Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਜਾਤਕ-ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Jātaka-aṭṭhakathā

    [੩੭੭] ੨. ਸੇਤਕੇਤੁਜਾਤਕવਣ੍ਣਨਾ

    [377] 2. Setaketujātakavaṇṇanā

    ਮਾ ਤਾਤ ਕੁਜ੍ਝਿ ਨ ਹਿ ਸਾਧੁ ਕੋਧੋਤਿ ਇਦਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤવਨੇ વਿਹਰਨ੍ਤੋ ਕੁਹਕਭਿਕ੍ਖੁਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨવਤ੍ਥੁ ਉਦ੍ਦਾਲਜਾਤਕੇ (ਜਾ॰ ੧.੧੪.੬੨ ਆਦਯੋ) ਆવਿ ਭવਿਸ੍ਸਤਿ।

    Mā tāta kujjhi na hi sādhu kodhoti idaṃ satthā jetavane viharanto kuhakabhikkhuṃ ārabbha kathesi, paccuppannavatthu uddālajātake (jā. 1.14.62 ādayo) āvi bhavissati.

    ਅਤੀਤੇ ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤੇ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਨ੍ਤੇ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਦਿਸਾਪਾਮੋਕ੍ਖੋ ਆਚਰਿਯੋ ਹੁਤ੍વਾ ਪਞ੍ਚਸਤੇ ਮਾਣવੇ ਮਨ੍ਤੇ વਾਚੇਸਿ। ਤੇਸਂ ਜੇਟ੍ਠਕੋ ਸੇਤਕੇਤੁ ਨਾਮ ਉਦਿਚ੍ਚਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਣવੋ, ਤਸ੍ਸ ਜਾਤਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਮਹਨ੍ਤੋ ਮਾਨੋ ਅਹੋਸਿ। ਸੋ ਏਕਦਿવਸਂ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਮਾਣવੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਗਰਾ ਨਿਕ੍ਖਮਨ੍ਤੋ ਨਗਰਂ ਪવਿਸਨ੍ਤਂ ਏਕਂ ਚਣ੍ਡਾਲਂ ਦਿਸ੍વਾ ‘‘ਕੋਸਿ ਤ੍વ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍વਾ ‘‘ਚਣ੍ਡਾਲੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤੇ ਤਸ੍ਸ ਸਰੀਰਂ ਪਹਰਿਤ੍વਾ ਆਗਤવਾਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਰੀਰੇ ਫੁਸਨਭਯੇਨ ‘‘ਨਸ੍ਸ, ਚਣ੍ਡਾਲ, ਕਾਲ਼ਕਣ੍ਣੀ, ਅਧੋવਾਤਂ ਯਾਹੀ’’ਤਿ વਤ੍વਾ વੇਗੇਨ ਤਸ੍ਸ ਉਪਰਿવਾਤਂ ਅਗਮਾਸਿ। ਚਣ੍ਡਾਲੋ ਸੀਘਤਰਂ ਗਨ੍ਤ੍વਾ ਤਸ੍ਸ ਉਪਰਿવਾਤੇ ਅਟ੍ਠਾਸਿ। ਅਥ ਨਂ ਸੋ ‘‘ਨਸ੍ਸ ਕਾਲ਼ਕਣ੍ਣੀ’’ਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁਤਰਂ ਅਕ੍ਕੋਸਿ ਪਰਿਭਾਸਿ। ਤਂ ਸੁਤ੍વਾ ਚਣ੍ਡਾਲੋ ‘‘ਤ੍વਂ ਕੋਸੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ। ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਾਣવੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ । ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਹੋਤੁ, ਮਯਾ ਪਨ ਪੁਟ੍ਠਪਞ੍ਹਂ ਕਥੇਤੁਂ ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸੀ’’ਤਿ। ‘‘ਆਮ, ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ। ‘‘ਸਚੇ ਨ ਸਕ੍ਕੋਸਿ, ਪਾਦਨ੍ਤਰੇਨ ਤਂ ਗਮੇਮੀ’’ਤਿ। ਸੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਤਕ੍ਕੇਤ੍વਾ ‘‘ਗਮੇਹੀ’’ਤਿ ਆਹ।

    Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasiyaṃ disāpāmokkho ācariyo hutvā pañcasate māṇave mante vācesi. Tesaṃ jeṭṭhako setaketu nāma udiccabrāhmaṇakule nibbattamāṇavo, tassa jātiṃ nissāya mahanto māno ahosi. So ekadivasaṃ aññehi māṇavehi saddhiṃ nagarā nikkhamanto nagaraṃ pavisantaṃ ekaṃ caṇḍālaṃ disvā ‘‘kosi tva’’nti pucchitvā ‘‘caṇḍālohamasmī’’ti vutte tassa sarīraṃ paharitvā āgatavātassa attano sarīre phusanabhayena ‘‘nassa, caṇḍāla, kāḷakaṇṇī, adhovātaṃ yāhī’’ti vatvā vegena tassa uparivātaṃ agamāsi. Caṇḍālo sīghataraṃ gantvā tassa uparivāte aṭṭhāsi. Atha naṃ so ‘‘nassa kāḷakaṇṇī’’ti suṭṭhutaraṃ akkosi paribhāsi. Taṃ sutvā caṇḍālo ‘‘tvaṃ kosī’’ti pucchi. ‘‘Brāhmaṇamāṇavohamasmī’’ti . ‘‘Brāhmaṇo hotu, mayā pana puṭṭhapañhaṃ kathetuṃ sakkhissasī’’ti. ‘‘Āma, sakkhissāmī’’ti. ‘‘Sace na sakkosi, pādantarena taṃ gamemī’’ti. So attānaṃ takketvā ‘‘gamehī’’ti āha.

    ਚਣ੍ਡਾਲਪੁਤ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਕਥਂ ਪਰਿਸਂ ਗਾਹਾਪੇਤ੍વਾ ‘‘ਮਾਣવ, ਦਿਸਾ ਨਾਮ ਕਤਰਾ’’ਤਿ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿ। ‘‘ਦਿਸਾ ਨਾਮ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਦਯੋ ਚਤਸ੍ਸੋ ਦਿਸਾ’’ਤਿ। ਚਣ੍ਡਾਲੋ ‘‘ਨਾਹਂ ਤਂ ਏਤਂ ਦਿਸਂ ਪੁਚ੍ਛਾਮਿ, ਤ੍વਂ ਏਤ੍ਤਕਮ੍ਪਿ ਅਜਾਨਨ੍ਤੋ ਮਮ ਸਰੀਰੇ ਪਹਟવਾਤਂ ਜਿਗੁਚ੍ਛਸੀ’’ਤਿ ਤਂ ਖਨ੍ਧਟ੍ਠਿਕੇ ਗਹੇਤ੍વਾ ਓਨਮੇਤ੍વਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਾਦਨ੍ਤਰੇਨ ਗਮੇਸਿ। ਮਾਣવਾ ਤਂ ਪવਤ੍ਤਿਂ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਆਚਿਕ੍ਖਿਂਸੁ। ਤਂ ਸੁਤ੍વਾ ਆਚਰਿਯੋ ‘‘ਸਚ੍ਚਂ ਕਿਰ, ਤਾਤ, ਸੇਤਕੇਤੁ ਚਣ੍ਡਾਲੇਨਾਸਿ ਪਾਦਨ੍ਤਰੇਨ ਗਮਿਤੋ’’ਤਿ? ‘‘ਆਮ, ਆਚਰਿਯ, ਸੋ ਮਂ ਚਣ੍ਡਾਲਦਾਸਿਪੁਤ੍ਤੋ ਦਿਸਾਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਜਾਨਾਸੀ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਾਦਨ੍ਤਰੇਨ ਗਮੇਸਿ, ਇਦਾਨਿ ਦਿਸ੍વਾ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਸ੍ਸ ਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਕੁਦ੍ਧੋ ਚਣ੍ਡਾਲਪੁਤ੍ਤਂ ਅਕ੍ਕੋਸਿ ਪਰਿਭਾਸਿ। ਅਥ ਨਂ ਆਚਰਿਯੋ ‘ਤਾਤ, ਸੇਤਕੇਤੁ ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਕੁਜ੍ਝਿ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਚਣ੍ਡਾਲਦਾਸਿਪੁਤ੍ਤੋ , ਨ ਸੋ ਤਂ ਏਤਂ ਦਿਸਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਅਞ੍ਞਂ ਦਿਸਂ ਪੁਚ੍ਛਿ, ਤਯਾ ਪਨ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤવਿਞ੍ਞਾਤਤੋ ਅਦਿਟ੍ਠਾਸੁਤਾવਿਞ੍ਞਾਤਮੇવ ਬਹੁਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਓવਦਨ੍ਤੋ ਦ੍વੇ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਿ –

    Caṇḍālaputto tassa kathaṃ parisaṃ gāhāpetvā ‘‘māṇava, disā nāma katarā’’ti pañhaṃ pucchi. ‘‘Disā nāma puratthimādayo catasso disā’’ti. Caṇḍālo ‘‘nāhaṃ taṃ etaṃ disaṃ pucchāmi, tvaṃ ettakampi ajānanto mama sarīre pahaṭavātaṃ jigucchasī’’ti taṃ khandhaṭṭhike gahetvā onametvā attano pādantarena gamesi. Māṇavā taṃ pavattiṃ ācariyassa ācikkhiṃsu. Taṃ sutvā ācariyo ‘‘saccaṃ kira, tāta, setaketu caṇḍālenāsi pādantarena gamito’’ti? ‘‘Āma, ācariya, so maṃ caṇḍāladāsiputto disāmattampi na jānāsī’’ti attano pādantarena gamesi, idāni disvā kattabbaṃ assa jānissāmīti kuddho caṇḍālaputtaṃ akkosi paribhāsi. Atha naṃ ācariyo ‘tāta, setaketu mā tassa kujjhi, paṇḍito caṇḍāladāsiputto , na so taṃ etaṃ disaṃ pucchati, aññaṃ disaṃ pucchi, tayā pana diṭṭhasutaviññātato adiṭṭhāsutāviññātameva bahutara’’nti ovadanto dve gāthā abhāsi –

    .

    8.

    ‘‘ਮਾ ਤਾਤ ਕੁਜ੍ਝਿ ਨ ਹਿ ਸਾਧੁ ਕੋਧੋ, ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਤੇ ਅਦਿਟ੍ਠਮਸ੍ਸੁਤਞ੍ਚ।

    ‘‘Mā tāta kujjhi na hi sādhu kodho, bahumpi te adiṭṭhamassutañca;

    ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦਿਸਤਾ ਸੇਤਕੇਤੁ, ਆਚਰਿਯਮਾਹੁ ਦਿਸਤਂ ਪਸਤ੍ਥਾ॥

    Mātā pitā disatā setaketu, ācariyamāhu disataṃ pasatthā.

    .

    9.

    ‘‘ਅਗਾਰਿਨੋ ਅਨ੍ਨਦਪਾਨવਤ੍ਥਦਾ, ਅવ੍ਹਾਯਿਕਾ ਤਮ੍ਪਿ ਦਿਸਂ વਦਨ੍ਤਿ।

    ‘‘Agārino annadapānavatthadā, avhāyikā tampi disaṃ vadanti;

    ਏਸਾ ਦਿਸਾ ਪਰਮਾ ਸੇਤਕੇਤੁ, ਯਂ ਪਤ੍વਾ ਦੁਕ੍ਖੀ ਸੁਖਿਨੋ ਭવਨ੍ਤੀ’’ਤਿ॥

    Esā disā paramā setaketu, yaṃ patvā dukkhī sukhino bhavantī’’ti.

    ਤਤ੍ਥ ਨ ਹਿ ਸਾਧੁ ਕੋਧੋਤਿ ਕੋਧੋ ਨਾਮ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਸੁਭਾਸਿਤਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਂ ਅਤ੍ਥਾਨਤ੍ਥਂ ਹਿਤਾਹਿਤਂ ਜਾਨਿਤੁਂ ਨ ਦੇਤੀਤਿ ਨ ਸਾਧੁ ਨ ਲਦ੍ਧਕੋ। ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਤੇ ਅਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਯਾ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਅਦਿਟ੍ਠਂ ਸੋਤੇਨ ਚ ਅਸ੍ਸੁਤਮੇવ ਬਹੁਤਰਂ। ਦਿਸਤਾਤਿ ਦਿਸਾ। ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਪੁਰਿਮਤਰਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਦਿਸਾ ਨਾਮ ਜਾਤਾਤਿ વਦਤਿ। ਆਚਰਿਯਮਾਹੁ ਦਿਸਤਂ ਪਸਤ੍ਥਾਤਿ ਆਚਰਿਯਾ ਪਨ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਦਿਸਤਂ ਪਸਤ੍ਥਾ ਦਕ੍ਖਿਣਾ ਦਿਸਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਦਯੋ ਅਰਿਯਾ ਆਹੁ ਕਥੇਨ੍ਤਿ ਦੀਪੇਨ੍ਤਿ।

    Tattha na hi sādhu kodhoti kodho nāma uppajjamāno subhāsitadubbhāsitaṃ atthānatthaṃ hitāhitaṃ jānituṃ na detīti na sādhu na laddhako. Bahumpi te adiṭṭhanti tayā cakkhunā adiṭṭhaṃ sotena ca assutameva bahutaraṃ. Disatāti disā. Mātāpitaro puttānaṃ purimataraṃ uppannattā puratthimadisā nāma jātāti vadati. Ācariyamāhu disataṃ pasatthāti ācariyā pana dakkhiṇeyyattā disataṃ pasatthā dakkhiṇā disāti buddhādayo ariyā āhu kathenti dīpenti.

    ਅਗਾਰਿਨੋਤਿ ਗਹਟ੍ਠਾ। ਅਨ੍ਨਦਪਾਨવਤ੍ਥਦਾਤਿ ਅਨ੍ਨਦਾ, ਪਾਨਦਾ, વਤ੍ਥਦਾ ਚ। ਅવ੍ਹਾਯਿਕਾਤਿ ‘‘ਏਥ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹਥਾ’’ਤਿ ਪਕ੍ਕੋਸਨਕਾ। ਤਮ੍ਪਿ ਦਿਸਂ વਦਨ੍ਤੀਤਿ ਤਮ੍ਪਿ ਬੁਦ੍ਧਾਦਯੋ ਅਰਿਯਾ ਏਕਂ ਦਿਸਂ વਦਨ੍ਤਿ। ਇਮਿਨਾ ਚਤੁਪਚ੍ਚਯਦਾਯਕਾ ਗਹਟ੍ਠਾ ਪਚ੍ਚਯੇ ਅਪਦਿਸਿਤ੍વਾ ਧਮ੍ਮਿਕਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਉਪਗਨ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਏਕਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮਾਤਿ ਦੀਪੇਤਿ। ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਯੇ ਏਤੇ ਅਗਾਰਿਨੋ ਅਨ੍ਨਪਾਨવਤ੍ਥਦਾ, ਤੇਸਂ ਛਕਾਮਸਗ੍ਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਦਾਯਕਟ੍ਠੇਨ ਉਪਰੂਪਰਿ ਅવ੍ਹਾਯਨਤੋ ਯੇ ਅવ੍ਹਾਯਿਕਾ ਧਮ੍ਮਿਕਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਤਮ੍ਪਿ ਦਿਸਂ વਦਨ੍ਤਿ, ਬੁਦ੍ਧਾਦਯੋ ਅਰਿਯਾ ਉਪਰਿਮਦਿਸਂ ਨਾਮ વਦਨ੍ਤੀਤਿ ਦੀਪੇਤਿ। વੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ –

    Agārinoti gahaṭṭhā. Annadapānavatthadāti annadā, pānadā, vatthadā ca. Avhāyikāti ‘‘etha deyyadhammaṃ paṭiggaṇhathā’’ti pakkosanakā. Tampi disaṃ vadantīti tampi buddhādayo ariyā ekaṃ disaṃ vadanti. Iminā catupaccayadāyakā gahaṭṭhā paccaye apadisitvā dhammikasamaṇabrāhmaṇehi upagantabbattā ekā disā nāmāti dīpeti. Aparo nayo – ye ete agārino annapānavatthadā, tesaṃ chakāmasaggasampattidāyakaṭṭhena uparūpari avhāyanato ye avhāyikā dhammikasamaṇabrāhmaṇā, tampi disaṃ vadanti, buddhādayo ariyā uparimadisaṃ nāma vadantīti dīpeti. Vuttampi cetaṃ –

    ‘‘ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦਿਸਾ ਪੁਬ੍ਬਾ, ਆਚਰਿਯਾ ਦਕ੍ਖਿਣਾ ਦਿਸਾ।

    ‘‘Mātā pitā disā pubbā, ācariyā dakkhiṇā disā;

    ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਾ ਦਿਸਾ ਪਚ੍ਛਾ, ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚਾ ਚ ਉਤ੍ਤਰਾ॥

    Puttadārā disā pacchā, mittāmaccā ca uttarā.

    ‘‘ਦਾਸਕਮ੍ਮਕਰਾ ਹੇਟ੍ਠਾ, ਉਦ੍ਧਂ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ।

    ‘‘Dāsakammakarā heṭṭhā, uddhaṃ samaṇabrāhmaṇā;

    ਏਤਾ ਦਿਸਾ ਨਮਸ੍ਸੇਯ੍ਯ, ਅਲਮਤ੍ਤੋ ਕੁਲੇ ਗਿਹੀ’’ਤਿ॥ (ਦੀ॰ ਨਿ॰ ੩.੨੭੩)।

    Etā disā namasseyya, alamatto kule gihī’’ti. (dī. ni. 3.273);

    ਏਸਾ ਦਿਸਾਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ વੁਤ੍ਤਂ। ਜਾਤਿਆਦਿਨਾ ਹਿ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਦੁਕ੍ਖਿਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਯਂ ਪਤ੍વਾ ਨਿਦ੍ਦੁਕ੍ਖਾ ਸੁਖਿਨੋ ਭવਨ੍ਤਿ, ਏਸਾ ਏવ ਚ ਸਤ੍ਤੇਹਿ ਅਗਤਪੁਬ੍ਬਾ ਦਿਸਾ ਨਾਮ। ਤੇਨੇવ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ‘‘ਪਰਮਾ’’ਤਿ ਆਹ। વੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ –

    Esā disāti idaṃ pana nibbānaṃ sandhāya vuttaṃ. Jātiādinā hi nānappakārena dukkhena dukkhitā sattā yaṃ patvā niddukkhā sukhino bhavanti, esā eva ca sattehi agatapubbā disā nāma. Teneva ca nibbānaṃ ‘‘paramā’’ti āha. Vuttampi cetaṃ –

    ‘‘ਸਮਤਿਤ੍ਤਿਕਂ ਅਨવਸੇਸਕਂ, ਤੇਲਪਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ਪਰਿਹਰੇਯ੍ਯ।

    ‘‘Samatittikaṃ anavasesakaṃ, telapattaṃ yathā parihareyya;

    ਏવਂ ਸਚਿਤ੍ਤਮਨੁਰਕ੍ਖੇ, ਪਤ੍ਥਯਾਨੋ ਦਿਸਂ ਅਗਤਪੁਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ॥ (ਜਾ॰ ੧.੧.੯੬)।

    Evaṃ sacittamanurakkhe, patthayāno disaṃ agatapubba’’nti. (jā. 1.1.96);

    ਏવਂ ਮਹਾਸਤ੍ਤੋ ਮਾਣવਸ੍ਸ ਦਿਸਾ ਕਥੇਸਿ। ਸੋ ਪਨ ‘‘ਚਣ੍ਡਾਲੇਨਮ੍ਹਿ ਪਾਦਨ੍ਤਰੇਨ ਗਮਿਤੋ’’ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਅવਸਿਤ੍વਾ ਤਕ੍ਕਸਿਲਂ ਗਨ੍ਤ੍વਾ ਦਿਸਾਪਾਮੋਕ੍ਖਾਚਰਿਯਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਸਬ੍ਬਸਿਪ੍ਪਾਨਿ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍વਾ ਆਚਰਿਯੇਨ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤੋ ਤਕ੍ਕਸਿਲਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍વਾ ਸਬ੍ਬਸਮਯਸਿਪ੍ਪਂ ਸਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ વਿਚਰਿ। ਸੋ ਏਕਂ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਗਾਮਂ ਪਤ੍વਾ ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ વਸਨ੍ਤੇ ਪਞ੍ਚਸਤੇ ਤਾਪਸੇ ਦਿਸ੍વਾ ਤੇਸਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍વਾ ਯਂ ਤੇ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਸਿਪ੍ਪਮਨ੍ਤਚਰਣਂ, ਤਂ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍વਾ ਗਣਸਤ੍ਥਾ ਹੁਤ੍વਾ ਤੇਹਿ ਪਰਿવਾਰਿਤੋ ਬਾਰਾਣਸਿਂ ਗਨ੍ਤ੍વਾ ਪੁਨਦਿવਸੇ ਭਿਕ੍ਖਂ ਚਰਨ੍ਤੋ ਰਾਜਙ੍ਗਣਂ ਅਗਮਾਸਿ। ਰਾਜਾ ਤਾਪਸਾਨਂ ਇਰਿਯਾਪਥੇ ਪਸੀਦਿਤ੍વਾ ਅਨ੍ਤੋਨਿવੇਸਨੇ ਭੋਜੇਤ੍વਾ ਤੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਯ੍ਯਾਨੇ વਸਾਪੇਸਿ। ਸੋ ਏਕਦਿવਸਂ ਤਾਪਸੇ ਪਰਿવਿਸਿਤ੍વਾ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਸਾਯਨ੍ਹੇ ਉਯ੍ਯਾਨਂ ਗਨ੍ਤ੍વਾ ਅਯ੍ਯੇ વਨ੍ਦਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਆਹ।

    Evaṃ mahāsatto māṇavassa disā kathesi. So pana ‘‘caṇḍālenamhi pādantarena gamito’’ti tasmiṃ ṭhāne avasitvā takkasilaṃ gantvā disāpāmokkhācariyassa santike sabbasippāni uggaṇhitvā ācariyena anuññāto takkasilato nikkhamitvā sabbasamayasippaṃ sikkhanto vicari. So ekaṃ paccantagāmaṃ patvā taṃ nissāya vasante pañcasate tāpase disvā tesaṃ santike pabbajitvā yaṃ te jānanti sippamantacaraṇaṃ, taṃ uggaṇhitvā gaṇasatthā hutvā tehi parivārito bārāṇasiṃ gantvā punadivase bhikkhaṃ caranto rājaṅgaṇaṃ agamāsi. Rājā tāpasānaṃ iriyāpathe pasīditvā antonivesane bhojetvā te attano uyyāne vasāpesi. So ekadivasaṃ tāpase parivisitvā ‘‘ajja sāyanhe uyyānaṃ gantvā ayye vandissāmī’’ti āha.

    ਸੇਤਕੇਤੁ ਉਯ੍ਯਾਨਂ ਗਨ੍ਤ੍વਾ ਤਾਪਸੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਤ੍વਾ ‘‘ਮਾਰਿਸਾ, ਅਜ੍ਜ ਰਾਜਾ ਆਗਮਿਸ੍ਸਤਿ, ਰਾਜਾਨੋ ਚ ਨਾਮ ਸਕਿਂ ਆਰਾਧੇਤ੍વਾ ਯਾવਤਾਯੁਕਂ ਸੁਖਂ ਜੀવਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ, ਅਜ੍ਜ ਏਕਚ੍ਚੇ વਗ੍ਗੁਲਿવਤਂ ਚਰਥ, ਏਕਚ੍ਚੇ ਕਣ੍ਟਕਸੇਯ੍ਯਂ ਕਪ੍ਪੇਥ, ਏਕਚ੍ਚੇ ਪਞ੍ਚਾਤਪਂ ਤਪ੍ਪੇਥ, ਏਕਚ੍ਚੇ ਉਕ੍ਕੁਟਿਕਪ੍ਪਧਾਨਮਨੁਯੁਞ੍ਜਥ, ਏਕਚ੍ਚੇ ਉਦਕੋਰੋਹਣਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਥ, ਏਕਚ੍ਚੇ ਮਨ੍ਤੇ ਸਜ੍ਝਾਯਥਾ’’ਤਿ વਿਚਾਰੇਤ੍વਾ ਸਯਂ ਪਕ੍ਕਸਾਲਦ੍વਾਰੇ ਅਪਸ੍ਸਯਪੀਠਕੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍વਾ ਪਞ੍ਚવਣ੍ਣਰਙ੍ਗਸਮੁਜ੍ਜਲવਾਸਨਂ ਏਕਂ ਪੋਤ੍ਥਕਂ વਿਚਿਤ੍ਰવਣ੍ਣੇ ਆਧਾਰਕੇ ਠਪੇਤ੍વਾ ਸੁਸਿਕ੍ਖਿਤੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਮਾਣવੇਹਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤੇ ਪੁਚ੍ਛਿਤੇ ਪਞ੍ਹੇ ਕਥੇਸਿ। ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਰਾਜਾ ਆਗਨ੍ਤ੍વਾ ਤੇ ਮਿਚ੍ਛਾਤਪਂ ਕਰੋਨ੍ਤੇ ਦਿਸ੍વਾ ਤੁਟ੍ਠੋ ਸੇਤਕੇਤੁਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍વਾ વਨ੍ਦਿਤ੍વਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਪੁਰੋਹਿਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਲ੍ਲਪਨ੍ਤੋ ਤਤਿਯਂ ਗਾਥਮਾਹ –

    Setaketu uyyānaṃ gantvā tāpase sannipātetvā ‘‘mārisā, ajja rājā āgamissati, rājāno ca nāma sakiṃ ārādhetvā yāvatāyukaṃ sukhaṃ jīvituṃ sakkā, ajja ekacce vaggulivataṃ caratha, ekacce kaṇṭakaseyyaṃ kappetha, ekacce pañcātapaṃ tappetha, ekacce ukkuṭikappadhānamanuyuñjatha, ekacce udakorohaṇakammaṃ karotha, ekacce mante sajjhāyathā’’ti vicāretvā sayaṃ pakkasāladvāre apassayapīṭhake nisīditvā pañcavaṇṇaraṅgasamujjalavāsanaṃ ekaṃ potthakaṃ vicitravaṇṇe ādhārake ṭhapetvā susikkhitehi catūhi pañcahi māṇavehi pucchite pucchite pañhe kathesi. Tasmiṃ khaṇe rājā āgantvā te micchātapaṃ karonte disvā tuṭṭho setaketuṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinno purohitena saddhiṃ sallapanto tatiyaṃ gāthamāha –

    ੧੦.

    10.

    ‘‘ਖਰਾਜਿਨਾ ਜਟਿਲਾ ਪਙ੍ਕਦਨ੍ਤਾ, ਦੁਮ੍ਮਕ੍ਖਰੂਪਾ ਯੇਮੇ ਜਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤੇ।

    ‘‘Kharājinā jaṭilā paṅkadantā, dummakkharūpā yeme jappanti mante;

    ਕਚ੍ਚਿ ਨੁ ਤੇ ਮਾਨੁਸਕੇ ਪਯੋਗੇ, ਇਦਂ વਿਦੂ ਪਰਿਮੁਤ੍ਤਾ ਅਪਾਯਾ’’ਤਿ॥

    Kacci nu te mānusake payoge, idaṃ vidū parimuttā apāyā’’ti.

    ਤਤ੍ਥ ਖਰਾਜਿਨਾਤਿ ਸਖੁਰੇਹਿ ਅਜਿਨਚਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ। ਪਙ੍ਕਦਨ੍ਤਾਤਿ ਦਨ੍ਤਕਟ੍ਠਸ੍ਸ ਅਖਾਦਨੇਨ ਮਲਗ੍ਗਹਿਤਦਨ੍ਤਾ। ਦੁਮ੍ਮਕ੍ਖਰੂਪਾਤਿ ਅਨਞ੍ਜਿਤਾਮਣ੍ਡਿਤਲੂਖਨਿવਾਸਨਪਾਰੁਪਨਾ ਮਾਲਾਗਨ੍ਧવਿਲੇਪਨવਜ੍ਜਿਤਾ , ਕਿਲਿਟ੍ਠਰੂਪਾਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਯੇਮੇ ਜਪ੍ਪਨ੍ਤੀਤਿ ਯੇ ਇਮੇ ਮਨ੍ਤੇ ਸਜ੍ਝਾਯਨ੍ਤਿ। ਮਾਨੁਸਕੇ ਪਯੋਗੇਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਪਯੋਗੇ ਠਿਤਾ। ਇਦਂ વਿਦੂ ਪਰਿਮੁਤ੍ਤਾ ਅਪਾਯਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਯੋਗੇ ਠਤ੍વਾ ਇਮਂ ਲੋਕਂ વਿਦਿਤ੍વਾ ਪਾਕਟਂ ਕਤ੍વਾ ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਏਤੇ ਇਸਯੋ ਚਤੂਹਿ ਅਪਾਯੇਹਿ ਮੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ।

    Tattha kharājināti sakhurehi ajinacammehi samannāgatā. Paṅkadantāti dantakaṭṭhassa akhādanena malaggahitadantā. Dummakkharūpāti anañjitāmaṇḍitalūkhanivāsanapārupanā mālāgandhavilepanavajjitā , kiliṭṭharūpāti vuttaṃ hoti. Yeme jappantīti ye ime mante sajjhāyanti. Mānusake payogeti manussehi kattabbapayoge ṭhitā. Idaṃ vidū parimuttā apāyāti imasmiṃ payoge ṭhatvā imaṃ lokaṃ viditvā pākaṭaṃ katvā ‘‘kacci ete isayo catūhi apāyehi muttā’’ti pucchati.

    ਤਂ ਸੁਤ੍વਾ ਪੁਰੋਹਿਤੋ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਗਾਥਮਾਹ –

    Taṃ sutvā purohito catutthaṃ gāthamāha –

    ੧੧.

    11.

    ‘‘ਪਾਪਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਕਰਿਤ੍વ ਰਾਜ, ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਚੇ ਨ ਚਰੇਯ੍ਯ ਧਮ੍ਮਂ।

    ‘‘Pāpāni kammāni karitva rāja, bahussuto ce na careyya dhammaṃ;

    ਸਹਸ੍ਸવੇਦੋਪਿ ਨ ਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਞ੍ਚੇ ਚਰਣਂ ਅਪਤ੍વਾ’’ਤਿ॥

    Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā’’ti.

    ਤਤ੍ਥ ਕਰਿਤ੍વਾਤਿ ਕਤ੍વਾ। ਚਰਣਨ੍ਤਿ ਸਹ ਸੀਲੇਨ ਅਟ੍ਠ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ। ਇਦਂ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਮਹਾਰਾਜ, ‘‘ਅਹਂ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋਮ੍ਹੀ’’ਤਿ ਸਹਸ੍ਸવੇਦੋਪਿ ਚੇ ਤਿવਿਧਂ ਸੁਚਰਿਤਧਮ੍ਮਂ ਨ ਚਰੇਯ੍ਯ, ਪਾਪਾਨੇવ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਤਾਨਿ ਪਾਪਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਕਤ੍વਾ ਤਂ ਬਾਹੁਸਚ੍ਚਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸੀਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਚਰਣਂ ਅਪ੍ਪਤ੍વਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਨ ਪਮੁਞ੍ਚੇ, ਅਪਾਯਦੁਕ੍ਖਤੋ ਨ ਮੁਚ੍ਚਤੇવਾਤਿ।

    Tattha karitvāti katvā. Caraṇanti saha sīlena aṭṭha samāpattiyo. Idaṃ vuttaṃ hoti. Mahārāja, ‘‘ahaṃ bahussutomhī’’ti sahassavedopi ce tividhaṃ sucaritadhammaṃ na careyya, pāpāneva kareyya, so tāni pāpāni kammāni katvā taṃ bāhusaccaṃ paṭicca sīlasamāpattisaṅkhātaṃ caraṇaṃ appatvā dukkhā na pamuñce, apāyadukkhato na muccatevāti.

    ਤਂ ਸੁਤ੍વਾ ਰਾਜਾ ਤਾਪਸੇਸੁ ਪਸਾਦਂ ਹਰਿ। ਤਤੋ ਸੇਤਕੇਤੁ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਰਞ੍ਞੋ ਤਾਪਸੇਸੁ ਪਸਾਦੋ ਉਦਪਾਦਿ, ਤਂ ਪਨੇਸ ਪੁਰੋਹਿਤੋ વਾਸਿਯਾ ਪਹਰਿਤ੍વਾ વਿਯ ਛਿਨ੍ਦਿ, ਮਯਾ ਏਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਥੇਤੁਂ વਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ। ਸੋ ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਚਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

    Taṃ sutvā rājā tāpasesu pasādaṃ hari. Tato setaketu cintesi ‘‘imassa rañño tāpasesu pasādo udapādi, taṃ panesa purohito vāsiyā paharitvā viya chindi, mayā etena saddhiṃ kathetuṃ vaṭṭatī’’ti. So tena saddhiṃ kathento pañcamaṃ gāthamāha –

    ੧੨.

    12.

    ‘‘ਸਹਸ੍ਸવੇਦੋਪਿ ਨ ਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਞ੍ਚੇ ਚਰਣਂ ਅਪਤ੍વਾ।

    ‘‘Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā;

    ਮਞ੍ਞਾਮਿ વੇਦਾ ਅਫਲਾ ਭવਨ੍ਤਿ, ਸਸਂਯਮਂ ਚਰਣਮੇવ ਸਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ॥

    Maññāmi vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva sacca’’nti.

    ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਸਚੇ ਸਹਸ੍ਸવੇਦੋਪਿ ਤਂ ਬਾਹੁਸਚ੍ਚਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਚਰਣਂ ਅਪ੍ਪਤ੍વਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਾ ਨ ਪਮੁਞ੍ਚੇ, ਏવਂ ਸਨ੍ਤੇ ਅਹਂ ਮਞ੍ਞਾਮਿ ‘‘ਤਯੋ વੇਦਾ ਅਫਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸਸੀਲਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਚਰਣਮੇવ ਸਚ੍ਚਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ।

    Tassattho – sace sahassavedopi taṃ bāhusaccaṃ paṭicca caraṇaṃ appatvā attānaṃ dukkhā na pamuñce, evaṃ sante ahaṃ maññāmi ‘‘tayo vedā aphalā honti, sasīlaṃ samāpatticaraṇameva saccaṃ hotī’’ti.

    ਤਂ ਸੁਤ੍વਾ ਪੁਰੋਹਿਤੋ ਛਟ੍ਠਂ ਗਾਥਮਾਹ –

    Taṃ sutvā purohito chaṭṭhaṃ gāthamāha –

    ੧੩.

    13.

    ‘‘ਨ ਹੇવ વੇਦਾ ਅਫਲਾ ਭવਨ੍ਤਿ, ਸਸਂਯਮਂ ਚਰਣਮੇવ ਸਚ੍ਚਂ।

    ‘‘Na heva vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ;

    ਕਿਤ੍ਤਿਞ੍ਹਿ ਪਪ੍ਪੋਤਿ ਅਧਿਚ੍ਚ વੇਦੇ, ਸਨ੍ਤਿਂ ਪੁਣੇਤਿ ਚਰਣੇਨ ਦਨ੍ਤੋ’’ਤਿ॥

    Kittiñhi pappoti adhicca vede, santiṃ puṇeti caraṇena danto’’ti.

    ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਤਯੋ વੇਦਾ ਅਫਲਾ ਨ ਭવਨ੍ਤਿ, ਸਸਂਯਮਂ ਚਰਣਮੇવ ਸਚ੍ਚਂ ਸੇਯ੍ਯਂ ਉਤ੍ਤਮਂ ਪવਰਂ ਨ ਹੇવ ਹੋਤਿ। ਕਿਂਕਾਰਣਾ? ਕਿਤ੍ਤਿਞ੍ਹਿ ਪਪ੍ਪੋਤਿ ਅਧਿਚ੍ਚ વੇਦੇਤਿ ਤਯੋ વੇਦੇ ਅਧਿਚ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੇ ਕਿਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਂ ਯਸਮਤ੍ਤਂ ਲਾਭਮਤ੍ਤਂ ਲਭਤਿ, ਇਤੋ ਪਰਂ ਅਞ੍ਞਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਤੇ ਅਫਲਾ। ਸਨ੍ਤਿਂ ਪੁਣੇਤਿ ਚਰਣੇਨ ਦਨ੍ਤੋਤਿ ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍વਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਪਦਟ੍ਠਾਨਂ વਿਪਸ੍ਸਨਂ વਡ੍ਢੇਨ੍ਤੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਾਮ ਤਂ ਏਤਿ ਪਾਪੁਣਾਤਿ।

    Tassattho – tayo vedā aphalā na bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ seyyaṃ uttamaṃ pavaraṃ na heva hoti. Kiṃkāraṇā? Kittiñhi pappoti adhicca vedeti tayo vede adhicca diṭṭhadhamme kittimattaṃ yasamattaṃ lābhamattaṃ labhati, ito paraṃ aññaṃ natthi, tasmā na te aphalā. Santiṃ puṇeti caraṇena dantoti sīle patiṭṭhāya samāpattiyo nibbattetvā samāpattipadaṭṭhānaṃ vipassanaṃ vaḍḍhento accantaṃ santaṃ nibbānaṃ nāma taṃ eti pāpuṇāti.

    ਇਤਿ ਪੁਰੋਹਿਤੋ ਸੇਤਕੇਤੁਨੋ વਾਦਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍વਾ ਤੇ ਸਬ੍ਬੇ ਗਿਹੀ ਕਾਰੇਤ੍વਾ ਫਲਕਾવੁਧਾਨਿ ਗਾਹਾਪੇਤ੍વਾ ਮਹਨ੍ਤਤਰਕੇ ਕਤ੍વਾ ਰਞ੍ਞੋ ਉਪਟ੍ਠਾਕੇ ਕਾਰੇਸਿ। ਅਯਂ ਕਿਰ ਮਹਨ੍ਤਤਰਕਾਨਂ વਂਸੋ।

    Iti purohito setaketuno vādaṃ bhinditvā te sabbe gihī kāretvā phalakāvudhāni gāhāpetvā mahantatarake katvā rañño upaṭṭhāke kāresi. Ayaṃ kira mahantatarakānaṃ vaṃso.

    ਸਤ੍ਥਾ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਆਹਰਿਤ੍વਾ ਜਾਤਕਂ ਸਮੋਧਾਨੇਸਿ – ‘‘ਤਦਾ ਸੇਤਕੇਤੁ ਕੁਹਕਭਿਕ੍ਖੁ ਅਹੋਸਿ, ਚਣ੍ਡਾਲੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ, ਰਾਜਾ ਆਨਨ੍ਦੋ, ਪੁਰੋਹਿਤੋ ਪਨ ਅਹਮੇવ ਅਹੋਸਿ’’ਨ੍ਤਿ।

    Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā setaketu kuhakabhikkhu ahosi, caṇḍālo sāriputto, rājā ānando, purohito pana ahameva ahosi’’nti.

    ਸੇਤਕੇਤੁਜਾਤਕવਣ੍ਣਨਾ ਦੁਤਿਯਾ।

    Setaketujātakavaṇṇanā dutiyā.







    Related texts:



    ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯ • Khuddakanikāya / ਜਾਤਕਪਾਲ਼ਿ • Jātakapāḷi / ੩੭੭. ਸੇਤਕੇਤੁਜਾਤਕਂ • 377. Setaketujātakaṃ


    © 1991-2023 The Titi Tudorancea Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
    Contact