Library / Tipiṭaka / තිපිටක • Tipiṭaka / දීඝනිකාය • Dīghanikāya |
8. සක්කපඤ්හසුත්තං
8. Sakkapañhasuttaṃ
344. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා මගධෙසු විහරති, පාචීනතො රාජගහස්ස අම්බසණ්ඩා නාම බ්රාහ්මණගාමො, තස්සුත්තරතො වෙදියකෙ පබ්බතෙ ඉන්දසාලගුහායං. තෙන ඛො පන සමයෙන සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස උස්සුක්කං උදපාදි භගවන්තං දස්සනාය. අථ ඛො සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස එතදහොසි – ‘‘කහං නු ඛො භගවා එතරහි විහරති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’ති? අද්දසා ඛො සක්කො දෙවානමින්දො භගවන්තං මගධෙසු විහරන්තං පාචීනතො රාජගහස්ස අම්බසණ්ඩා නාම බ්රාහ්මණගාමො, තස්සුත්තරතො වෙදියකෙ පබ්බතෙ ඉන්දසාලගුහායං. දිස්වාන දෙවෙ තාවතිංසෙ ආමන්තෙසි – ‘‘අයං, මාරිසා, භගවා මගධෙසු විහරති, පාචීනතො රාජගහස්ස අම්බසණ්ඩා නාම බ්රාහ්මණගාමො, තස්සුත්තරතො වෙදියකෙ පබ්බතෙ ඉන්දසාලගුහායං. යදි පන, මාරිසා, මයං තං භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමෙය්යාම අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධ’’න්ති? ‘‘එවං භද්දන්තවා’’ති ඛො දෙවා තාවතිංසා සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස පච්චස්සොසුං.
344. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu viharati, pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṃ. Tena kho pana samayena sakkassa devānamindassa ussukkaṃ udapādi bhagavantaṃ dassanāya. Atha kho sakkassa devānamindassa etadahosi – ‘‘kahaṃ nu kho bhagavā etarahi viharati arahaṃ sammāsambuddho’’ti? Addasā kho sakko devānamindo bhagavantaṃ magadhesu viharantaṃ pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṃ. Disvāna deve tāvatiṃse āmantesi – ‘‘ayaṃ, mārisā, bhagavā magadhesu viharati, pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṃ. Yadi pana, mārisā, mayaṃ taṃ bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkameyyāma arahantaṃ sammāsambuddha’’nti? ‘‘Evaṃ bhaddantavā’’ti kho devā tāvatiṃsā sakkassa devānamindassa paccassosuṃ.
345. අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො පඤ්චසිඛං ගන්ධබ්බදෙවපුත්තං 1 ආමන්තෙසි – ‘‘අයං, තාත පඤ්චසිඛ, භගවා මගධෙසු විහරති පාචීනතො රාජගහස්ස අම්බසණ්ඩා නාම බ්රාහ්මණගාමො, තස්සුත්තරතො වෙදියකෙ පබ්බතෙ ඉන්දසාලගුහායං. යදි පන , තාත පඤ්චසිඛ, මයං තං භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමෙය්යාම අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධ’’න්ති? ‘‘එවං භද්දන්තවා’’ති ඛො පඤ්චසිඛො ගන්ධබ්බදෙවපුත්තො සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස පටිස්සුත්වා බෙලුවපණ්ඩුවීණං ආදාය සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස අනුචරියං උපාගමි.
345. Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṃ gandhabbadevaputtaṃ 2 āmantesi – ‘‘ayaṃ, tāta pañcasikha, bhagavā magadhesu viharati pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṃ. Yadi pana , tāta pañcasikha, mayaṃ taṃ bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkameyyāma arahantaṃ sammāsambuddha’’nti? ‘‘Evaṃ bhaddantavā’’ti kho pañcasikho gandhabbadevaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā beluvapaṇḍuvīṇaṃ ādāya sakkassa devānamindassa anucariyaṃ upāgami.
346. අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො දෙවෙහි තාවතිංසෙහි පරිවුතො පඤ්චසිඛෙන ගන්ධබ්බදෙවපුත්තෙන පුරක්ඛතො සෙය්යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්ය පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්ය; එවමෙව දෙවෙසු තාවතිංසෙසු අන්තරහිතො මගධෙසු පාචීනතො රාජගහස්ස අම්බසණ්ඩා නාම බ්රාහ්මණගාමො, තස්සුත්තරතො වෙදියකෙ පබ්බතෙ පච්චුට්ඨාසි. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙදියකො පබ්බතො අතිරිව ඔභාසජාතො හොති අම්බසණ්ඩා ච බ්රාහ්මණගාමො යථා තං දෙවානං දෙවානුභාවෙන. අපිස්සුදං පරිතො ගාමෙසු මනුස්සා එවමාහංසු – ‘‘ආදිත්තස්සු නාමජ්ජ වෙදියකො පබ්බතො ඣායතිසු 3 නාමජ්ජ වෙදියකො පබ්බතො ජලතිසු 4 නාමජ්ජ වෙදියකො පබ්බතො කිංසු නාමජ්ජ වෙදියකො පබ්බතො අතිරිව ඔභාසජාතො අම්බසණ්ඩා ච බ්රාහ්මණගාමො’’ති සංවිග්ගා ලොමහට්ඨජාතා අහෙසුං.
346. Atha kho sakko devānamindo devehi tāvatiṃsehi parivuto pañcasikhena gandhabbadevaputtena purakkhato seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya; evameva devesu tāvatiṃsesu antarahito magadhesu pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate paccuṭṭhāsi. Tena kho pana samayena vediyako pabbato atiriva obhāsajāto hoti ambasaṇḍā ca brāhmaṇagāmo yathā taṃ devānaṃ devānubhāvena. Apissudaṃ parito gāmesu manussā evamāhaṃsu – ‘‘ādittassu nāmajja vediyako pabbato jhāyatisu 5 nāmajja vediyako pabbato jalatisu 6 nāmajja vediyako pabbato kiṃsu nāmajja vediyako pabbato atiriva obhāsajāto ambasaṇḍā ca brāhmaṇagāmo’’ti saṃviggā lomahaṭṭhajātā ahesuṃ.
347. අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො පඤ්චසිඛං ගන්ධබ්බදෙවපුත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘දුරුපසඞ්කමා ඛො, තාත පඤ්චසිඛ, තථාගතා මාදිසෙන, ඣායී ඣානරතා, තදන්තරං 7 පටිසල්ලීනා. යදි පන ත්වං, තාත පඤ්චසිඛ, භගවන්තං පඨමං පසාදෙය්යාසි, තයා, තාත, පඨමං පසාදිතං පච්ඡා මයං තං භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමෙය්යාම අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධ’’න්ති. ‘‘එවං භද්දන්තවා’’ති ඛො පඤ්චසිඛො ගන්ධබ්බදෙවපුත්තො සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස පටිස්සුත්වා බෙලුවපණ්ඩුවීණං ආදාය යෙන ඉන්දසාලගුහා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ‘‘එත්තාවතා මෙ භගවා නෙව අතිදූරෙ භවිස්සති නාච්චාසන්නෙ, සද්දඤ්ච මෙ සොස්සතී’’ති එකමන්තං අට්ඨාසි.
347. Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṃ gandhabbadevaputtaṃ āmantesi – ‘‘durupasaṅkamā kho, tāta pañcasikha, tathāgatā mādisena, jhāyī jhānaratā, tadantaraṃ 8 paṭisallīnā. Yadi pana tvaṃ, tāta pañcasikha, bhagavantaṃ paṭhamaṃ pasādeyyāsi, tayā, tāta, paṭhamaṃ pasāditaṃ pacchā mayaṃ taṃ bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkameyyāma arahantaṃ sammāsambuddha’’nti. ‘‘Evaṃ bhaddantavā’’ti kho pañcasikho gandhabbadevaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā beluvapaṇḍuvīṇaṃ ādāya yena indasālaguhā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ‘‘ettāvatā me bhagavā neva atidūre bhavissati nāccāsanne, saddañca me sossatī’’ti ekamantaṃ aṭṭhāsi.
පඤ්චසිඛගීතගාථා
Pañcasikhagītagāthā
348. එකමන්තං ඨිතො ඛො පඤ්චසිඛො ගන්ධබ්බදෙවපුත්තො බෙලුවපණ්ඩුවීණං 9 අස්සාවෙසි, ඉමා ච ගාථා අභාසි බුද්ධූපසඤ්හිතා ධම්මූපසඤ්හිතා සඞ්ඝූපසඤ්හිතා අරහන්තූපසඤ්හිතා කාමූපසඤ්හිතා –
348. Ekamantaṃ ṭhito kho pañcasikho gandhabbadevaputto beluvapaṇḍuvīṇaṃ 10 assāvesi, imā ca gāthā abhāsi buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā –
‘‘වන්දෙ තෙ පිතරං භද්දෙ, තිම්බරුං සූරියවච්ඡසෙ;
‘‘Vande te pitaraṃ bhadde, timbaruṃ sūriyavacchase;
යෙන ජාතාසි කල්යාණී, ආනන්දජනනී මම.
Yena jātāsi kalyāṇī, ānandajananī mama.
‘‘වාතොව සෙදතං කන්තො, පානීයංව පිපාසතො;
‘‘Vātova sedataṃ kanto, pānīyaṃva pipāsato;
අඞ්ගීරසි පියාමෙසි, ධම්මො අරහතාමිව.
Aṅgīrasi piyāmesi, dhammo arahatāmiva.
‘‘ආතුරස්සෙව භෙසජ්ජං, භොජනංව ජිඝච්ඡතො;
‘‘Āturasseva bhesajjaṃ, bhojanaṃva jighacchato;
පරිනිබ්බාපය මං භද්දෙ, ජලන්තමිව වාරිනා.
Parinibbāpaya maṃ bhadde, jalantamiva vārinā.
‘‘සීතොදකං පොක්ඛරණිං, යුත්තං කිඤ්ජක්ඛරෙණුනා;
‘‘Sītodakaṃ pokkharaṇiṃ, yuttaṃ kiñjakkhareṇunā;
නාගො ඝම්මාභිතත්තොව, ඔගාහෙ තෙ ථනූදරං.
Nāgo ghammābhitattova, ogāhe te thanūdaraṃ.
‘‘අච්චඞ්කුසොව නාගොව, ජිතං මෙ තුත්තතොමරං;
‘‘Accaṅkusova nāgova, jitaṃ me tuttatomaraṃ;
කාරණං නප්පජානාමි, සම්මත්තො ලක්ඛණූරුයා.
Kāraṇaṃ nappajānāmi, sammatto lakkhaṇūruyā.
‘‘තයි ගෙධිතචිත්තොස්මි, චිත්තං විපරිණාමිතං;
‘‘Tayi gedhitacittosmi, cittaṃ vipariṇāmitaṃ;
පටිගන්තුං න සක්කොමි, වඞ්කඝස්තොව අම්බුජො.
Paṭigantuṃ na sakkomi, vaṅkaghastova ambujo.
‘‘වාමූරු සජ මං භද්දෙ, සජ මං මන්දලොචනෙ;
‘‘Vāmūru saja maṃ bhadde, saja maṃ mandalocane;
පලිස්සජ මං කල්යාණි, එතං මෙ අභිපත්ථිතං.
Palissaja maṃ kalyāṇi, etaṃ me abhipatthitaṃ.
‘‘අප්පකො වත මෙ සන්තො, කාමො වෙල්ලිතකෙසියා;
‘‘Appako vata me santo, kāmo vellitakesiyā;
අනෙකභාවො සමුප්පාදි, අරහන්තෙව දක්ඛිණා.
Anekabhāvo samuppādi, arahanteva dakkhiṇā.
‘‘යං මෙ අත්ථි කතං පුඤ්ඤං, අරහන්තෙසු තාදිසු;
‘‘Yaṃ me atthi kataṃ puññaṃ, arahantesu tādisu;
තං මෙ සබ්බඞ්ගකල්යාණි, තයා සද්ධිං විපච්චතං.
Taṃ me sabbaṅgakalyāṇi, tayā saddhiṃ vipaccataṃ.
‘‘යං මෙ අත්ථි කතං පුඤ්ඤං, අස්මිං පථවිමණ්ඩලෙ;
‘‘Yaṃ me atthi kataṃ puññaṃ, asmiṃ pathavimaṇḍale;
තං මෙ සබ්බඞ්ගකල්යාණි, තයා සද්ධිං විපච්චතං.
Taṃ me sabbaṅgakalyāṇi, tayā saddhiṃ vipaccataṃ.
‘‘සක්යපුත්තොව ඣානෙන, එකොදි නිපකො සතො;
‘‘Sakyaputtova jhānena, ekodi nipako sato;
‘‘යථාපි මුනි නන්දෙය්ය, පත්වා සම්බොධිමුත්තමං;
‘‘Yathāpi muni nandeyya, patvā sambodhimuttamaṃ;
එවං නන්දෙය්යං කල්යාණි, මිස්සීභාවං ගතො තයා.
Evaṃ nandeyyaṃ kalyāṇi, missībhāvaṃ gato tayā.
‘‘සක්කො චෙ මෙ වරං දජ්ජා, තාවතිංසානමිස්සරො;
‘‘Sakko ce me varaṃ dajjā, tāvatiṃsānamissaro;
තාහං භද්දෙ වරෙය්යාහෙ, එවං කාමො දළ්හො මම.
Tāhaṃ bhadde vareyyāhe, evaṃ kāmo daḷho mama.
‘‘සාලංව න චිරං ඵුල්ලං, පිතරං තෙ සුමෙධසෙ;
‘‘Sālaṃva na ciraṃ phullaṃ, pitaraṃ te sumedhase;
වන්දමානො නමස්සාමි, යස්සා සෙතාදිසී පජා’’ති.
Vandamāno namassāmi, yassā setādisī pajā’’ti.
349. එවං වුත්තෙ භගවා පඤ්චසිඛං ගන්ධබ්බදෙවපුත්තං එතදවොච – ‘‘සංසන්දති ඛො තෙ, පඤ්චසිඛ, තන්තිස්සරො ගීතස්සරෙන, ගීතස්සරො ච තන්තිස්සරෙන; න ච පන 13 තෙ පඤ්චසිඛ, තන්තිස්සරො ගීතස්සරං අතිවත්තති, ගීතස්සරො ච තන්තිස්සරං. කදා සංයූළ්හා පන තෙ, පඤ්චසිඛ, ඉමා ගාථා බුද්ධූපසඤ්හිතා ධම්මූපසඤ්හිතා සඞ්ඝූපසඤ්හිතා අරහන්තූපසඤ්හිතා කාමූපසඤ්හිතා’’ති? ‘‘එකමිදං, භන්තෙ, සමයං භගවා උරුවෙලායං විහරති නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ අජපාලනිග්රොධෙ පඨමාභිසම්බුද්ධො . තෙන ඛො පනාහං, භන්තෙ, සමයෙන භද්දා නාම සූරියවච්ඡසා තිම්බරුනො ගන්ධබ්බරඤ්ඤො ධීතා, තමභිකඞ්ඛාමි. සා ඛො පන, භන්තෙ, භගිනී පරකාමිනී හොති; සිඛණ්ඩී නාම මාතලිස්ස සඞ්ගාහකස්ස පුත්තො, තමභිකඞ්ඛති. යතො ඛො අහං, භන්තෙ, තං භගිනිං නාලත්ථං කෙනචි පරියායෙන. අථාහං බෙලුවපණ්ඩුවීණං ආදාය යෙන තිම්බරුනො ගන්ධබ්බරඤ්ඤො නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමිං; උපසඞ්කමිත්වා බෙලුවපණ්ඩුවීණං අස්සාවෙසිං, ඉමා ච ගාථා අභාසිං බුද්ධූපසඤ්හිතා ධම්මූපසඤ්හිතා සඞ්ඝූපසඤ්හිතා අරහන්තූපසඤ්හිතා කාමූපසඤ්හිතා –
349. Evaṃ vutte bhagavā pañcasikhaṃ gandhabbadevaputtaṃ etadavoca – ‘‘saṃsandati kho te, pañcasikha, tantissaro gītassarena, gītassaro ca tantissarena; na ca pana 14 te pañcasikha, tantissaro gītassaraṃ ativattati, gītassaro ca tantissaraṃ. Kadā saṃyūḷhā pana te, pañcasikha, imā gāthā buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā’’ti? ‘‘Ekamidaṃ, bhante, samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho . Tena kho panāhaṃ, bhante, samayena bhaddā nāma sūriyavacchasā timbaruno gandhabbarañño dhītā, tamabhikaṅkhāmi. Sā kho pana, bhante, bhaginī parakāminī hoti; sikhaṇḍī nāma mātalissa saṅgāhakassa putto, tamabhikaṅkhati. Yato kho ahaṃ, bhante, taṃ bhaginiṃ nālatthaṃ kenaci pariyāyena. Athāhaṃ beluvapaṇḍuvīṇaṃ ādāya yena timbaruno gandhabbarañño nivesanaṃ tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā beluvapaṇḍuvīṇaṃ assāvesiṃ, imā ca gāthā abhāsiṃ buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā –
‘‘වන්දෙ තෙ පිතරං භද්දෙ, තිම්බරුං සූරියවච්ඡසෙ;
‘‘Vande te pitaraṃ bhadde, timbaruṃ sūriyavacchase;
යෙන ජාතාසි කල්යාණී, ආනන්දජනනී මම. …පෙ.…
Yena jātāsi kalyāṇī, ānandajananī mama. …pe…
සාලංව න චිරං ඵුල්ලං, පිතරං තෙ සුමෙධසෙ;
Sālaṃva na ciraṃ phullaṃ, pitaraṃ te sumedhase;
වන්දමානො නමස්සාමි, යස්සා සෙතාදිසී පජා’’ති.
Vandamāno namassāmi, yassā setādisī pajā’’ti.
‘‘එවං වුත්තෙ, භන්තෙ, භද්දා සූරියවච්ඡසා මං එතදවොච – ‘න ඛො මෙ, මාරිස, සො භගවා සම්මුඛා දිට්ඨො අපි ච සුතොයෙව මෙ සො භගවා දෙවානං තාවතිංසානං සුධම්මායං සභායං උපනච්චන්තියා. යතො ඛො ත්වං, මාරිස, තං භගවන්තං කිත්තෙසි, හොතු නො අජ්ජ සමාගමො’ති. සොයෙව නො, භන්තෙ, තස්සා භගිනියා සද්ධිං සමාගමො අහොසි. න ච දානි තතො පච්ඡා’’ති.
‘‘Evaṃ vutte, bhante, bhaddā sūriyavacchasā maṃ etadavoca – ‘na kho me, mārisa, so bhagavā sammukhā diṭṭho api ca sutoyeva me so bhagavā devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sudhammāyaṃ sabhāyaṃ upanaccantiyā. Yato kho tvaṃ, mārisa, taṃ bhagavantaṃ kittesi, hotu no ajja samāgamo’ti. Soyeva no, bhante, tassā bhaginiyā saddhiṃ samāgamo ahosi. Na ca dāni tato pacchā’’ti.
සක්කූපසඞ්කම
Sakkūpasaṅkama
350. අථ ඛො සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස එතදහොසි – ‘‘පටිසම්මොදති පඤ්චසිඛො ගන්ධබ්බදෙවපුත්තො භගවතා, භගවා ච පඤ්චසිඛෙනා’’ති. අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො පඤ්චසිඛං ගන්ධබ්බදෙවපුත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘අභිවාදෙහි මෙ ත්වං, තාත පඤ්චසිඛ, භගවන්තං – ‘සක්කො, භන්තෙ, දෙවානමින්දො සාමච්චො සපරිජනො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දතී’ති’’. ‘‘එවං භද්දන්තවා’’ති ඛො පඤ්චසිඛො ගන්ධබ්බදෙවපුත්තො සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස පටිස්සුත්වා භගවන්තං අභිවාදෙති – ‘‘සක්කො, භන්තෙ, දෙවානමින්දො සාමච්චො සපරිජනො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දතී’’ති. ‘‘එවං සුඛී හොතු, පඤ්චසිඛ, සක්කො දෙවානමින්දො සාමච්චො සපරිජනො; සුඛකාමා හි දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා යෙ චඤ්ඤෙ සන්ති පුථුකායා’’ති.
350. Atha kho sakkassa devānamindassa etadahosi – ‘‘paṭisammodati pañcasikho gandhabbadevaputto bhagavatā, bhagavā ca pañcasikhenā’’ti. Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṃ gandhabbadevaputtaṃ āmantesi – ‘‘abhivādehi me tvaṃ, tāta pañcasikha, bhagavantaṃ – ‘sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī’ti’’. ‘‘Evaṃ bhaddantavā’’ti kho pañcasikho gandhabbadevaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā bhagavantaṃ abhivādeti – ‘‘sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī’’ti. ‘‘Evaṃ sukhī hotu, pañcasikha, sakko devānamindo sāmacco saparijano; sukhakāmā hi devā manussā asurā nāgā gandhabbā ye caññe santi puthukāyā’’ti.
351. එවඤ්ච පන තථාගතා එවරූපෙ මහෙසක්ඛෙ යක්ඛෙ අභිවදන්ති. අභිවදිතො සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො ඉන්දසාලගුහං පවිසිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. දෙවාපි තාවතිංසා ඉන්දසාලගුහං පවිසිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. පඤ්චසිඛොපි ගන්ධබ්බදෙවපුත්තො ඉන්දසාලගුහං පවිසිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි.
351. Evañca pana tathāgatā evarūpe mahesakkhe yakkhe abhivadanti. Abhivadito sakko devānamindo bhagavato indasālaguhaṃ pavisitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Devāpi tāvatiṃsā indasālaguhaṃ pavisitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Pañcasikhopi gandhabbadevaputto indasālaguhaṃ pavisitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi.
තෙන ඛො පන සමයෙන ඉන්දසාලගුහා විසමා සන්තී සමා සමපාදි, සම්බාධා සන්තී උරුන්දා 15 සමපාදි, අන්ධකාරො ගුහායං අන්තරධායි, ආලොකො උදපාදි යථා තං දෙවානං දෙවානුභාවෙන.
Tena kho pana samayena indasālaguhā visamā santī samā samapādi, sambādhā santī urundā 16 samapādi, andhakāro guhāyaṃ antaradhāyi, āloko udapādi yathā taṃ devānaṃ devānubhāvena.
352. අථ ඛො භගවා සක්කං දෙවානමින්දං එතදවොච – ‘‘අච්ඡරියමිදං ආයස්මතො කොසියස්ස, අබ්භුතමිදං ආයස්මතො කොසියස්ස තාව බහුකිච්චස්ස බහුකරණීයස්ස යදිදං ඉධාගමන’’න්ති. ‘‘චිරපටිකාහං, භන්තෙ, භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමිතුකාමො; අපි ච දෙවානං තාවතිංසානං කෙහිචි කෙහිචි 17 කිච්චකරණීයෙහි බ්යාවටො; එවාහං නාසක්ඛිං භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. එකමිදං, භන්තෙ, සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති සලළාගාරකෙ. අථ ඛ්වාහං, භන්තෙ, සාවත්ථිං අගමාසිං භගවන්තං දස්සනාය. තෙන ඛො පන, භන්තෙ, සමයෙන භගවා අඤ්ඤතරෙන සමාධිනා නිසින්නො හොති, භූජති 18 ච නාම වෙස්සවණස්ස මහාරාජස්ස පරිචාරිකා භගවන්තං පච්චුපට්ඨිතා හොති, පඤ්ජලිකා නමස්සමානා තිට්ඨති. අථ ඛ්වාහං, භන්තෙ, භූජතිං එතදවොචං – ‘අභිවාදෙහි මෙ ත්වං, භගිනි, භගවන්තං – ‘‘සක්කො, භන්තෙ, දෙවානමින්දො සාමච්චො සපරිජනො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දතී’’ති. එවං වුත්තෙ, භන්තෙ, සා භූජති මං එතදවොච – ‘අකාලො ඛො, මාරිස, භගවන්තං දස්සනාය; පටිසල්ලීනො භගවා’ති. ‘තෙන හී, භගිනි, යදා භගවා තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨිතො හොති, අථ මම වචනෙන භගවන්තං අභිවාදෙහි – ‘‘සක්කො, භන්තෙ, දෙවානමින්දො සාමච්චො සපරිජනො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දතී’’ති. කච්චි මෙ සා, භන්තෙ, භගිනී භගවන්තං අභිවාදෙසි? සරති භගවා තස්සා භගිනියා වචන’’න්ති? ‘‘අභිවාදෙසි මං සා, දෙවානමින්ද, භගිනී, සරාමහං තස්සා භගිනියා වචනං. අපි චාහං ආයස්මතො නෙමිසද්දෙන 19 තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨිතො’’ති. ‘‘යෙ තෙ, භන්තෙ, දෙවා අම්හෙහි පඨමතරං තාවතිංසකායං උපපන්නා, තෙසං මෙ සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘යදා තථාගතා ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, දිබ්බා කායා පරිපූරෙන්ති, හායන්ති අසුරකායා’ති. තං මෙ ඉදං, භන්තෙ, සක්ඛිදිට්ඨං යතො තථාගතො ලොකෙ උප්පන්නො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, දිබ්බා කායා පරිපූරෙන්ති, හායන්ති අසුරකායාති.
352. Atha kho bhagavā sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca – ‘‘acchariyamidaṃ āyasmato kosiyassa, abbhutamidaṃ āyasmato kosiyassa tāva bahukiccassa bahukaraṇīyassa yadidaṃ idhāgamana’’nti. ‘‘Cirapaṭikāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkamitukāmo; api ca devānaṃ tāvatiṃsānaṃ kehici kehici 20 kiccakaraṇīyehi byāvaṭo; evāhaṃ nāsakkhiṃ bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Ekamidaṃ, bhante, samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati salaḷāgārake. Atha khvāhaṃ, bhante, sāvatthiṃ agamāsiṃ bhagavantaṃ dassanāya. Tena kho pana, bhante, samayena bhagavā aññatarena samādhinā nisinno hoti, bhūjati 21 ca nāma vessavaṇassa mahārājassa paricārikā bhagavantaṃ paccupaṭṭhitā hoti, pañjalikā namassamānā tiṭṭhati. Atha khvāhaṃ, bhante, bhūjatiṃ etadavocaṃ – ‘abhivādehi me tvaṃ, bhagini, bhagavantaṃ – ‘‘sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī’’ti. Evaṃ vutte, bhante, sā bhūjati maṃ etadavoca – ‘akālo kho, mārisa, bhagavantaṃ dassanāya; paṭisallīno bhagavā’ti. ‘Tena hī, bhagini, yadā bhagavā tamhā samādhimhā vuṭṭhito hoti, atha mama vacanena bhagavantaṃ abhivādehi – ‘‘sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī’’ti. Kacci me sā, bhante, bhaginī bhagavantaṃ abhivādesi? Sarati bhagavā tassā bhaginiyā vacana’’nti? ‘‘Abhivādesi maṃ sā, devānaminda, bhaginī, sarāmahaṃ tassā bhaginiyā vacanaṃ. Api cāhaṃ āyasmato nemisaddena 22 tamhā samādhimhā vuṭṭhito’’ti. ‘‘Ye te, bhante, devā amhehi paṭhamataraṃ tāvatiṃsakāyaṃ upapannā, tesaṃ me sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘yadā tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā, dibbā kāyā paripūrenti, hāyanti asurakāyā’ti. Taṃ me idaṃ, bhante, sakkhidiṭṭhaṃ yato tathāgato loke uppanno arahaṃ sammāsambuddho, dibbā kāyā paripūrenti, hāyanti asurakāyāti.
ගොපකවත්ථු
Gopakavatthu
353. ‘‘ඉධෙව, භන්තෙ, කපිලවත්ථුස්මිං ගොපිකා නාම සක්යධීතා අහොසි බුද්ධෙ පසන්නා ධම්මෙ පසන්නා සඞ්ඝෙ පසන්නා සීලෙසු පරිපූරකාරිනී. සා ඉත්ථිත්තං 23 විරාජෙත්වා පුරිසත්තං 24 භාවෙත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා. දෙවානං තාවතිංසානං සහබ්යතං අම්හාකං පුත්තත්තං අජ්ඣුපගතා. තත්රපි නං එවං ජානන්ති – ‘ගොපකො දෙවපුත්තො, ගොපකො දෙවපුත්තො’ති. අඤ්ඤෙපි, භන්තෙ, තයො භික්ඛූ භගවති බ්රහ්මචරියං චරිත්වා හීනං ගන්ධබ්බකායං උපපන්නා. තෙ පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතා සමඞ්ගීභූතා පරිචාරයමානා අම්හාකං උපට්ඨානං ආගච්ඡන්ති අම්හාකං පාරිචරියං. තෙ අම්හාකං උපට්ඨානං ආගතෙ අම්හාකං පාරිචරියං ගොපකො දෙවපුත්තො පටිචොදෙසි – ‘කුතොමුඛා නාම තුම්හෙ , මාරිසා, තස්ස භගවතො ධම්මං අස්සුත්ථ 25 – අහඤ්හි නාම ඉත්ථිකා සමානා බුද්ධෙ පසන්නා ධම්මෙ පසන්නා සඞ්ඝෙ පසන්නා සීලෙසු පරිපූරකාරිනී ඉත්ථිත්තං විරාජෙත්වා පුරිසත්තං භාවෙත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා, දෙවානං තාවතිංසානං සහබ්යතං සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස පුත්තත්තං අජ්ඣුපගතා. ඉධාපි මං එවං ජානන්ති ‘‘ගොපකො දෙවපුත්තො ගොපකො දෙවපුත්තො’ති. තුම්හෙ පන, මාරිසා, භගවති බ්රහ්මචරියං චරිත්වා හීනං ගන්ධබ්බකායං උපපන්නා. දුද්දිට්ඨරූපං වත, භො, අද්දසාම, යෙ මයං අද්දසාම සහධම්මිකෙ හීනං ගන්ධබ්බකායං උපපන්නෙ’ති. තෙසං, භන්තෙ, ගොපකෙන දෙවපුත්තෙන පටිචොදිතානං ද්වෙ දෙවා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සතිං පටිලභිංසු කායං බ්රහ්මපුරොහිතං, එකො පන දෙවො කාමෙ අජ්ඣාවසි.
353. ‘‘Idheva, bhante, kapilavatthusmiṃ gopikā nāma sakyadhītā ahosi buddhe pasannā dhamme pasannā saṅghe pasannā sīlesu paripūrakārinī. Sā itthittaṃ 26 virājetvā purisattaṃ 27 bhāvetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā. Devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sahabyataṃ amhākaṃ puttattaṃ ajjhupagatā. Tatrapi naṃ evaṃ jānanti – ‘gopako devaputto, gopako devaputto’ti. Aññepi, bhante, tayo bhikkhū bhagavati brahmacariyaṃ caritvā hīnaṃ gandhabbakāyaṃ upapannā. Te pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārayamānā amhākaṃ upaṭṭhānaṃ āgacchanti amhākaṃ pāricariyaṃ. Te amhākaṃ upaṭṭhānaṃ āgate amhākaṃ pāricariyaṃ gopako devaputto paṭicodesi – ‘kutomukhā nāma tumhe , mārisā, tassa bhagavato dhammaṃ assuttha 28 – ahañhi nāma itthikā samānā buddhe pasannā dhamme pasannā saṅghe pasannā sīlesu paripūrakārinī itthittaṃ virājetvā purisattaṃ bhāvetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā, devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sahabyataṃ sakkassa devānamindassa puttattaṃ ajjhupagatā. Idhāpi maṃ evaṃ jānanti ‘‘gopako devaputto gopako devaputto’ti. Tumhe pana, mārisā, bhagavati brahmacariyaṃ caritvā hīnaṃ gandhabbakāyaṃ upapannā. Duddiṭṭharūpaṃ vata, bho, addasāma, ye mayaṃ addasāma sahadhammike hīnaṃ gandhabbakāyaṃ upapanne’ti. Tesaṃ, bhante, gopakena devaputtena paṭicoditānaṃ dve devā diṭṭheva dhamme satiṃ paṭilabhiṃsu kāyaṃ brahmapurohitaṃ, eko pana devo kāme ajjhāvasi.
354.‘‘‘උපාසිකා චක්ඛුමතො අහොසිං,
354.‘‘‘Upāsikā cakkhumato ahosiṃ,
නාමම්පි මය්හං අහු ‘ගොපිකා’ති;
Nāmampi mayhaṃ ahu ‘gopikā’ti;
බුද්ධෙ ච ධම්මෙ ච අභිප්පසන්නා,
Buddhe ca dhamme ca abhippasannā,
සඞ්ඝඤ්චුපට්ඨාසිං පසන්නචිත්තා.
Saṅghañcupaṭṭhāsiṃ pasannacittā.
‘‘‘තස්සෙව බුද්ධස්ස සුධම්මතාය,
‘‘‘Tasseva buddhassa sudhammatāya,
සක්කස්ස පුත්තොම්හි මහානුභාවො;
Sakkassa puttomhi mahānubhāvo;
මහාජුතීකො තිදිවූපපන්නො,
Mahājutīko tidivūpapanno,
ජානන්ති මං ඉධාපි ‘ගොපකො’ති.
Jānanti maṃ idhāpi ‘gopako’ti.
‘‘‘අථද්දසං භික්ඛවො දිට්ඨපුබ්බෙ,
‘‘‘Athaddasaṃ bhikkhavo diṭṭhapubbe,
ගන්ධබ්බකායූපගතෙ වසීනෙ;
Gandhabbakāyūpagate vasīne;
ඉමෙහි තෙ ගොතමසාවකාසෙ,
Imehi te gotamasāvakāse,
යෙ ච මයං පුබ්බෙ මනුස්සභූතා.
Ye ca mayaṃ pubbe manussabhūtā.
‘‘‘අන්නෙන පානෙන උපට්ඨහිම්හා,
‘‘‘Annena pānena upaṭṭhahimhā,
පාදූපසඞ්ගය්හ සකෙ නිවෙසනෙ;
Pādūpasaṅgayha sake nivesane;
කුතොමුඛා නාම ඉමෙ භවන්තො,
Kutomukhā nāma ime bhavanto,
‘‘‘පච්චත්තං වෙදිතබ්බො හි ධම්මො,
‘‘‘Paccattaṃ veditabbo hi dhammo,
සුදෙසිතො චක්ඛුමතානුබුද්ධො;
Sudesito cakkhumatānubuddho;
අහඤ්හි තුම්හෙව උපාසමානො,
Ahañhi tumheva upāsamāno,
සුත්වාන අරියාන සුභාසිතානි.
Sutvāna ariyāna subhāsitāni.
‘‘‘සක්කස්ස පුත්තොම්හි මහානුභාවො,
‘‘‘Sakkassa puttomhi mahānubhāvo,
මහාජුතීකො තිදිවූපපන්නො;
Mahājutīko tidivūpapanno;
තුම්හෙ පන සෙට්ඨමුපාසමානා,
Tumhe pana seṭṭhamupāsamānā,
අනුත්තරං බ්රහ්මචරියං චරිත්වා.
Anuttaraṃ brahmacariyaṃ caritvā.
‘‘‘හීනං කායං උපපන්නා භවන්තො,
‘‘‘Hīnaṃ kāyaṃ upapannā bhavanto,
අනානුලොමා භවතූපපත්ති;
Anānulomā bhavatūpapatti;
දුද්දිට්ඨරූපං වත අද්දසාම,
Duddiṭṭharūpaṃ vata addasāma,
සහධම්මිකෙ හීනකායූපපන්නෙ.
Sahadhammike hīnakāyūpapanne.
‘‘‘ගන්ධබ්බකායූපගතා භවන්තො,
‘‘‘Gandhabbakāyūpagatā bhavanto,
දෙවානමාගච්ඡථ පාරිචරියං;
Devānamāgacchatha pāricariyaṃ;
අගාරෙ වසතො මය්හං,
Agāre vasato mayhaṃ,
ඉමං පස්ස විසෙසතං.
Imaṃ passa visesataṃ.
‘‘‘ඉත්ථී හුත්වා ස්වජ්ජ පුමොම්හි දෙවො,
‘‘‘Itthī hutvā svajja pumomhi devo,
දිබ්බෙහි කාමෙහි සමඞ්ගිභූතො’;
Dibbehi kāmehi samaṅgibhūto’;
තෙ චොදිතා ගොතමසාවකෙන,
Te coditā gotamasāvakena,
සංවෙගමාපාදු සමෙච්ච ගොපකං.
Saṃvegamāpādu samecca gopakaṃ.
මා නො මයං පරපෙස්සා අහුම්හා’;
Mā no mayaṃ parapessā ahumhā’;
තෙසං දුවෙ වීරියමාරභිංසු,
Tesaṃ duve vīriyamārabhiṃsu,
අනුස්සරං ගොතමසාසනානි.
Anussaraṃ gotamasāsanāni.
‘‘ඉධෙව චිත්තානි විරාජයිත්වා,
‘‘Idheva cittāni virājayitvā,
කාමෙසු ආදීනවමද්දසංසු;
Kāmesu ādīnavamaddasaṃsu;
තෙ කාමසංයොජනබන්ධනානි,
Te kāmasaṃyojanabandhanāni,
පාපිමයොගානි දුරච්චයානි.
Pāpimayogāni duraccayāni.
දෙවෙ තාවතිංසෙ අතික්කමිංසු;
Deve tāvatiṃse atikkamiṃsu;
සඉන්දා දෙවා සපජාපතිකා,
Saindā devā sapajāpatikā,
සබ්බෙ සුධම්මාය සභායුපවිට්ඨා.
Sabbe sudhammāya sabhāyupaviṭṭhā.
‘‘තෙසං නිසින්නානං අභික්කමිංසු,
‘‘Tesaṃ nisinnānaṃ abhikkamiṃsu,
වීරා විරාගා විරජං කරොන්තා;
Vīrā virāgā virajaṃ karontā;
තෙ දිස්වා සංවෙගමකාසි වාසවො,
Te disvā saṃvegamakāsi vāsavo,
දෙවාභිභූ දෙවගණස්ස මජ්ඣෙ.
Devābhibhū devagaṇassa majjhe.
‘‘‘ඉමෙහි තෙ හීනකායූපපන්නා,
‘‘‘Imehi te hīnakāyūpapannā,
දෙවෙ තාවතිංසෙ අභික්කමන්ති’;
Deve tāvatiṃse abhikkamanti’;
සංවෙගජාතස්ස වචො නිසම්ම,
Saṃvegajātassa vaco nisamma,
සො ගොපකො වාසවමජ්ඣභාසි.
So gopako vāsavamajjhabhāsi.
‘‘‘බුද්ධො ජනින්දත්ථි මනුස්සලොකෙ,
‘‘‘Buddho janindatthi manussaloke,
කාමාභිභූ සක්යමුනීති ඤායති;
Kāmābhibhū sakyamunīti ñāyati;
තස්සෙව තෙ පුත්තා සතියා විහීනා,
Tasseva te puttā satiyā vihīnā,
චොදිතා මයා තෙ සතිමජ්ඣලත්ථුං.
Coditā mayā te satimajjhalatthuṃ.
ගන්ධබ්බකායූපගතො වසීනො;
Gandhabbakāyūpagato vasīno;
ද්වෙ ච සම්බොධිපථානුසාරිනො,
Dve ca sambodhipathānusārino,
දෙවෙපි හීළෙන්ති සමාහිතත්තා.
Devepi hīḷenti samāhitattā.
‘‘‘එතාදිසී ධම්මප්පකාසනෙත්ථ,
‘‘‘Etādisī dhammappakāsanettha,
න තත්ථ කිංකඞ්ඛති කොචි සාවකො;
Na tattha kiṃkaṅkhati koci sāvako;
නිතිණ්ණඔඝං විචිකිච්ඡඡින්නං,
Nitiṇṇaoghaṃ vicikicchachinnaṃ,
බුද්ධං නමස්සාම ජිනං ජනින්දං’.
Buddhaṃ namassāma jinaṃ janindaṃ’.
‘‘යං තෙ ධම්මං ඉධඤ්ඤාය,
‘‘Yaṃ te dhammaṃ idhaññāya,
කායං බ්රහ්මපුරොහිතං,
Kāyaṃ brahmapurohitaṃ,
දුවෙ තෙසං විසෙසගූ.
Duve tesaṃ visesagū.
‘‘තස්ස ධම්මස්ස පත්තියා,
‘‘Tassa dhammassa pattiyā,
ආගතම්හාසි මාරිස;
Āgatamhāsi mārisa;
කතාවකාසා භගවතා,
Katāvakāsā bhagavatā,
පඤ්හං පුච්ඡෙමු මාරිසා’’ති.
Pañhaṃ pucchemu mārisā’’ti.
355. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘දීඝරත්තං විසුද්ධො ඛො අයං යක්ඛො 41, යං කිඤ්චි මං පඤ්හං පුච්ඡිස්සති, සබ්බං තං අත්ථසඤ්හිතංයෙව පුච්ඡිස්සති, නො අනත්ථසඤ්හිතං. යඤ්චස්සාහං පුට්ඨො බ්යාකරිස්සාමි, තං ඛිප්පමෙව ආජානිස්සතී’’ති.
355. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘dīgharattaṃ visuddho kho ayaṃ yakkho 42, yaṃ kiñci maṃ pañhaṃ pucchissati, sabbaṃ taṃ atthasañhitaṃyeva pucchissati, no anatthasañhitaṃ. Yañcassāhaṃ puṭṭho byākarissāmi, taṃ khippameva ājānissatī’’ti.
356. අථ ඛො භගවා සක්කං දෙවානමින්දං ගාථාය අජ්ඣභාසි –
356. Atha kho bhagavā sakkaṃ devānamindaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘පුච්ඡ වාසව මං පඤ්හං, යං කිඤ්චි මනසිච්ඡසි;
‘‘Puccha vāsava maṃ pañhaṃ, yaṃ kiñci manasicchasi;
තස්ස තස්සෙව පඤ්හස්ස, අහං අන්තං කරොමි තෙ’’ති.
Tassa tasseva pañhassa, ahaṃ antaṃ karomi te’’ti.
පඨමභාණවාරො නිට්ඨිතො.
Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.
357. කතාවකාසො සක්කො දෙවානමින්දො භගවතා ඉමං භගවන්තං 43 පඨමං පඤ්හං අපුච්ඡි –
357. Katāvakāso sakko devānamindo bhagavatā imaṃ bhagavantaṃ 44 paṭhamaṃ pañhaṃ apucchi –
‘‘කිං සංයොජනා නු ඛො, මාරිස, දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා යෙ චඤ්ඤෙ සන්ති පුථුකායා, තෙ – ‘අවෙරා අදණ්ඩා අසපත්තා අබ්යාපජ්ජා විහරෙමු අවෙරිනො’ති ඉති ච නෙසං හොති, අථ ච පන සවෙරා සදණ්ඩා සසපත්තා සබ්යාපජ්ජා විහරන්ති සවෙරිනො’’ති? ඉත්ථං සක්කො දෙවානමින්දො භගවන්තං පඤ්හං 45 අපුච්ඡි. තස්ස භගවා පඤ්හං පුට්ඨො බ්යාකාසි –
‘‘Kiṃ saṃyojanā nu kho, mārisa, devā manussā asurā nāgā gandhabbā ye caññe santi puthukāyā, te – ‘averā adaṇḍā asapattā abyāpajjā viharemu averino’ti iti ca nesaṃ hoti, atha ca pana saverā sadaṇḍā sasapattā sabyāpajjā viharanti saverino’’ti? Itthaṃ sakko devānamindo bhagavantaṃ pañhaṃ 46 apucchi. Tassa bhagavā pañhaṃ puṭṭho byākāsi –
‘‘ඉස්සාමච්ඡරියසංයොජනා ඛො, දෙවානමින්ද, දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා යෙ චඤ්ඤෙ සන්ති පුථුකායා, තෙ – ‘අවෙරා අදණ්ඩා අසපත්තා අබ්යාපජ්ජා විහරෙමු අවෙරිනො’ති ඉති ච නෙසං හොති, අථ ච පන සවෙරා සදණ්ඩා සසපත්තා සබ්යාපජ්ජා විහරන්ති සවෙරිනො’’ති. ඉත්ථං භගවා සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස පඤ්හං පුට්ඨො බ්යාකාසි. අත්තමනො සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො භාසිතං අභිනන්දි අනුමොදි – ‘‘එවමෙතං, භගවා, එවමෙතං, සුගත. තිණ්ණා මෙත්ථ කඞ්ඛා විගතා කථංකථා භගවතො පඤ්හවෙය්යාකරණං සුත්වා’’ති.
‘‘Issāmacchariyasaṃyojanā kho, devānaminda, devā manussā asurā nāgā gandhabbā ye caññe santi puthukāyā, te – ‘averā adaṇḍā asapattā abyāpajjā viharemu averino’ti iti ca nesaṃ hoti, atha ca pana saverā sadaṇḍā sasapattā sabyāpajjā viharanti saverino’’ti. Itthaṃ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṃ puṭṭho byākāsi. Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṃ abhinandi anumodi – ‘‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata. Tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṃkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṃ sutvā’’ti.
358. ඉතිහ සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා භගවන්තං උත්තරිං 47 පඤ්හං අපුච්ඡි –
358. Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṃ uttariṃ 48 pañhaṃ apucchi –
‘‘ඉස්සාමච්ඡරියං පන, මාරිස, කිංනිදානං කිංසමුදයං කිංජාතිකං කිංපභවං; කිස්මිං සති ඉස්සාමච්ඡරියං හොති; කිස්මිං අසති ඉස්සාමච්ඡරියං න හොතී’’ති? ‘‘ඉස්සාමච්ඡරියං ඛො, දෙවානමින්ද, පියාප්පියනිදානං පියාප්පියසමුදයං පියාප්පියජාතිකං පියාප්පියපභවං; පියාප්පියෙ සති ඉස්සාමච්ඡරියං හොති, පියාප්පියෙ අසති ඉස්සාමච්ඡරියං න හොතී’’ති.
‘‘Issāmacchariyaṃ pana, mārisa, kiṃnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātikaṃ kiṃpabhavaṃ; kismiṃ sati issāmacchariyaṃ hoti; kismiṃ asati issāmacchariyaṃ na hotī’’ti? ‘‘Issāmacchariyaṃ kho, devānaminda, piyāppiyanidānaṃ piyāppiyasamudayaṃ piyāppiyajātikaṃ piyāppiyapabhavaṃ; piyāppiye sati issāmacchariyaṃ hoti, piyāppiye asati issāmacchariyaṃ na hotī’’ti.
‘‘පියාප්පියං ඛො පන, මාරිස, කිංනිදානං කිංසමුදයං කිංජාතිකං කිංපභවං; කිස්මිං සති පියාප්පියං හොති; කිස්මිං අසති පියාප්පියං න හොතී’’ති? ‘‘පියාප්පියං ඛො, දෙවානමින්ද, ඡන්දනිදානං ඡන්දසමුදයං ඡන්දජාතිකං ඡන්දපභවං; ඡන්දෙ සති පියාප්පියං හොති; ඡන්දෙ අසති පියාප්පියං න හොතී’’ති.
‘‘Piyāppiyaṃ kho pana, mārisa, kiṃnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātikaṃ kiṃpabhavaṃ; kismiṃ sati piyāppiyaṃ hoti; kismiṃ asati piyāppiyaṃ na hotī’’ti? ‘‘Piyāppiyaṃ kho, devānaminda, chandanidānaṃ chandasamudayaṃ chandajātikaṃ chandapabhavaṃ; chande sati piyāppiyaṃ hoti; chande asati piyāppiyaṃ na hotī’’ti.
‘‘ඡන්දො ඛො පන, මාරිස, කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො; කිස්මිං සති ඡන්දො හොති; කිස්මිං අසති ඡන්දො න හොතී’’ති? ‘‘ඡන්දො ඛො, දෙවානමින්ද, විතක්කනිදානො විතක්කසමුදයො විතක්කජාතිකො විතක්කපභවො; විතක්කෙ සති ඡන්දො හොති; විතක්කෙ අසති ඡන්දො න හොතී’’ති.
‘‘Chando kho pana, mārisa, kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavo; kismiṃ sati chando hoti; kismiṃ asati chando na hotī’’ti? ‘‘Chando kho, devānaminda, vitakkanidāno vitakkasamudayo vitakkajātiko vitakkapabhavo; vitakke sati chando hoti; vitakke asati chando na hotī’’ti.
‘‘විතක්කො ඛො පන, මාරිස, කිංනිදානො කිංසමුදයො කිංජාතිකො කිංපභවො; කිස්මිං සති විතක්කො හොති; කිස්මිං අසති විතක්කො න හොතී’’ති? ‘‘විතක්කො ඛො, දෙවානමින්ද, පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛානිදානො පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛාසමුදයො පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛාජාතිකො පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛාපභවො; පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛාය සති විතක්කො හොති; පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛාය අසති විතක්කො න හොතී’’ති.
‘‘Vitakko kho pana, mārisa, kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavo; kismiṃ sati vitakko hoti; kismiṃ asati vitakko na hotī’’ti? ‘‘Vitakko kho, devānaminda, papañcasaññāsaṅkhānidāno papañcasaññāsaṅkhāsamudayo papañcasaññāsaṅkhājātiko papañcasaññāsaṅkhāpabhavo; papañcasaññāsaṅkhāya sati vitakko hoti; papañcasaññāsaṅkhāya asati vitakko na hotī’’ti.
‘‘කථං පටිපන්නො පන, මාරිස, භික්ඛු පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛානිරොධසාරුප්පගාමිනිං පටිපදං පටිපන්නො හොතී’’ති?
‘‘Kathaṃ paṭipanno pana, mārisa, bhikkhu papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminiṃ paṭipadaṃ paṭipanno hotī’’ti?
වෙදනාකම්මට්ඨානං
Vedanākammaṭṭhānaṃ
359. ‘‘සොමනස්සංපාහං 49, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පි. දොමනස්සංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පි. උපෙක්ඛංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පි.
359. ‘‘Somanassaṃpāhaṃ 50, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampi. Domanassaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampi. Upekkhaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampi.
360. ‘‘සොමනස්සංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පීති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං, කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තත්ථ යං ජඤ්ඤා සොමනස්සං ‘ඉමං ඛො මෙ සොමනස්සං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්තී’ති, එවරූපං සොමනස්සං න සෙවිතබ්බං. තත්ථ යං ජඤ්ඤා සොමනස්සං ‘ඉමං ඛො මෙ සොමනස්සං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තී’ති, එවරූපං සොමනස්සං සෙවිතබ්බං. තත්ථ යං චෙ සවිතක්කං සවිචාරං, යං චෙ අවිතක්කං අවිචාරං, යෙ අවිතක්කෙ අවිචාරෙ, තෙ 51 පණීතතරෙ. සොමනස්සංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පීති. ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.
360. ‘‘Somanassaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā somanassaṃ ‘imaṃ kho me somanassaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpaṃ somanassaṃ na sevitabbaṃ. Tattha yaṃ jaññā somanassaṃ ‘imaṃ kho me somanassaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpaṃ somanassaṃ sevitabbaṃ. Tattha yaṃ ce savitakkaṃ savicāraṃ, yaṃ ce avitakkaṃ avicāraṃ, ye avitakke avicāre, te 52 paṇītatare. Somanassaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti. Iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
361. ‘‘දොමනස්සංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි , අසෙවිතබ්බම්පීති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං, කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තත්ථ යං ජඤ්ඤා දොමනස්සං ‘ඉමං ඛො මෙ දොමනස්සං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්තී’ති, එවරූපං දොමනස්සං න සෙවිතබ්බං. තත්ථ යං ජඤ්ඤා දොමනස්සං ‘ඉමං ඛො මෙ දොමනස්සං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තී’ති, එවරූපං දොමනස්සං සෙවිතබ්බං. තත්ථ යං චෙ සවිතක්කං සවිචාරං, යං චෙ අවිතක්කං අවිචාරං, යෙ අවිතක්කෙ අවිචාරෙ, තෙ පණීතතරෙ. දොමනස්සංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පී’ති ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.
361. ‘‘Domanassaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi , asevitabbampīti. Iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā domanassaṃ ‘imaṃ kho me domanassaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpaṃ domanassaṃ na sevitabbaṃ. Tattha yaṃ jaññā domanassaṃ ‘imaṃ kho me domanassaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpaṃ domanassaṃ sevitabbaṃ. Tattha yaṃ ce savitakkaṃ savicāraṃ, yaṃ ce avitakkaṃ avicāraṃ, ye avitakke avicāre, te paṇītatare. Domanassaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampī’ti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
362. ‘‘උපෙක්ඛංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පීති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං, කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තත්ථ යං ජඤ්ඤා උපෙක්ඛං ‘ඉමං ඛො මෙ උපෙක්ඛං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්තී’ති, එවරූපා උපෙක්ඛා න සෙවිතබ්බා. තත්ථ යං ජඤ්ඤා උපෙක්ඛං ‘ඉමං ඛො මෙ උපෙක්ඛං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තී’ති, එවරූපා උපෙක්ඛා සෙවිතබ්බා. තත්ථ යං චෙ සවිතක්කං සවිචාරං, යං චෙ අවිතක්කං අවිචාරං, යෙ අවිතක්කෙ අවිචාරෙ, තෙ පණීතතරෙ. උපෙක්ඛංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පීති ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.
362. ‘‘Upekkhaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā upekkhaṃ ‘imaṃ kho me upekkhaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpā upekkhā na sevitabbā. Tattha yaṃ jaññā upekkhaṃ ‘imaṃ kho me upekkhaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpā upekkhā sevitabbā. Tattha yaṃ ce savitakkaṃ savicāraṃ, yaṃ ce avitakkaṃ avicāraṃ, ye avitakke avicāre, te paṇītatare. Upekkhaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
363. ‘‘එවං පටිපන්නො ඛො, දෙවානමින්ද, භික්ඛු පපඤ්චසඤ්ඤාසඞ්ඛානිරොධසාරුප්පගාමිනිං පටිපදං පටිපන්නො හොතී’’ති. ඉත්ථං භගවා සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස පඤ්හං පුට්ඨො බ්යාකාසි. අත්තමනො සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො භාසිතං අභිනන්දි අනුමොදි – ‘‘එවමෙතං, භගවා, එවමෙතං, සුගත, තිණ්ණා මෙත්ථ කඞ්ඛා විගතා කථංකථා භගවතො පඤ්හවෙය්යාකරණං සුත්වා’’ති.
363. ‘‘Evaṃ paṭipanno kho, devānaminda, bhikkhu papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminiṃ paṭipadaṃ paṭipanno hotī’’ti. Itthaṃ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṃ puṭṭho byākāsi. Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṃ abhinandi anumodi – ‘‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata, tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṃkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṃ sutvā’’ti.
පාතිමොක්ඛසංවරො
Pātimokkhasaṃvaro
364. ඉතිහ සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා භගවන්තං උත්තරිං පඤ්හං අපුච්ඡි –
364. Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi –
‘‘කථං පටිපන්නො පන, මාරිස, භික්ඛු පාතිමොක්ඛසංවරාය පටිපන්නො හොතී’’ති? ‘‘කායසමාචාරංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පි. වචීසමාචාරංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පි. පරියෙසනංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බ’’ම්පි.
‘‘Kathaṃ paṭipanno pana, mārisa, bhikkhu pātimokkhasaṃvarāya paṭipanno hotī’’ti? ‘‘Kāyasamācāraṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampi. Vacīsamācāraṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampi. Pariyesanaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabba’’mpi.
‘‘කායසමාචාරංපාහං , දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පීති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං, කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තත්ථ යං ජඤ්ඤා කායසමාචාරං ‘ඉමං ඛො මෙ කායසමාචාරං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්තී’ති, එවරූපො කායසමාචාරො න සෙවිතබ්බො. තත්ථ යං ජඤ්ඤා කායසමාචාරං ‘ඉමං ඛො මෙ කායසමාචාරං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තී’ති, එවරූපො කායසමාචාරො සෙවිතබ්බො. කායසමාචාරංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පීති ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.
‘‘Kāyasamācāraṃpāhaṃ , devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampīti iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā kāyasamācāraṃ ‘imaṃ kho me kāyasamācāraṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpo kāyasamācāro na sevitabbo. Tattha yaṃ jaññā kāyasamācāraṃ ‘imaṃ kho me kāyasamācāraṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpo kāyasamācāro sevitabbo. Kāyasamācāraṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampīti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
‘‘වචීසමාචාරංපාහං , දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පී’ති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං, කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තත්ථ යං ජඤ්ඤා වචීසමාචාරං ‘ඉමං ඛො මෙ වචීසමාචාරං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්තී’ති, එවරූපො වචීසමාචාරො න සෙවිතබ්බො. තත්ථ යං ජඤ්ඤා වචීසමාචාරං ‘ඉමං ඛො මෙ වචීසමාචාරං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තී’ති, එවරූපො වචීසමාචාරො සෙවිතබ්බො. වචීසමාචාරංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පීති ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.
‘‘Vacīsamācāraṃpāhaṃ , devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampī’ti. Iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā vacīsamācāraṃ ‘imaṃ kho me vacīsamācāraṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpo vacīsamācāro na sevitabbo. Tattha yaṃ jaññā vacīsamācāraṃ ‘imaṃ kho me vacīsamācāraṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpo vacīsamācāro sevitabbo. Vacīsamācāraṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampīti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
‘‘පරියෙසනංපාහං , දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පීති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං, කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තත්ථ යං ජඤ්ඤා පරියෙසනං ‘ඉමං ඛො මෙ පරියෙසනං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්තී’ති, එවරූපා පරියෙසනා න සෙවිතබ්බා. තත්ථ යං ජඤ්ඤා පරියෙසනං ‘ඉමං ඛො මෙ පරියෙසනං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තී’ති, එවරූපා පරියෙසනා සෙවිතබ්බා. පරියෙසනංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පීති ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.
‘‘Pariyesanaṃpāhaṃ , devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampīti iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā pariyesanaṃ ‘imaṃ kho me pariyesanaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpā pariyesanā na sevitabbā. Tattha yaṃ jaññā pariyesanaṃ ‘imaṃ kho me pariyesanaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpā pariyesanā sevitabbā. Pariyesanaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampīti iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
‘‘එවං පටිපන්නො ඛො, දෙවානමින්ද, භික්ඛු පාතිමොක්ඛසංවරාය පටිපන්නො හොතී’’ති. ඉත්ථං භගවා සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස පඤ්හං පුට්ඨො බ්යාකාසි. අත්තමනො සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො භාසිතං අභිනන්දි අනුමොදි – ‘‘එවමෙතං, භගවා, එවමෙතං, සුගත. තිණ්ණා මෙත්ථ කඞ්ඛා විගතා කථංකථා භගවතො පඤ්හවෙය්යාකරණං සුත්වා’’ති.
‘‘Evaṃ paṭipanno kho, devānaminda, bhikkhu pātimokkhasaṃvarāya paṭipanno hotī’’ti. Itthaṃ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṃ puṭṭho byākāsi. Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṃ abhinandi anumodi – ‘‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata. Tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṃkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṃ sutvā’’ti.
ඉන්ද්රියසංවරො
Indriyasaṃvaro
365. ඉතිහ සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා භගවන්තං උත්තරිං පඤ්හං අපුච්ඡි –
365. Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi –
‘‘කථං පටිපන්නො පන, මාරිස, භික්ඛු ඉන්ද්රියසංවරාය පටිපන්නො හොතී’’ති? ‘‘චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යං රූපංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පි. සොතවිඤ්ඤෙය්යං සද්දංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පි. ඝානවිඤ්ඤෙය්යං ගන්ධංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පි. ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යං රසංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පි. කායවිඤ්ඤෙය්යං ඵොට්ඨබ්බංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පි. මනොවිඤ්ඤෙය්යං ධම්මංපාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි – සෙවිතබ්බම්පි, අසෙවිතබ්බම්පී’’ති.
‘‘Kathaṃ paṭipanno pana, mārisa, bhikkhu indriyasaṃvarāya paṭipanno hotī’’ti? ‘‘Cakkhuviññeyyaṃ rūpaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampi. Sotaviññeyyaṃ saddaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampi. Ghānaviññeyyaṃ gandhaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampi. Jivhāviññeyyaṃ rasaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampi. Kāyaviññeyyaṃ phoṭṭhabbaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampi. Manoviññeyyaṃ dhammaṃpāhaṃ, devānaminda, duvidhena vadāmi – sevitabbampi, asevitabbampī’’ti.
එවං වුත්තෙ, සක්කො දෙවානමින්දො භගවන්තං එතදවොච –
Evaṃ vutte, sakko devānamindo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ඉමස්ස ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සඞ්ඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි. යථාරූපං, භන්තෙ, චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යං රූපං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපං චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යං රූපං න සෙවිතබ්බං . යථාරූපඤ්ච ඛො, භන්තෙ, චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යං රූපං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, එවරූපං චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යං රූපං සෙවිතබ්බං. යථාරූපඤ්ච ඛො, භන්තෙ, සොතවිඤ්ඤෙය්යං සද්දං සෙවතො…පෙ.… ඝානවිඤ්ඤෙය්යං ගන්ධං සෙවතො… ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යං රසං සෙවතො… කායවිඤ්ඤෙය්යං ඵොට්ඨබ්බං සෙවතො… මනොවිඤ්ඤෙය්යං ධම්මං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපො මනොවිඤ්ඤෙය්යො ධම්මො න සෙවිතබ්බො. යථාරූපඤ්ච ඛො, භන්තෙ, මනොවිඤ්ඤෙය්යං ධම්මං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, එවරූපො මනොවිඤ්ඤෙය්යො ධම්මො සෙවිතබ්බො.
‘‘Imassa kho ahaṃ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi. Yathārūpaṃ, bhante, cakkhuviññeyyaṃ rūpaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpaṃ cakkhuviññeyyaṃ rūpaṃ na sevitabbaṃ . Yathārūpañca kho, bhante, cakkhuviññeyyaṃ rūpaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhanti, evarūpaṃ cakkhuviññeyyaṃ rūpaṃ sevitabbaṃ. Yathārūpañca kho, bhante, sotaviññeyyaṃ saddaṃ sevato…pe… ghānaviññeyyaṃ gandhaṃ sevato… jivhāviññeyyaṃ rasaṃ sevato… kāyaviññeyyaṃ phoṭṭhabbaṃ sevato… manoviññeyyaṃ dhammaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpo manoviññeyyo dhammo na sevitabbo. Yathārūpañca kho, bhante, manoviññeyyaṃ dhammaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhanti, evarūpo manoviññeyyo dhammo sevitabbo.
‘‘ඉමස්ස ඛො මෙ, භන්තෙ, භගවතා සඞ්ඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානතො තිණ්ණා මෙත්ථ කඞ්ඛා විගතා කථංකථා භගවතො පඤ්හවෙය්යාකරණං සුත්වා’’ති.
‘‘Imassa kho me, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānato tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṃkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṃ sutvā’’ti.
366. ඉතිහ සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා භගවන්තං උත්තරිං පඤ්හං අපුච්ඡි –
366. Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi –
‘‘සබ්බෙව නු ඛො, මාරිස, සමණබ්රාහ්මණා එකන්තවාදා එකන්තසීලා එකන්තඡන්දා එකන්තඅජ්ඣොසානා’’ති? ‘‘න ඛො, දෙවානමින්ද, සබ්බෙ සමණබ්රාහ්මණා එකන්තවාදා එකන්තසීලා එකන්තඡන්දා එකන්තඅජ්ඣොසානා’’ති.
‘‘Sabbeva nu kho, mārisa, samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā’’ti? ‘‘Na kho, devānaminda, sabbe samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā’’ti.
‘‘කස්මා පන, මාරිස, න සබ්බෙ සමණබ්රාහ්මණා එකන්තවාදා එකන්තසීලා එකන්තඡන්දා එකන්තඅජ්ඣොසානා’’ති? ‘‘අනෙකධාතු නානාධාතු ඛො, දෙවානමින්ද, ලොකො. තස්මිං අනෙකධාතුනානාධාතුස්මිං ලොකෙ යං යදෙව සත්තා ධාතුං අභිනිවිසන්ති, තං තදෙව ථාමසා පරාමාසා අභිනිවිස්ස වොහරන්ති – ‘ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති. තස්මා න සබ්බෙ සමණබ්රාහ්මණා එකන්තවාදා එකන්තසීලා එකන්තඡන්දා එකන්තඅජ්ඣොසානා’’ති.
‘‘Kasmā pana, mārisa, na sabbe samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā’’ti? ‘‘Anekadhātu nānādhātu kho, devānaminda, loko. Tasmiṃ anekadhātunānādhātusmiṃ loke yaṃ yadeva sattā dhātuṃ abhinivisanti, taṃ tadeva thāmasā parāmāsā abhinivissa voharanti – ‘idameva saccaṃ moghamañña’nti. Tasmā na sabbe samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā’’ti.
‘‘සබ්බෙව නු ඛො, මාරිස, සමණබ්රාහ්මණා අච්චන්තනිට්ඨා අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානා’’ති? ‘‘න ඛො, දෙවානමින්ද, සබ්බෙ සමණබ්රාහ්මණා අච්චන්තනිට්ඨා අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානා’’ති.
‘‘Sabbeva nu kho, mārisa, samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā’’ti? ‘‘Na kho, devānaminda, sabbe samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā’’ti.
‘‘කස්මා පන, මාරිස, න සබ්බෙ සමණබ්රාහ්මණා අච්චන්තනිට්ඨා අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානා’’ති? ‘‘යෙ ඛො, දෙවානමින්ද, භික්ඛූ තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තා තෙ අච්චන්තනිට්ඨා අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානා. තස්මා න සබ්බෙ සමණබ්රාහ්මණා අච්චන්තනිට්ඨා අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානා’’ති.
‘‘Kasmā pana, mārisa, na sabbe samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā’’ti? ‘‘Ye kho, devānaminda, bhikkhū taṇhāsaṅkhayavimuttā te accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā. Tasmā na sabbe samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā’’ti.
ඉත්ථං භගවා සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස පඤ්හං පුට්ඨො බ්යාකාසි. අත්තමනො සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො භාසිතං අභිනන්දි අනුමොදි – ‘‘එවමෙතං, භගවා, එවමෙතං, සුගත. තිණ්ණා මෙත්ථ කඞ්ඛා විගතා කථංකථා භගවතො පඤ්හවෙය්යාකරණං සුත්වා’’ති.
Itthaṃ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṃ puṭṭho byākāsi. Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṃ abhinandi anumodi – ‘‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata. Tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṃkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṃ sutvā’’ti.
367. ඉතිහ සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා භගවන්තං එතදවොච –
367. Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘එජා, භන්තෙ, රොගො, එජා ගණ්ඩො, එජා සල්ලං, එජා ඉමං පුරිසං පරිකඩ්ඪති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. තස්මා අයං පුරිසො උච්චාවචමාපජ්ජති . යෙසාහං, භන්තෙ, පඤ්හානං ඉතො බහිද්ධා අඤ්ඤෙසු සමණබ්රාහ්මණෙසු ඔකාසකම්මම්පි නාලත්ථං, තෙ මෙ භගවතා බ්යාකතා. දීඝරත්තානුසයිතඤ්ච පන 53 මෙ විචිකිච්ඡාකථංකථාසල්ලං, තඤ්ච භගවතා අබ්බුළ්හ’’න්ති.
‘‘Ejā, bhante, rogo, ejā gaṇḍo, ejā sallaṃ, ejā imaṃ purisaṃ parikaḍḍhati tassa tasseva bhavassa abhinibbattiyā. Tasmā ayaṃ puriso uccāvacamāpajjati . Yesāhaṃ, bhante, pañhānaṃ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu okāsakammampi nālatthaṃ, te me bhagavatā byākatā. Dīgharattānusayitañca pana 54 me vicikicchākathaṃkathāsallaṃ, tañca bhagavatā abbuḷha’’nti.
‘‘අභිජානාසි නො ත්වං, දෙවානමින්ද, ඉමෙ පඤ්හෙ අඤ්ඤෙ සමණබ්රාහ්මණෙ පුච්ඡිතා’’ති? ‘‘අභිජානාමහං, භන්තෙ, ඉමෙ පඤ්හෙ අඤ්ඤෙ සමණබ්රාහ්මණෙ පුච්ඡිතා’’ති. ‘‘යථා කථං පන තෙ, දෙවානමින්ද, බ්යාකංසු? සචෙ තෙ අගරු භාසස්සූ’’ති. ‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, ගරු යත්ථස්ස භගවා නිසින්නො භගවන්තරූපො වා’’ති. ‘‘තෙන හි, දෙවානමින්ද, භාසස්සූ’’ති. ‘‘යෙස්වාහං 55, භන්තෙ , මඤ්ඤාමි සමණබ්රාහ්මණා ආරඤ්ඤිකා පන්තසෙනාසනාති, ත්යාහං උපසඞ්කමිත්වා ඉමෙ පඤ්හෙ පුච්ඡාමි, තෙ මයා පුට්ඨා න සම්පායන්ති, අසම්පායන්තා මමංයෙව පටිපුච්ඡන්ති – ‘කො නාමො ආයස්මා’ති? තෙසාහං පුට්ඨො බ්යාකරොමි – ‘අහං ඛො, මාරිස, සක්කො දෙවානමින්දො’ති. තෙ මමංයෙව උත්තරි පටිපුච්ඡන්ති – ‘කිං පනායස්මා, දෙවානමින්ද 56, කම්මං කත්වා ඉමං ඨානං පත්තො’ති? තෙසාහං යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං දෙසෙමි. තෙ තාවතකෙනෙව අත්තමනා හොන්ති – ‘සක්කො ච නො දෙවානමින්දො දිට්ඨො, යඤ්ච නො අපුච්ඡිම්හා, තඤ්ච නො බ්යාකාසී’ති. තෙ අඤ්ඤදත්ථු මමංයෙව සාවකා සම්පජ්ජන්ති, න චාහං තෙසං. අහං ඛො පන, භන්තෙ, භගවතො සාවකො සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො’’ති .
‘‘Abhijānāsi no tvaṃ, devānaminda, ime pañhe aññe samaṇabrāhmaṇe pucchitā’’ti? ‘‘Abhijānāmahaṃ, bhante, ime pañhe aññe samaṇabrāhmaṇe pucchitā’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ pana te, devānaminda, byākaṃsu? Sace te agaru bhāsassū’’ti. ‘‘Na kho me, bhante, garu yatthassa bhagavā nisinno bhagavantarūpo vā’’ti. ‘‘Tena hi, devānaminda, bhāsassū’’ti. ‘‘Yesvāhaṃ 57, bhante , maññāmi samaṇabrāhmaṇā āraññikā pantasenāsanāti, tyāhaṃ upasaṅkamitvā ime pañhe pucchāmi, te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaṃyeva paṭipucchanti – ‘ko nāmo āyasmā’ti? Tesāhaṃ puṭṭho byākaromi – ‘ahaṃ kho, mārisa, sakko devānamindo’ti. Te mamaṃyeva uttari paṭipucchanti – ‘kiṃ panāyasmā, devānaminda 58, kammaṃ katvā imaṃ ṭhānaṃ patto’ti? Tesāhaṃ yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ desemi. Te tāvatakeneva attamanā honti – ‘sakko ca no devānamindo diṭṭho, yañca no apucchimhā, tañca no byākāsī’ti. Te aññadatthu mamaṃyeva sāvakā sampajjanti, na cāhaṃ tesaṃ. Ahaṃ kho pana, bhante, bhagavato sāvako sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’’ti .
සොමනස්සපටිලාභකථා
Somanassapaṭilābhakathā
368. ‘‘අභිජානාසි නො ත්වං, දෙවානමින්ද, ඉතො පුබ්බෙ එවරූපං වෙදපටිලාභං සොමනස්සපටිලාභ’’න්ති? ‘‘අභිජානාමහං , භන්තෙ, ඉතො පුබ්බෙ එවරූපං වෙදපටිලාභං සොමනස්සපටිලාභ’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, දෙවානමින්ද, අභිජානාසි ඉතො පුබ්බෙ එවරූපං වෙදපටිලාභං සොමනස්සපටිලාභ’’න්ති?
368. ‘‘Abhijānāsi no tvaṃ, devānaminda, ito pubbe evarūpaṃ vedapaṭilābhaṃ somanassapaṭilābha’’nti? ‘‘Abhijānāmahaṃ , bhante, ito pubbe evarūpaṃ vedapaṭilābhaṃ somanassapaṭilābha’’nti. ‘‘Yathā kathaṃ pana tvaṃ, devānaminda, abhijānāsi ito pubbe evarūpaṃ vedapaṭilābhaṃ somanassapaṭilābha’’nti?
‘‘භූතපුබ්බං, භන්තෙ, දෙවාසුරසඞ්ගාමො සමුපබ්යූළ්හො 59 අහොසි. තස්මිං ඛො පන, භන්තෙ, සඞ්ගාමෙ දෙවා ජිනිංසු, අසුරා පරාජයිංසු 60. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, තං සඞ්ගාමං අභිවිජිනිත්වා විජිතසඞ්ගාමස්ස එතදහොසි – ‘යා චෙව දානි දිබ්බා ඔජා යා ච අසුරා ඔජා, උභයමෙතං 61 දෙවා පරිභුඤ්ජිස්සන්තී’ති. සො ඛො පන මෙ, භන්තෙ, වෙදපටිලාභො සොමනස්සපටිලාභො සදණ්ඩාවචරො සසත්ථාවචරො න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ඛො පන මෙ අයං, භන්තෙ, භගවතො ධම්මං සුත්වා වෙදපටිලාභො සොමනස්සපටිලාභො, සො අදණ්ඩාවචරො අසත්ථාවචරො එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තතී’’ති.
‘‘Bhūtapubbaṃ, bhante, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho 62 ahosi. Tasmiṃ kho pana, bhante, saṅgāme devā jiniṃsu, asurā parājayiṃsu 63. Tassa mayhaṃ, bhante, taṃ saṅgāmaṃ abhivijinitvā vijitasaṅgāmassa etadahosi – ‘yā ceva dāni dibbā ojā yā ca asurā ojā, ubhayametaṃ 64 devā paribhuñjissantī’ti. So kho pana me, bhante, vedapaṭilābho somanassapaṭilābho sadaṇḍāvacaro sasatthāvacaro na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati. Yo kho pana me ayaṃ, bhante, bhagavato dhammaṃ sutvā vedapaṭilābho somanassapaṭilābho, so adaṇḍāvacaro asatthāvacaro ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattatī’’ti.
369. ‘‘කිං පන ත්වං, දෙවානමින්ද, අත්ථවසං සම්පස්සමානො එවරූපං වෙදපටිලාභං සොමනස්සපටිලාභං පවෙදෙසී’’ති? ‘‘ඡ ඛො අහං, භන්තෙ, අත්ථවසෙ සම්පස්සමානො එවරූපං වෙදපටිලාභං සොමනස්සපටිලාභං පවෙදෙමි.
369. ‘‘Kiṃ pana tvaṃ, devānaminda, atthavasaṃ sampassamāno evarūpaṃ vedapaṭilābhaṃ somanassapaṭilābhaṃ pavedesī’’ti? ‘‘Cha kho ahaṃ, bhante, atthavase sampassamāno evarūpaṃ vedapaṭilābhaṃ somanassapaṭilābhaṃ pavedemi.
‘‘ඉධෙව තිට්ඨමානස්ස, දෙවභූතස්ස මෙ සතො;
‘‘Idheva tiṭṭhamānassa, devabhūtassa me sato;
පුනරායු ච මෙ ලද්ධො, එවං ජානාහි මාරිස.
Punarāyu ca me laddho, evaṃ jānāhi mārisa.
‘‘ඉමං ඛො අහං, භන්තෙ, පඨමං අත්ථවසං සම්පස්සමානො එවරූපං වෙදපටිලාභං සොමනස්සපටිලාභං පවෙදෙමි.
‘‘Imaṃ kho ahaṃ, bhante, paṭhamaṃ atthavasaṃ sampassamāno evarūpaṃ vedapaṭilābhaṃ somanassapaṭilābhaṃ pavedemi.
‘‘චුතාහං දිවියා කායා, ආයුං හිත්වා අමානුසං;
‘‘Cutāhaṃ diviyā kāyā, āyuṃ hitvā amānusaṃ;
අමූළ්හො ගබ්භමෙස්සාමි, යත්ථ මෙ රමතී මනො.
Amūḷho gabbhamessāmi, yattha me ramatī mano.
‘‘ඉමං ඛො අහං, භන්තෙ, දුතියං අත්ථවසං සම්පස්සමානො එවරූපං වෙදපටිලාභං සොමනස්සපටිලාභං පවෙදෙමි.
‘‘Imaṃ kho ahaṃ, bhante, dutiyaṃ atthavasaṃ sampassamāno evarūpaṃ vedapaṭilābhaṃ somanassapaṭilābhaṃ pavedemi.
ඤායෙන විහරිස්සාමි, සම්පජානො පටිස්සතො.
Ñāyena viharissāmi, sampajāno paṭissato.
‘‘ඉමං ඛො අහං, භන්තෙ, තතියං අත්ථවසං සම්පස්සමානො එවරූපං වෙදපටිලාභං සොමනස්සපටිලාභං පවෙදෙමි.
‘‘Imaṃ kho ahaṃ, bhante, tatiyaṃ atthavasaṃ sampassamāno evarūpaṃ vedapaṭilābhaṃ somanassapaṭilābhaṃ pavedemi.
‘‘ඤායෙන මෙ චරතො ච, සම්බොධි චෙ භවිස්සති;
‘‘Ñāyena me carato ca, sambodhi ce bhavissati;
අඤ්ඤාතා විහරිස්සාමි, ස්වෙව අන්තො භවිස්සති.
Aññātā viharissāmi, sveva anto bhavissati.
‘‘ඉමං ඛො අහං, භන්තෙ, චතුත්ථං අත්ථවසං සම්පස්සමානො එවරූපං වෙදපටිලාභං සොමනස්සපටිලාභං පවෙදෙමි.
‘‘Imaṃ kho ahaṃ, bhante, catutthaṃ atthavasaṃ sampassamāno evarūpaṃ vedapaṭilābhaṃ somanassapaṭilābhaṃ pavedemi.
‘‘චුතාහං මානුසා කායා, ආයුං හිත්වාන මානුසං;
‘‘Cutāhaṃ mānusā kāyā, āyuṃ hitvāna mānusaṃ;
පුන දෙවො භවිස්සාමි, දෙවලොකම්හි උත්තමො.
Puna devo bhavissāmi, devalokamhi uttamo.
‘‘ඉමං ඛො අහං, භන්තෙ, පඤ්චමං අත්ථවසං සම්පස්සමානො එවරූපං වෙදපටිලාභං සොමනස්සපටිලාභං පවෙදෙමි.
‘‘Imaṃ kho ahaṃ, bhante, pañcamaṃ atthavasaṃ sampassamāno evarūpaṃ vedapaṭilābhaṃ somanassapaṭilābhaṃ pavedemi.
අන්තිමෙ වත්තමානම්හි, සො නිවාසො භවිස්සති.
Antime vattamānamhi, so nivāso bhavissati.
‘‘ඉමං ඛො අහං, භන්තෙ, ඡට්ඨං අත්ථවසං සම්පස්සමානො එවරූපං වෙදපටිලාභං සොමනස්සපටිලාභං පවෙදෙමි.
‘‘Imaṃ kho ahaṃ, bhante, chaṭṭhaṃ atthavasaṃ sampassamāno evarūpaṃ vedapaṭilābhaṃ somanassapaṭilābhaṃ pavedemi.
‘‘ඉමෙ ඛො අහං, භන්තෙ, ඡ අත්ථවසෙ සම්පස්සමානො එවරූපං වෙදපටිලාභං සොමනස්සපටිලාභං පවෙදෙමි.
‘‘Ime kho ahaṃ, bhante, cha atthavase sampassamāno evarūpaṃ vedapaṭilābhaṃ somanassapaṭilābhaṃ pavedemi.
370.‘‘අපරියොසිතසඞ්කප්පො , විචිකිච්ඡො කථංකථී.
370.‘‘Apariyositasaṅkappo , vicikiccho kathaṃkathī.
විචරිං දීඝමද්ධානං, අන්වෙසන්තො තථාගතං.
Vicariṃ dīghamaddhānaṃ, anvesanto tathāgataṃ.
‘‘යස්සු මඤ්ඤාමි සමණෙ, පවිවිත්තවිහාරිනො;
‘‘Yassu maññāmi samaṇe, pavivittavihārino;
සම්බුද්ධා ඉති මඤ්ඤානො, ගච්ඡාමි තෙ උපාසිතුං.
Sambuddhā iti maññāno, gacchāmi te upāsituṃ.
‘‘‘කථං ආරාධනා හොති, කථං හොති විරාධනා’;
‘‘‘Kathaṃ ārādhanā hoti, kathaṃ hoti virādhanā’;
‘‘ත්යස්සු යදා මං ජානන්ති, සක්කො දෙවානමාගතො;
‘‘Tyassu yadā maṃ jānanti, sakko devānamāgato;
ත්යස්සු මමෙව පුච්ඡන්ති, ‘කිං කත්වා පාපුණී ඉදං’.
Tyassu mameva pucchanti, ‘kiṃ katvā pāpuṇī idaṃ’.
තෙන අත්තමනා හොන්ති, ‘දිට්ඨො නො වාසවොති ච’.
Tena attamanā honti, ‘diṭṭho no vāsavoti ca’.
‘‘යදා ච බුද්ධමද්දක්ඛිං, විචිකිච්ඡාවිතාරණං;
‘‘Yadā ca buddhamaddakkhiṃ, vicikicchāvitāraṇaṃ;
‘‘තණ්හාසල්ලස්ස හන්තාරං, බුද්ධං අප්පටිපුග්ගලං;
‘‘Taṇhāsallassa hantāraṃ, buddhaṃ appaṭipuggalaṃ;
අහං වන්දෙ මහාවීරං, බුද්ධමාදිච්චබන්ධුනං.
Ahaṃ vande mahāvīraṃ, buddhamādiccabandhunaṃ.
‘‘යං කරොමසි බ්රහ්මුනො, සමං දෙවෙහි මාරිස;
‘‘Yaṃ karomasi brahmuno, samaṃ devehi mārisa;
‘‘ත්වමෙව අසි 77 සම්බුද්ධො, තුවං සත්ථා අනුත්තරො;
‘‘Tvameva asi 78 sambuddho, tuvaṃ satthā anuttaro;
සදෙවකස්මිං ලොකස්මිං, නත්ථි තෙ පටිපුග්ගලො’’ති.
Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi te paṭipuggalo’’ti.
371. අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො පඤ්චසිඛං ගන්ධබ්බපුත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘බහූපකාරො ඛො මෙසි ත්වං, තාත පඤ්චසිඛ, යං ත්වං භගවන්තං පඨමං පසාදෙසි. තයා, තාත, පඨමං පසාදිතං පච්ඡා මයං තං භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමිම්හා අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං. පෙත්තිකෙ වා ඨානෙ ඨපයිස්සාමි , ගන්ධබ්බරාජා භවිස්සසි, භද්දඤ්ච තෙ සූරියවච්ඡසං දම්මි, සා හි තෙ අභිපත්ථිතා’’ති.
371. Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṃ gandhabbaputtaṃ āmantesi – ‘‘bahūpakāro kho mesi tvaṃ, tāta pañcasikha, yaṃ tvaṃ bhagavantaṃ paṭhamaṃ pasādesi. Tayā, tāta, paṭhamaṃ pasāditaṃ pacchā mayaṃ taṃ bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkamimhā arahantaṃ sammāsambuddhaṃ. Pettike vā ṭhāne ṭhapayissāmi , gandhabbarājā bhavissasi, bhaddañca te sūriyavacchasaṃ dammi, sā hi te abhipatthitā’’ti.
අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො පාණිනා පථවිං පරාමසිත්වා තික්ඛත්තුං උදානං උදානෙසි – ‘‘නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්සා’’ති.
Atha kho sakko devānamindo pāṇinā pathaviṃ parāmasitvā tikkhattuṃ udānaṃ udānesi – ‘‘namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassā’’ti.
ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති. අඤ්ඤෙසඤ්ච අසීතියා දෙවතාසහස්සානං , ඉති යෙ සක්කෙන දෙවානමින්දෙන අජ්ඣිට්ඨපඤ්හා පුට්ඨා , තෙ භගවතා බ්යාකතා. තස්මා ඉමස්ස වෙය්යාකරණස්ස සක්කපඤ්හාත්වෙව අධිවචනන්ති.
Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne sakkassa devānamindassa virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti. Aññesañca asītiyā devatāsahassānaṃ , iti ye sakkena devānamindena ajjhiṭṭhapañhā puṭṭhā , te bhagavatā byākatā. Tasmā imassa veyyākaraṇassa sakkapañhātveva adhivacananti.
සක්කපඤ්හසුත්තං නිට්ඨිතං අට්ඨමං.
Sakkapañhasuttaṃ niṭṭhitaṃ aṭṭhamaṃ.
Footnotes:
Related texts:
අට්ඨකථා • Aṭṭhakathā / සුත්තපිටක (අට්ඨකථා) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / දීඝ නිකාය (අට්ඨකථා) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / 8. සක්කපඤ්හසුත්තවණ්ණනා • 8. Sakkapañhasuttavaṇṇanā
ටීකා • Tīkā / සුත්තපිටක (ටීකා) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / දීඝනිකාය (ටීකා) • Dīghanikāya (ṭīkā) / 8. සක්කපඤ්හසුත්තවණ්ණනා • 8. Sakkapañhasuttavaṇṇanā