Library / Tipiṭaka / తిపిటక • Tipiṭaka / వజిరబుద్ధి-టీకా • Vajirabuddhi-ṭīkā |
సాజీవపదభాజనీయవణ్ణనా
Sājīvapadabhājanīyavaṇṇanā
‘‘మహాబోధిసత్తా నియతా’’తి వుత్తం అనుగణ్ఠిపదే. యత్థ ‘‘అనుగణ్ఠిపదే’’తి, తత్థ ‘‘వజిరబుద్ధిత్థేరస్సా’’తి గహేతబ్బం. సావకబోధిపచ్చేకబోధిసమ్మాసమ్బోధీతి వా తీసు బోధీసు సమ్మాసమ్బోధియం సత్తా బోధిసత్తా మహాబోధిసత్తా నామ. పాతిమోక్ఖసీలబహుకత్తా, భిక్ఖుసీలత్తా, కిలేసపిదహనవసేన వత్తనతో, ఉత్తమేన భగవతా పఞ్ఞత్తత్తా చ అధికం, బుద్ధుప్పాదేయేవ పవత్తనతో ఉత్తమన్తి అఞ్ఞతరస్మిం గణ్ఠిపదే. కిఞ్చాపి పచ్చేకబుద్ధాపి ధమ్మతావసేన పాతిమోక్ఖసంవరసీలేన సమన్నాగతావ హోన్తి, తథాపి ‘‘బుద్ధుప్పాదేయేవ పవత్తతీ’’తి నియమితం తేన పరియాయేనాతి. తేనాహ ‘‘న హి తం పఞ్ఞత్తిం ఉద్ధరిత్వా’’తిఆది. పాతిమోక్ఖసంవరతోపి చ మగ్గఫలసమ్పయుత్తమేవ సీలం అధిసీలం, తం పన ఇధ అనధిప్పేతం. న హి తం పాతిమోక్ఖుద్దేసేన సఙ్గహితన్తి. సమన్తభద్రకం కారణవచనం సబ్బసిక్ఖాపదానం సాధారణలక్ఖణత్తా ఇమిస్సా అనుపఞ్ఞత్తియా అరియపుగ్గలా చ ఏకచ్చం ఆపత్తిం ఆపజ్జన్తీతి సాధితమేతం, తస్మా ‘‘న హి తం సమాపన్నో మేథునం ధమ్మం పటిసేవతీ’’తి అట్ఠకథావచనం అసమత్థం వియ దిస్సతీతి? నాసమత్థం, సమత్థమేవ యస్మిం యస్మిం సిక్ఖాపదే సాసా విచారణా, తస్స తస్సేవ వసేన అట్ఠకథాయ పవత్తితో. తథా హి కఙ్ఖావితరణియం (కఙ్ఖా॰ అట్ఠ॰ నిదానవణ్ణనా) ఉదకుక్ఖేపసీమాధికారే ‘‘తిమణ్డలం పటిచ్ఛాదేత్వా అన్తరవాసకం అనుక్ఖిపిత్వా ఉత్తరన్తియా భిక్ఖునియా’’తి వుత్తం భిక్ఖునివిభఙ్గే ఆగతత్తా. ఏసేవ నయో అఞ్ఞేపి ఏవరూపేసు. కిమత్థన్తి చే తం? పాళిక్కమానువత్తనేన పాళిక్కమదస్సనత్థం. తత్రిదం సమాసతో అధిప్పాయదీపనం – పదసోధమ్మసిక్ఖాపదస్స తికపరిచ్ఛేదే ఉపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞీ, అనాపత్తి, అకటానుధమ్మసిక్ఖాపదవసేన ఉపసమ్పన్నే ఉక్ఖిత్తకే సియా ఆపత్తి, తథా సహసేయ్యసిక్ఖాపదేతి ఏవమాది. అత్థో పనేత్థ పరతో ఆవి భవిస్సతి.
‘‘Mahābodhisattā niyatā’’ti vuttaṃ anugaṇṭhipade. Yattha ‘‘anugaṇṭhipade’’ti, tattha ‘‘vajirabuddhittherassā’’ti gahetabbaṃ. Sāvakabodhipaccekabodhisammāsambodhīti vā tīsu bodhīsu sammāsambodhiyaṃ sattā bodhisattā mahābodhisattā nāma. Pātimokkhasīlabahukattā, bhikkhusīlattā, kilesapidahanavasena vattanato, uttamena bhagavatā paññattattā ca adhikaṃ, buddhuppādeyeva pavattanato uttamanti aññatarasmiṃ gaṇṭhipade. Kiñcāpi paccekabuddhāpi dhammatāvasena pātimokkhasaṃvarasīlena samannāgatāva honti, tathāpi ‘‘buddhuppādeyeva pavattatī’’ti niyamitaṃ tena pariyāyenāti. Tenāha ‘‘na hi taṃ paññattiṃ uddharitvā’’tiādi. Pātimokkhasaṃvaratopi ca maggaphalasampayuttameva sīlaṃ adhisīlaṃ, taṃ pana idha anadhippetaṃ. Na hi taṃ pātimokkhuddesena saṅgahitanti. Samantabhadrakaṃ kāraṇavacanaṃ sabbasikkhāpadānaṃ sādhāraṇalakkhaṇattā imissā anupaññattiyā ariyapuggalā ca ekaccaṃ āpattiṃ āpajjantīti sādhitametaṃ, tasmā ‘‘na hi taṃ samāpanno methunaṃ dhammaṃ paṭisevatī’’ti aṭṭhakathāvacanaṃ asamatthaṃ viya dissatīti? Nāsamatthaṃ, samatthameva yasmiṃ yasmiṃ sikkhāpade sāsā vicāraṇā, tassa tasseva vasena aṭṭhakathāya pavattito. Tathā hi kaṅkhāvitaraṇiyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) udakukkhepasīmādhikāre ‘‘timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā antaravāsakaṃ anukkhipitvā uttarantiyā bhikkhuniyā’’ti vuttaṃ bhikkhunivibhaṅge āgatattā. Eseva nayo aññepi evarūpesu. Kimatthanti ce taṃ? Pāḷikkamānuvattanena pāḷikkamadassanatthaṃ. Tatridaṃ samāsato adhippāyadīpanaṃ – padasodhammasikkhāpadassa tikaparicchede upasampanne upasampannasaññī, anāpatti, akaṭānudhammasikkhāpadavasena upasampanne ukkhittake siyā āpatti, tathā sahaseyyasikkhāpadeti evamādi. Attho panettha parato āvi bhavissati.
యం వుత్తం అట్ఠకథాయం ‘‘తతోపి చ మగ్గఫలచిత్తమేవ అధిచిత్తం, తం పన ఇధ అనధిప్పేత’’న్తి చ, ‘‘తతోపి చ మగ్గఫలపఞ్ఞావ అధిపఞ్ఞా, సా పన ఇధ అనధిప్పేతా. న హి తంసమాపన్నో భిక్ఖు మేథునం ధమ్మం పటిసేవతీ’’తి. ‘‘తత్ర యాయం అధిసీలసిక్ఖా, అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతా సిక్ఖా’’తి ఇమాయ పాళియా విరుజ్ఝతి. అయఞ్హి పాళి అధిసీలసిక్ఖావ ఇధ అధిప్పేతా, న ఇతరాతి దీపేతి. అట్ఠకథావచనం తాసమ్పి తిణ్ణం లోకియానం అధిప్పేతతం దీపేతి. అయం పనేత్థ అట్ఠకథాధిప్పాయో – తిస్సోపి లోకియా సిక్ఖా ఇమస్మిం పఠమపారాజికే సమ్భవన్తి, కాలేనాపి అధిచిత్తపఞ్ఞాలాభీ భిక్ఖు తథారూపం అసప్పాయం పచ్చయం పటిచ్చ తతో తతో అధిచిత్తతో, అధిపఞ్ఞాతో చ ఆవత్తిత్వా సీలభేదం పాపుణేయ్యాతి ఠానమేతం విజ్జతి, న లోకుత్తరచిత్తపఞ్ఞాలాభీ, అయం నయో ఇతరేసుపి సబ్బేసు అదిన్నాదానాదీసు సచిత్తకేసు లబ్భతి, అచిత్తకేసు పన ఇతరోపి. తథాపి కేవలం వినయపిటకస్స, పాతిమోక్ఖసీలస్స చ సఙ్గాహకత్తా ‘‘సిక్ఖం అప్పచ్చక్ఖాయా’’తి ఇమస్మిం ఉత్తరపదే పచ్చక్ఖానారహా అధిసీలసిక్ఖావ లోకియాతి దస్సనత్థం పాళియం ‘‘తత్ర యాయం అధిసీలసిక్ఖా, అయం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతా సిక్ఖా’’తి వుత్తన్తి వేదితబ్బం.
Yaṃ vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tatopi ca maggaphalacittameva adhicittaṃ, taṃ pana idha anadhippeta’’nti ca, ‘‘tatopi ca maggaphalapaññāva adhipaññā, sā pana idha anadhippetā. Na hi taṃsamāpanno bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭisevatī’’ti. ‘‘Tatra yāyaṃ adhisīlasikkhā, ayaṃ imasmiṃ atthe adhippetā sikkhā’’ti imāya pāḷiyā virujjhati. Ayañhi pāḷi adhisīlasikkhāva idha adhippetā, na itarāti dīpeti. Aṭṭhakathāvacanaṃ tāsampi tiṇṇaṃ lokiyānaṃ adhippetataṃ dīpeti. Ayaṃ panettha aṭṭhakathādhippāyo – tissopi lokiyā sikkhā imasmiṃ paṭhamapārājike sambhavanti, kālenāpi adhicittapaññālābhī bhikkhu tathārūpaṃ asappāyaṃ paccayaṃ paṭicca tato tato adhicittato, adhipaññāto ca āvattitvā sīlabhedaṃ pāpuṇeyyāti ṭhānametaṃ vijjati, na lokuttaracittapaññālābhī, ayaṃ nayo itaresupi sabbesu adinnādānādīsu sacittakesu labbhati, acittakesu pana itaropi. Tathāpi kevalaṃ vinayapiṭakassa, pātimokkhasīlassa ca saṅgāhakattā ‘‘sikkhaṃ appaccakkhāyā’’ti imasmiṃ uttarapade paccakkhānārahā adhisīlasikkhāva lokiyāti dassanatthaṃ pāḷiyaṃ ‘‘tatra yāyaṃ adhisīlasikkhā, ayaṃ imasmiṃ atthe adhippetā sikkhā’’ti vuttanti veditabbaṃ.
ఏత్థ సిక్ఖాతి కాయవచీదుచ్చరితతో విరతీ చ చేతనా చ, అఞ్ఞత్ర చేతనాయేవ వేదితబ్బా. సిక్ఖాపదన్తి సఉద్దేససిక్ఖాపదం, ఏకచ్చం అనుద్దేససిక్ఖాపదఞ్చ లబ్భతి. చిత్తస్స అధికరణం కత్వాతి తస్మిం సిక్ఖతీతి అధికరణత్థే భుమ్మన్తి దస్సనత్థం వుత్తం. యథాసిక్ఖాపదన్తి పచ్చవేక్ఖణవసేన వుత్తం. సీలపచ్చవేక్ఖణాపి హి సీలమేవ, తస్మా సుప్పటిచ్ఛన్నాదిచారిత్తేసు విరతివిప్పయుత్తచేతనం పవత్తేన్తోపి సిక్ఖం పరిపూరేన్తోత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి. ‘‘సమ్పజానముసావాదే పాచిత్తియ’’న్తి (పాచి॰ ౨) వుత్తమరియాదం అవీతిక్కమన్తో ‘‘తస్మిఞ్చ సిక్ఖాపదే సిక్ఖతీ’’తి వుచ్చతి. అఞ్ఞతరస్మిం పన గణ్ఠిపదే వుత్తం ‘‘సిక్ఖాతి తం సిక్ఖాపదం సిక్ఖనభావేన పవత్తచిత్తుప్పాదో. సాజీవన్తి పఞ్ఞత్తి. తదత్థదస్సనత్థం పుబ్బే మేథునసంవరస్సేతం అధివచన’’న్తి. యస్మా సిక్ఖాయ గుణసమ్మతాయ పుఞ్ఞసమ్మతాయ తన్తియా అభావతో లోకస్స దుబ్బల్యావికమ్మం తత్థ న సమ్భవతి. పత్థనీయా హి సా, తస్మా ‘‘యఞ్చ సాజీవం సమాపన్నో, తత్థ దుబ్బల్యం అనావికత్వా’’తి వుత్తం. ఆణాయ హి దుబ్బల్యం సమ్భవతీతి ఆయస్మా ఉపతిస్సో.
Ettha sikkhāti kāyavacīduccaritato viratī ca cetanā ca, aññatra cetanāyeva veditabbā. Sikkhāpadanti sauddesasikkhāpadaṃ, ekaccaṃ anuddesasikkhāpadañca labbhati. Cittassa adhikaraṇaṃ katvāti tasmiṃ sikkhatīti adhikaraṇatthe bhummanti dassanatthaṃ vuttaṃ. Yathāsikkhāpadanti paccavekkhaṇavasena vuttaṃ. Sīlapaccavekkhaṇāpi hi sīlameva, tasmā suppaṭicchannādicārittesu virativippayuttacetanaṃ pavattentopi sikkhaṃ paripūrentotveva saṅkhyaṃ gacchati. ‘‘Sampajānamusāvāde pācittiya’’nti (pāci. 2) vuttamariyādaṃ avītikkamanto ‘‘tasmiñca sikkhāpade sikkhatī’’ti vuccati. Aññatarasmiṃ pana gaṇṭhipade vuttaṃ ‘‘sikkhāti taṃ sikkhāpadaṃ sikkhanabhāvena pavattacittuppādo. Sājīvanti paññatti. Tadatthadassanatthaṃ pubbe methunasaṃvarassetaṃ adhivacana’’nti. Yasmā sikkhāya guṇasammatāya puññasammatāya tantiyā abhāvato lokassa dubbalyāvikammaṃ tattha na sambhavati. Patthanīyā hi sā, tasmā ‘‘yañca sājīvaṃ samāpanno, tattha dubbalyaṃ anāvikatvā’’ti vuttaṃ. Āṇāya hi dubbalyaṃ sambhavatīti āyasmā upatisso.