindharā;
ബഹുകാ നാഗവിത്തോദാ, അഭിസന്ദന്തി വാരിനാ.
Bahukā nāgavittodā, abhisandanti vārinā.
൧൪.
14.
‘‘താ അമ്ബജമ്ബുലബുജാ, നീപാ താലാ ചുദുമ്ബരാ;
‘‘Tā ambajambulabujā, nīpā tālā cudumbarā;
ബഹൂനി ഫലജാതാനി, ആവഹന്തി അഭിണ്ഹസോ.
Bahūni phalajātāni, āvahanti abhiṇhaso.
൧൫.
15.
‘‘യം കിഞ്ചി ഉഭതോ തീരേ, ഫലം പതതി അമ്ബുനി;
‘‘Yaṃ kiñci ubhato tīre, phalaṃ patati ambuni;
അസംസയം തം സോതസ്സ, ഫലം ഹോതി വസാനുഗം.
Asaṃsayaṃ taṃ sotassa, phalaṃ hoti vasānugaṃ.
൧൬.
16.
‘‘ഏതദഞ്ഞായ മേധാവി, പുഥുപഞ്ഞ സുണോഹി മേ;
‘‘Etadaññāya medhāvi, puthupañña suṇohi me;
മാ രോചയ മഭിസങ്ഗം, പടിസേധ ജനാധിപ.
Mā rocaya mabhisaṅgaṃ, paṭisedha janādhipa.
൧൭.
17.
‘‘ന വാഹം വഡ്ഢവം മഞ്ഞേ, യം ത്വം രട്ഠാഭിവഡ്ഢന;
‘‘Na vāhaṃ vaḍḍhavaṃ maññe, yaṃ tvaṃ raṭṭhābhivaḍḍhana;
ആചേയ്യമാനോ രാജിസി, മരണം അഭികങ്ഖസി.
Āceyyamāno rājisi, maraṇaṃ abhikaṅkhasi.
൧൮.
18.
‘‘തസ്സ ജാനന്തി പിതരോ, ഗന്ധബ്ബാ ച സദേവകാ;
‘‘Tassa jānanti pitaro, gandhabbā ca sadevakā;
യേ ചാപി ഇസയോ ലോകേ, സഞ്ഞതത്താ തപസ്സിനോ;
Ye cāpi isayo loke, saññatattā tapassino;
അസംസയം തേപി ജാനന്തി, പട്ഠഭൂതാ യസസ്സിനോ’’തി.
Asaṃsayaṃ tepi jānanti, paṭṭhabhūtā yasassino’’ti.
തത്ഥ കോസികിന്തി യം ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, രമ്മം കോസികിം ഗങ്ഗം പതി നിസിന്നോ. ഭുസാലയാവുത്ഥാതി ഭുസേ ചണ്ഡസോതേ ആലയോ യസ്സ വിമാനസ്സ, തസ്മിം അധിവത്ഥാ, ഗങ്ഗട്ഠകവിമാനവാസിനീതി അത്ഥോ. വരവാരിവഹോഘസാതി വരവാരിവഹേന ഓഘേന സമന്നാഗതാ. പമുഖാതി താ വുത്തപ്പകാരാ ഗിരികന്ദരാ മം പമുഖം കരോന്തി, അഹം താസം പാമോക്ഖാ ഹോമീതി ദസ്സേതി. അഭിസന്ദന്തീതി സന്ദന്തി പവത്തന്തി, തതോ തതോ ആഗന്ത്വാ മം കോസികിഗങ്ഗം പവിസന്തീതി അത്ഥോ. വനതോദാതി ന കേവലം കന്ദരാവ, അഥ ഖോ ബഹൂ വനതോദാ തമ്ഹാ തമ്ഹാ വനമ്ഹാ ഉദകാനിപി മം ബഹൂനി പവിസന്തി. നീലവാരിവഹിന്ധരാതി മണിവണ്ണേന നീലവാരിനാ യുത്തേ ഉദകക്ഖന്ധസങ്ഖാതേ വഹേ ധാരയന്തിയോ. നാഗവിത്തോദാതി നാഗാനം വിത്തികാരേന ധനസങ്ഖാതേന വാ ഉദകേന സമന്നാഗതാ. വാരിനാതി ഏവരൂപാ ഹി ബഹൂ നദിയോ മം വാരിനാവ അഭിസന്ദന്തി പൂരേന്തീതി ദസ്സേതി.
Tattha kosikinti yaṃ tvaṃ, brāhmaṇa, rammaṃ kosikiṃ gaṅgaṃ pati nisinno. Bhusālayāvutthāti bhuse caṇḍasote ālayo yassa vimānassa, tasmiṃ adhivatthā, gaṅgaṭṭhakavimānavāsinīti attho. Varavārivahoghasāti varavārivahena oghena samannāgatā. Pamukhāti tā vuttappakārā girikandarā maṃ pamukhaṃ karonti, ahaṃ tāsaṃ pāmokkhā homīti dasseti. Abhisandantīti sandanti pavattanti, tato tato āgantvā maṃ kosikigaṅgaṃ pavisantīti attho. Vanatodāti na kevalaṃ kandarāva, atha kho bahū vanatodā tamhā tamhā vanamhā udakānipi maṃ bahūni pavisanti. Nīlavārivahindharāti maṇivaṇṇena nīlavārinā yutte udakakkhandhasaṅkhāte vahe dhārayantiyo. Nāgavittodāti nāgānaṃ vittikārena dhanasaṅkhātena vā udakena samannāgatā. Vārināti evarūpā hi bahū nadiyo maṃ vārināva abhisandanti pūrentīti dasseti.
താതി താ നദിയോ. ആവഹന്തീതി ഏതാനി അമ്ബാദീനി ആകഡ്ഢന്തി. സബ്ബാനി ഹി ഏതാനി ഉപയോഗത്ഥേ പച്ചത്തവചനാനി. അഥ വാ താതി ഉപയോഗബഹുവചനം. ആവഹന്തീതി ഇമാനി അമ്ബാദീനി താ നദിയോ ആഗച്ഛന്തി, ഉപഗച്ഛന്തീതി അത്ഥോ, ഏവം ഉപഗതാനി പന മമ സോതം പവിസന്തീതി അധിപ്പായോ. സോതസ്സാതി യം ഉഭതോ തീരേ ജാതരുക്ഖേഹി ഫലം മമ അമ്ബുനി പതതി, സബ്ബം തം മമ സോതസ്സേവ വസാനുഗം ഹോതി. നത്ഥേത്ഥ സംസയോതി ഏവം അമ്ബപക്കസ്സ നദീസോതേന ആഗമനകാരണം കഥേസി.
Tāti tā nadiyo. Āvahantīti etāni ambādīni ākaḍḍhanti. Sabbāni hi etāni upayogatthe paccattavacanāni. Atha vā tāti upayogabahuvacanaṃ. Āvahantīti imāni ambādīni tā nadiyo āgacchanti, upagacchantīti attho, evaṃ upagatāni pana mama sotaṃ pavisantīti adhippāyo. Sotassāti yaṃ ubhato tīre jātarukkhehi phalaṃ mama ambuni patati, sabbaṃ taṃ mama sotasseva vasānugaṃ hoti. Natthettha saṃsayoti evaṃ ambapakkassa nadīsotena āgamanakāraṇaṃ kathesi.
മേധാവി പുഥുപഞ്ഞാതി ഉഭയം ആലപനമേവ. മാ രോചയാതി ഏവം തണ്ഹാഭിസങ്ഗം മാ രോചയ. പടിസേധാതി പടിസേധേഹി നന്തി രാജാനം ഓവദതി. വഡ്ഢവന്തി പഞ്ഞാവഡ്ഢഭാവം പണ്ഡിതഭാവം. രട്ഠാഭിവഡ്ഢനാതി രട്ഠസ്സ അഭിവഡ്ഢന. ആചേയ്യമാനോതി മംസലോഹിതേഹി ആചിയന്തോ വഡ്ഢന്തോ, തരുണോവ ഹുത്വാതി അത്ഥോ. രാജിസീതി തം ആലപതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യം ത്വം നിരാഹാരതായ സുസ്സമാനോ തരുണോവ സമാനോ അമ്ബലോഭേന മരണം അഭികങ്ഖസി, ന വേ അഹം തവ ഇമം പണ്ഡിതഭാവം മഞ്ഞാമീതി.
Medhāvi puthupaññāti ubhayaṃ ālapanameva. Mā rocayāti evaṃ taṇhābhisaṅgaṃ mā rocaya. Paṭisedhāti paṭisedhehi nanti rājānaṃ ovadati. Vaḍḍhavanti paññāvaḍḍhabhāvaṃ paṇḍitabhāvaṃ. Raṭṭhābhivaḍḍhanāti raṭṭhassa abhivaḍḍhana. Āceyyamānoti maṃsalohitehi āciyanto vaḍḍhanto, taruṇova hutvāti attho. Rājisīti taṃ ālapati. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ tvaṃ nirāhāratāya sussamāno taruṇova samāno ambalobhena maraṇaṃ abhikaṅkhasi, na ve ahaṃ tava imaṃ paṇḍitabhāvaṃ maññāmīti.
തസ്സാതി യോ പുഗ്ഗലോ തണ്ഹാവസികോ ഹോതി, തസ്സ തണ്ഹാവസികഭാവം ‘‘പിതരോ’’തി സങ്ഖം ഗതാ ബ്രഹ്മാനോ ച സദ്ധിം കാമാവചരദേവേഹി ഗന്ധബ്ബാ ച വുത്തപ്പകാരാ ദിബ്ബചക്ഖുകാ ഇസയോ ച അസംസയം ജാനന്തി. അനച്ഛരിയഞ്ചേതം, യം തേ ഇദ്ധിമന്തോ ജാനേയ്യും, ‘‘അസുകോ ഹി നാമ തണ്ഹാവസികോ ഹോതീ’’തി. പുന തേസം ഭാസമാനാനം വചനം സുത്വാ യേപി തേസം പട്ഠഭൂതാ യസസ്സിനോ പരിചാരകാ, തേപി ജാനന്തി. പാപകമ്മം കരോന്തസ്സ ഹി രഹോ നാമ നത്ഥീതി താപസസ്സ സംവേഗം ഉപ്പാദേന്തീ ഏവമാഹ.
Tassāti yo puggalo taṇhāvasiko hoti, tassa taṇhāvasikabhāvaṃ ‘‘pitaro’’ti saṅkhaṃ gatā brahmāno ca saddhiṃ kāmāvacaradevehi gandhabbā ca vuttappakārā dibbacakkhukā isayo ca asaṃsayaṃ jānanti. Anacchariyañcetaṃ, yaṃ te iddhimanto jāneyyuṃ, ‘‘asuko hi nāma taṇhāvasiko hotī’’ti. Puna tesaṃ bhāsamānānaṃ vacanaṃ sutvā yepi tesaṃ paṭṭhabhūtā yasassino paricārakā, tepi jānanti. Pāpakammaṃ karontassa hi raho nāma natthīti tāpasassa saṃvegaṃ uppādentī evamāha.
തതോ താപസോ ചതസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി –
Tato tāpaso catasso gāthā abhāsi –
൧൯.
19.
‘‘ഏവം വിദിത്വാ വിദൂ സബ്ബധമ്മം, വിദ്ധംസനം ചവനം ജീവിതസ്സ;
‘‘Evaṃ viditvā vidū sabbadhammaṃ, viddhaṃsanaṃ cavanaṃ jīvitassa;
ന ചീയതീ തസ്സ നരസ്സ പാപം, സചേ ന ചേതേതി വധായ തസ്സ.
Na cīyatī tassa narassa pāpaṃ, sace na ceteti vadhāya tassa.
൨൦.
20.
‘‘ഇസിപൂഗസമഞ്ഞാതേ , ഏവം ലോക്യാ വിദിതാ സതി;
‘‘Isipūgasamaññāte , evaṃ lokyā viditā sati;
അനരിയപരിസമ്ഭാസേ, പാപകമ്മം ജിഗീസസി.
Anariyaparisambhāse, pāpakammaṃ jigīsasi.
൨൧.
21.
‘‘സചേ അഹം മരിസ്സാമി, തീരേ തേ പുഥുസുസ്സോണി;
‘‘Sace ahaṃ marissāmi, tīre te puthusussoṇi;
അസംസയം തം അസിലോകോ, മയി പേതേ ആഗമിസ്സതി.
Asaṃsayaṃ taṃ asiloko, mayi pete āgamissati.
൨൨.
22.
‘‘തസ്മാ ഹി പാപകം കമ്മം, രക്ഖസ്സേവ സുമജ്ഝിമേ;
‘‘Tasmā hi pāpakaṃ kammaṃ, rakkhasseva sumajjhime;
മാ തം സബ്ബോ ജനോ പച്ഛാ, പകുട്ഠായി മയി മതേ’’തി.
Mā taṃ sabbo jano pacchā, pakuṭṭhāyi mayi mate’’ti.
തത്ഥ ഏവം വിദിത്വാതി യഥാ അഹം സീലഞ്ച അനിച്ചതഞ്ച ജാനാമി, ഏവം ജാനിത്വാ ഠിതസ്സ. വിദൂതി വിദുനോ. സബ്ബധമ്മന്തി സബ്ബം സുചരിതധമ്മം. തിവിധഞ്ഹി സുചരിതം ഇധ സബ്ബധമ്മോതി അധിപ്പേതം. വിദ്ധംസനന്തി ഭങ്ഗം. ചവനന്തി ചുതിം. ജീവിതസ്സാതി ആയുനോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ഏവം വിദിത്വാ ഠിതസ്സ പണ്ഡിതസ്സ സബ്ബം സുചരിതധമ്മം ജീവിതസ്സ ച അനിച്ചതം ജാനന്തസ്സ ഏവരൂപസ്സ നരസ്സ പാപം ന ചീയതി ന വഡ്ഢതി. സചേ ന ചേതേതി വധായ തസ്സാതി തസ്സ സങ്ഖം ഗതസ്സ പരപുഗ്ഗലസ്സ വധായ ന ചേതേതി ന പകപ്പേതി, നേവ പരപുഗ്ഗലം വധായ ചേതേതി, നാപി പരസന്തകം വിനാസേതി, അഹഞ്ച കസ്സചി വധായ അചേതേത്വാ കേവലം അമ്ബപക്കേ ആസങ്ഗം കത്വാ ഗങ്ഗം ഓലോകേന്തോ നിസിന്നോ, ത്വം മയ്ഹം കിം നാമ അകുസലം പസ്സസീതി.
Tattha evaṃ viditvāti yathā ahaṃ sīlañca aniccatañca jānāmi, evaṃ jānitvā ṭhitassa. Vidūti viduno. Sabbadhammanti sabbaṃ sucaritadhammaṃ. Tividhañhi sucaritaṃ idha sabbadhammoti adhippetaṃ. Viddhaṃsananti bhaṅgaṃ. Cavananti cutiṃ. Jīvitassāti āyuno. Idaṃ vuttaṃ hoti – evaṃ viditvā ṭhitassa paṇḍitassa sabbaṃ sucaritadhammaṃ jīvitassa ca aniccataṃ jānantassa evarūpassa narassa pāpaṃ na cīyati na vaḍḍhati. Sace na ceteti vadhāya tassāti tassa saṅkhaṃ gatassa parapuggalassa vadhāya na ceteti na pakappeti, neva parapuggalaṃ vadhāya ceteti, nāpi parasantakaṃ vināseti, ahañca kassaci vadhāya acetetvā kevalaṃ ambapakke āsaṅgaṃ katvā gaṅgaṃ olokento nisinno, tvaṃ mayhaṃ kiṃ nāma akusalaṃ passasīti.
ഇസിപൂഗസമഞ്ഞാതേതി ഇസിഗണേന സുട്ഠു അഞ്ഞാതേ ഇസീനം സമ്മതേ. ഏവം ലോക്യാതി ത്വം നാമ പാപപവാഹനേന ലോകസ്സ ഹിതാതി ഏവം വിദിതാ. സതീതി സതി സോഭനേ ഉത്തമേതി ആലപനമേതം. അനരിയപരിസമ്ഭാസേതി ‘‘തസ്സ ജാനന്തി പിതരോ’’തിആദികായ അസുന്ദരായ പരിഭാസായ സമന്നാഗതേ. ജിഗീസസീതി മയി പാപേ അസംവിജ്ജന്തേപി മം ഏവം പരിഭാസന്തീ ച പരമരണം അജ്ഝുപേക്ഖന്തീ ച അത്തനോ പാപകമ്മം ഗവേസസി ഉപ്പാദേസി. തീരേ തേതി തവ ഗങ്ഗാതീരേ. പുഥുസുസ്സോണീതി പുഥുലായ സുന്ദരായ സോണിയാ സമന്നാഗതേ. പേതേതി അമ്ബപക്കം അലഭിത്വാ പരലോകം ഗതേ, മതേതി അത്ഥോ. പകുട്ഠായീതി അക്കോസി ഗരഹി നിന്ദി. ‘‘പക്വത്ഥാസീ’’തിപി പാഠോ.
Isipūgasamaññāteti isigaṇena suṭṭhu aññāte isīnaṃ sammate. Evaṃ lokyāti tvaṃ nāma pāpapavāhanena lokassa hitāti evaṃ viditā. Satīti sati sobhane uttameti ālapanametaṃ. Anariyaparisambhāseti ‘‘tassa jānanti pitaro’’tiādikāya asundarāya paribhāsāya samannāgate. Jigīsasīti mayi pāpe asaṃvijjantepi maṃ evaṃ paribhāsantī ca paramaraṇaṃ ajjhupekkhantī ca attano pāpakammaṃ gavesasi uppādesi. Tīre teti tava gaṅgātīre. Puthusussoṇīti puthulāya sundarāya soṇiyā samannāgate. Peteti ambapakkaṃ alabhitvā paralokaṃ gate, mateti attho. Pakuṭṭhāyīti akkosi garahi nindi. ‘‘Pakvatthāsī’’tipi pāṭho.
തം സുത്വാ ദേവധീതാ പഞ്ച ഗാഥാ അഭാസി –
Taṃ sutvā devadhītā pañca gāthā abhāsi –
൨൩.
23.
‘‘അഞ്ഞാതമേതം അവിസയ്ഹസാഹി, അത്താനമമ്ബഞ്ച ദദാമി തേ തം;
‘‘Aññātametaṃ avisayhasāhi, attānamambañca dadāmi te taṃ;
യോ ദുബ്ബജേ കാമഗുണേ പഹായ, സന്തിഞ്ച ധമ്മഞ്ച അധിട്ഠിതോസി.
Yo dubbaje kāmaguṇe pahāya, santiñca dhammañca adhiṭṭhitosi.
൨൪.
24.
‘‘യോ ഹിത്വാ പുബ്ബസഞ്ഞോഗം, പച്ഛാസംയോജനേ ഠിതോ;
‘‘Yo hitvā pubbasaññogaṃ, pacchāsaṃyojane ṭhito;
അധമ്മഞ്ചേവ ചരതി, പാപഞ്ചസ്സ പവഡ്ഢതി.
Adhammañceva carati, pāpañcassa pavaḍḍhati.
൨൫.
25.
‘‘ഏഹി തം പാപയിസ്സാമി, കാമം അപ്പോസ്സുകോ ഭവ;
‘‘Ehi taṃ pāpayissāmi, kāmaṃ appossuko bhava;
ഉപനയാമി സീതസ്മിം, വിഹരാഹി അനുസ്സുകോ.
Upanayāmi sītasmiṃ, viharāhi anussuko.
൨൬.
26.
‘‘തം പുപ്ഫരസമത്തേഭി, വക്കങ്ഗേഹി അരിന്ദമ;
‘‘Taṃ puppharasamattebhi, vakkaṅgehi arindama;
കോഞ്ചാ മയൂരാ ദിവിയാ, കോലട്ഠിമധുസാളികാ;
Koñcā mayūrā diviyā, kolaṭṭhimadhusāḷikā;
കൂജിതാ ഹംസപൂഗേഹി, കോകിലേത്ഥ പബോധരേ.
Kūjitā haṃsapūgehi, kokilettha pabodhare.
൨൭.
27.
‘‘അമ്ബേത്ഥ വിപ്പസാഖഗ്ഗാ, പലാലഖലസന്നിഭാ;
‘‘Ambettha vippasākhaggā, palālakhalasannibhā;
കോസമ്ബസലളാ നീപാ, പക്കതാലവിലമ്ബിനോ’’തി.
Kosambasalaḷā nīpā, pakkatālavilambino’’ti.
തത്ഥ അഞ്ഞാതമേതന്തി ‘‘ഗരഹാ തേ ഭവിസ്സതീതി വദന്തോ അമ്ബപക്കത്ഥായ വദസീ’’തി ഏതം കാരണം മയാ അഞ്ഞാതം. അവിസയ്ഹസാഹീതി രാജാനോ നാമ ദുസ്സഹം സഹന്തി, തേന നം ആലപന്തീ ഏവമാഹ. അത്താനന്തി തം ആലിങ്ഗിത്വാ അമ്ബവനം നയന്തീ അത്താനഞ്ച തേ ദദാമി തഞ്ച അമ്ബം. കാമഗുണേതി കഞ്ചനമാലാസേതച്ഛത്തപടിമണ്ഡിതേ വത്ഥുകാമേ. സന്തിഞ്ച ധമ്മഞ്ചാതി ദുസ്സീല്യവൂപസമേന സന്തിസങ്ഖാതം സീലഞ്ചേവ സുചരിതധമ്മഞ്ച. അധിട്ഠിതോസീതി യോ ത്വം ഇമേ ഗുണേ ഉപഗതോ, ഏതേസു വാ പതിട്ഠിതോതി അത്ഥോ.
Tattha aññātametanti ‘‘garahā te bhavissatīti vadanto ambapakkatthāya vadasī’’ti etaṃ kāraṇaṃ mayā aññātaṃ. Avisayhasāhīti rājāno nāma dussahaṃ sahanti, tena naṃ ālapantī evamāha. Attānanti taṃ āliṅgitvā ambavanaṃ nayantī attānañca te dadāmi tañca ambaṃ. Kāmaguṇeti kañcanamālāsetacchattapaṭimaṇḍite vatthukāme. Santiñca dhammañcāti dussīlyavūpasamena santisaṅkhātaṃ sīlañceva sucaritadhammañca. Adhiṭṭhitosīti yo tvaṃ ime guṇe upagato, etesu vā patiṭṭhitoti attho.
പുബ്ബസഞ്ഞോഗന്തി പുരിമബന്ധനം. പച്ഛാസംയോജനേതി പച്ഛിമബന്ധനേ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – അമ്ഭോ താപസ യോ മഹന്തം രജ്ജസിരിവിഭവം പഹായ അമ്ബപക്കമത്തേ രസതണ്ഹായ ബജ്ഝിത്വാ വാതാതപം അഗണേത്വാ നദീതീരേ സുസ്സമാനോ നിസീദതി, സോ മഹാസമുദ്ദം തരിത്വാ വേലന്തേ സംസീദനപുഗ്ഗലസദിസോ. യോ പുഗ്ഗലോ രസതണ്ഹാവസികോ അധമ്മഞ്ചേവ ചരതി, രസതണ്ഹാവസേന കരിയമാനം പാപഞ്ചസ്സ പവഡ്ഢതീതി. ഇതി സാ താപസം ഗരഹന്തീ ഏവമാഹ.
Pubbasaññoganti purimabandhanaṃ. Pacchāsaṃyojaneti pacchimabandhane. Idaṃ vuttaṃ hoti – ambho tāpasa yo mahantaṃ rajjasirivibhavaṃ pahāya ambapakkamatte rasataṇhāya bajjhitvā vātātapaṃ agaṇetvā nadītīre sussamāno nisīdati, so mahāsamuddaṃ taritvā velante saṃsīdanapuggalasadiso. Yo puggalo rasataṇhāvasiko adhammañceva carati, rasataṇhāvasena kariyamānaṃ pāpañcassa pavaḍḍhatīti. Iti sā tāpasaṃ garahantī evamāha.
കാമം അപ്പോസ്സുകോ ഭവാതി ഏകംസേനേവ അമ്ബപക്കേ നിരാലയോ ഹോഹി. സീതസ്മിന്തി സീതലേ അമ്ബവനേ. തന്തി ഏവം വദമാനാവ ദേവതാ താപസം ആലിങ്ഗിത്വാ ഉരേ നിപജ്ജാപേത്വാ ആകാസേ പക്ഖന്താ തിയോജനികം ദിബ്ബഅമ്ബവനം ദിസ്വാ സകുണസദ്ദഞ്ച സുത്വാ താപസസ്സ ആചിക്ഖന്തീ ‘‘ത’’ന്തി ഏവമാഹ. പുപ്ഫരസമത്തേഭീതി പുപ്ഫരസേന മത്തേഹി. വക്കങ്ഗേഹീതി വങ്കഗീവേഹി സകുണേഹി അഭിനാദിതന്തി അത്ഥോ. ഇദാനി തേ സകുണേ ആചിക്ഖന്തീ ‘‘കോഞ്ചാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ദിവിയാതി ദിബ്യാ. കോലട്ഠിമധുസാളികാതി കോലട്ഠിസകുണാ ച നാമ സുവണ്ണസാളികാ സകുണാ ച. ഏതേ ദിബ്ബസകുണാ ഏത്ഥ വസന്തീതി ദസ്സേതി. കൂജിതാ ഹംസപൂഗേഹീതി ഹംസഗണേഹി ഉപകൂജിതാ വിരവസങ്ഘട്ടിതാ. കോകിലേത്ഥ പബോധരേതി ഏത്ഥ അമ്ബവനേ കോകിലാ വസ്സന്തിയോ അത്താനം പബോധേന്തി ഞാപേന്തി. അമ്ബേത്ഥാതി അമ്ബാ ഏത്ഥ. വിപ്പസാഖഗ്ഗാതി ഫലഭാരേന ഓനമിതസാഖഗ്ഗാ. പലാലഖലസന്നിഭാതി പുപ്ഫസന്നിചയേന സാലിപലാലഖലസദിസാ. പക്കതാലവിലമ്ബിനോതി പക്കതാലഫലവിലമ്ബിനോ. ഏവരൂപാ രുക്ഖാ ച ഏത്ഥ അത്ഥീതി അമ്ബവനം വണ്ണേതി.
Kāmaṃ appossuko bhavāti ekaṃseneva ambapakke nirālayo hohi. Sītasminti sītale ambavane. Tanti evaṃ vadamānāva devatā tāpasaṃ āliṅgitvā ure nipajjāpetvā ākāse pakkhantā tiyojanikaṃ dibbaambavanaṃ disvā sakuṇasaddañca sutvā tāpasassa ācikkhantī ‘‘ta’’nti evamāha. Puppharasamattebhīti puppharasena mattehi. Vakkaṅgehīti vaṅkagīvehi sakuṇehi abhināditanti attho. Idāni te sakuṇe ācikkhantī ‘‘koñcā’’tiādimāha. Tattha diviyāti dibyā. Kolaṭṭhimadhusāḷikāti kolaṭṭhisakuṇā ca nāma suvaṇṇasāḷikā sakuṇā ca. Ete dibbasakuṇā ettha vasantīti dasseti. Kūjitā haṃsapūgehīti haṃsagaṇehi upakūjitā viravasaṅghaṭṭitā. Kokilettha pabodhareti ettha ambavane kokilā vassantiyo attānaṃ pabodhenti ñāpenti. Ambetthāti ambā ettha. Vippasākhaggāti phalabhārena onamitasākhaggā. Palālakhalasannibhāti pupphasannicayena sālipalālakhalasadisā. Pakkatālavilambinoti pakkatālaphalavilambino. Evarūpā rukkhā ca ettha atthīti ambavanaṃ vaṇṇeti.
വണ്ണയിത്വാ ച പന താപസം തത്ഥ ഓതാരേത്വാ ‘‘ഇമസ്മിം അമ്ബവനേ അമ്ബാനി ഖാദന്തോ അത്തനോ തണ്ഹം പൂരേഹീ’’തി വത്വാ പക്കാമി. താപസോ അമ്ബാനി ഖാദിത്വാ തണ്ഹം പൂരേത്വാ വിസ്സമിത്വാ അമ്ബവനേ വിചരന്തോ തം പേതം ദുക്ഖം അനുഭവന്തം ദിസ്വാ കിഞ്ചി വത്തും നാസക്ഖി. സൂരിയേ പന അത്ഥങ്ഗതേ തം നാടകിത്ഥിപരിവാരിതം ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവമാനം ദിസ്വാ തിസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി –
Vaṇṇayitvā ca pana tāpasaṃ tattha otāretvā ‘‘imasmiṃ ambavane ambāni khādanto attano taṇhaṃ pūrehī’’ti vatvā pakkāmi. Tāpaso ambāni khāditvā taṇhaṃ pūretvā vissamitvā ambavane vicaranto taṃ petaṃ dukkhaṃ anubhavantaṃ disvā kiñci vattuṃ nāsakkhi. Sūriye pana atthaṅgate taṃ nāṭakitthiparivāritaṃ dibbasampattiṃ anubhavamānaṃ disvā tisso gāthā abhāsi –
൨൮.
28.
‘‘മാലീ കിരിടീ കായൂരീ, അങ്ഗദീ ചന്ദനുസ്സദോ;
‘‘Mālī kiriṭī kāyūrī, aṅgadī candanussado;
രത്തിം ത്വം പരിചാരേസി, ദിവാ വേദേസി വേദനം.
Rattiṃ tvaṃ paricāresi, divā vedesi vedanaṃ.
൨൯.
29.
‘‘സോളസിത്ഥിസഹസ്സാനി, യാ തേമാ പരിചാരികാ;
‘‘Soḷasitthisahassāni, yā temā paricārikā;
ഏവം മഹാനുഭാവോസി, അബ്ഭുതോ ലോമഹംസനോ.
Evaṃ mahānubhāvosi, abbhuto lomahaṃsano.
൩൦.
30.
‘‘കിം കമ്മമകരീ പുബ്ബേ, പാപം അത്തദുഖാവഹം;
‘‘Kiṃ kammamakarī pubbe, pāpaṃ attadukhāvahaṃ;
യം കരിത്വാ മനുസ്സേസു, പിട്ഠിമംസാനി ഖാദസീ’’തി.
Yaṃ karitvā manussesu, piṭṭhimaṃsāni khādasī’’ti.
തത്ഥ മാലീതി ദിബ്ബമാലാധരോ. കിരിടീതി ദിബ്ബവേഠനധരോ. കായൂരീതി ദിബ്ബാഭരണപടിമണ്ഡിതോ. അങ്ഗദീതി ദിബ്ബങ്ഗദസമന്നാഗതോ. ചന്ദനുസ്സദോതി ദിബ്ബചന്ദനവിലിത്തോ. പരിചാരേസീതി ഇന്ദ്രിയാനി ദിബ്ബവിസയേസു ചാരേസി. ദിവാതി ദിവാ പന മഹാദുക്ഖം അനുഭോസി. യാ തേമാതി യാ തേ ഇമാ. അബ്ഭുതോതി മനുസ്സലോകേ അഭൂതപുബ്ബോ. ലോമഹംസനോതി യേ തം പസ്സന്തി, തേസം ലോമാനി ഹംസന്തി. പുബ്ബേതി പുരിമഭവേ. അത്തദുഖാവഹന്തി അത്തനോ ദുക്ഖാവഹം. മനുസ്സേസൂതി യം മനുസ്സലോകേ കത്വാ ഇദാനി അത്തനോ പിട്ഠിമംസാനി ഖാദസീതി പുച്ഛതി.
Tattha mālīti dibbamālādharo. Kiriṭīti dibbaveṭhanadharo. Kāyūrīti dibbābharaṇapaṭimaṇḍito. Aṅgadīti dibbaṅgadasamannāgato. Candanussadoti dibbacandanavilitto. Paricāresīti indriyāni dibbavisayesu cāresi. Divāti divā pana mahādukkhaṃ anubhosi. Yā temāti yā te imā. Abbhutoti manussaloke abhūtapubbo. Lomahaṃsanoti ye taṃ passanti, tesaṃ lomāni haṃsanti. Pubbeti purimabhave. Attadukhāvahanti attano dukkhāvahaṃ. Manussesūti yaṃ manussaloke katvā idāni attano piṭṭhimaṃsāni khādasīti pucchati.
പേതോ തം സഞ്ജാനിത്വാ ‘‘തുമ്ഹേ മം ന സഞ്ജാനാഥ, അഹം തുമ്ഹാകം പുരോഹിതോ അഹോസിം, ഇദം മേ രത്തിം സുഖാനുഭവനം തുമ്ഹേ നിസ്സായ കതസ്സ ഉപഡ്ഢൂപോസഥസ്സ നിസ്സന്ദേന ലദ്ധം, ദിവാ ദുക്ഖാനുഭവനം പന മയാ പകതസ്സ പാപസ്സേവ നിസ്സന്ദേന. അഹഞ്ഹി തുമ്ഹേഹി വിനിച്ഛയേ ഠപിതോ കൂടഡ്ഡം കരിത്വാ ലഞ്ജം ഗഹേത്വാ പരപിട്ഠിമംസികോ ഹുത്വാ തസ്സ ദിവാ കതസ്സ കമ്മസ്സ നിസ്സന്ദേന ഇദം ദുക്ഖം അനുഭവാമീ’’തി വത്വാ ഗാഥാദ്വയമാഹ –
Peto taṃ sañjānitvā ‘‘tumhe maṃ na sañjānātha, ahaṃ tumhākaṃ purohito ahosiṃ, idaṃ me rattiṃ sukhānubhavanaṃ tumhe nissāya katassa upaḍḍhūposathassa nissandena laddhaṃ, divā dukkhānubhavanaṃ pana mayā pakatassa pāpasseva nissandena. Ahañhi tumhehi vinicchaye ṭhapito kūṭaḍḍaṃ karitvā lañjaṃ gahetvā parapiṭṭhimaṃsiko hutvā tassa divā katassa kammassa nissandena idaṃ dukkhaṃ anubhavāmī’’ti vatvā gāthādvayamāha –
൩൧.
31.
‘‘അജ്ഝേനാനി പടിഗ്ഗയ്ഹ, കാമേസു ഗധിതോ അഹം;
‘‘Ajjhenāni paṭiggayha, kāmesu gadhito ahaṃ;
അചരിം ദീഘമദ്ധാനം, പരേസം അഹിതായഹം.
Acariṃ dīghamaddhānaṃ, paresaṃ ahitāyahaṃ.
൩൨.
32.
‘‘യോ പിട്ഠിമംസികോ ഹോതി, ഏവം ഉക്കച്ച ഖാദതി;
‘‘Yo piṭṭhimaṃsiko hoti, evaṃ ukkacca khādati;
യഥാഹം അജ്ജ ഖാദാമി, പിട്ഠിമംസാനി അത്തനോ’’തി.
Yathāhaṃ ajja khādāmi, piṭṭhimaṃsāni attano’’ti.
തത്ഥ അജ്ഝേനാനീതി വേദേ. പടിഗ്ഗയ്ഹാതി പടിഗ്ഗഹേത്വാ അധീയിത്വാ. അചരിന്തി പടിപജ്ജിം. അഹിതായഹന്തി അഹിതായ അത്ഥനാസനായ അഹം. യോ പിട്ഠിമംസികോതി യോ പുഗ്ഗലോ പരേസം പിട്ഠിമംസഖാദകോ പിസുണോ ഹോതി. ഉക്കച്ചാതി ഉക്കന്തിത്വാ.
Tattha ajjhenānīti vede. Paṭiggayhāti paṭiggahetvā adhīyitvā. Acarinti paṭipajjiṃ. Ahitāyahanti ahitāya atthanāsanāya ahaṃ. Yo piṭṭhimaṃsikoti yo puggalo paresaṃ piṭṭhimaṃsakhādako pisuṇo hoti. Ukkaccāti ukkantitvā.
ഇദഞ്ച പന വത്വാ താപസം പുച്ഛി – ‘‘തുമ്ഹേ കഥം ഇധാഗതാ’’തി. താപസോ സബ്ബം വിത്ഥാരേന കഥേസി. ‘‘ഇദാനി പന, ഭന്തേ, ഇധേവ വസിസ്സഥ, ഗമിസ്സഥാ’’തി. ‘‘ന വസിസ്സാമി, അസ്സമപദംയേവ ഗമിസ്സാമീ’’തി. പേതോ ‘‘സാധു, ഭന്തേ, അഹം വോ നിബദ്ധം അമ്ബപക്കേന ഉപട്ഠഹിസ്സാമീ’’തി വത്വാ അത്തനോ ആനുഭാവേന അസ്സമപദേയേവ ഓതാരേത്വാ ‘‘അനുക്കണ്ഠാ ഇധേവ വസഥാ’’തി പടിഞ്ഞം ഗഹേത്വാ ഗതോ. തതോ പട്ഠായ നിബദ്ധം അമ്ബപക്കേന ഉപട്ഠഹി. താപസോ തം പരിഭുഞ്ജന്തോ കസിണപരികമ്മം കത്വാ ഝാനാഭിഞ്ഞാ നിബ്ബത്തേത്വാ ബ്രഹ്മലോകപരായണോ അഹോസി.
Idañca pana vatvā tāpasaṃ pucchi – ‘‘tumhe kathaṃ idhāgatā’’ti. Tāpaso sabbaṃ vitthārena kathesi. ‘‘Idāni pana, bhante, idheva vasissatha, gamissathā’’ti. ‘‘Na vasissāmi, assamapadaṃyeva gamissāmī’’ti. Peto ‘‘sādhu, bhante, ahaṃ vo nibaddhaṃ ambapakkena upaṭṭhahissāmī’’ti vatvā attano ānubhāvena assamapadeyeva otāretvā ‘‘anukkaṇṭhā idheva vasathā’’ti paṭiññaṃ gahetvā gato. Tato paṭṭhāya nibaddhaṃ ambapakkena upaṭṭhahi. Tāpaso taṃ paribhuñjanto kasiṇaparikammaṃ katvā jhānābhiññā nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.
സത്ഥാ ഉപാസകാനം ഇമം ധമ്മദേസനം ആഹരിത്വാ സച്ചാനി പകാസേത്വാ ജാതകം സമോധാനേസി, സച്ചപരിയോസാനേ കേചി സോതാപന്നാ അഹേസും, കേചി സകദാഗാമിനോ, കേചി അനാഗാമിനോ. തദാ ദേവധീതാ ഉപ്പലവണ്ണാ അഹോസി, താപസോ പന അഹമേവ അഹോസിന്തി.
Satthā upāsakānaṃ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne keci sotāpannā ahesuṃ, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino. Tadā devadhītā uppalavaṇṇā ahosi, tāpaso pana ahameva ahosinti.
കിംഛന്ദജാതകവണ്ണനാ പഠമാ.
Kiṃchandajātakavaṇṇanā paṭhamā.
Related texts:
തിപിടക (മൂല) • Tipiṭaka (Mūla) / സുത്തപിടക • Suttapiṭaka / ഖുദ്ദകനികായ • Khuddakanikāya / ജാതകപാളി • Jātakapāḷi / ൫൧൧. കിംഛന്ദജാതകം • 511. Kiṃchandajātakaṃ