Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣೀ-ಅನುಟೀಕಾ • Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā

    ಸುತ್ತನ್ತಿಕದುಕನಿಕ್ಖೇಪಕಥಾವಣ್ಣನಾ

    Suttantikadukanikkhepakathāvaṇṇanā

    ೧೩೧೩. ಅಹಂ-ಸದ್ದೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ ಯೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಹಂ-ಸದ್ದೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಅತ್ಥಾವಬೋಧನತ್ಥೋ ಹಿ ಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋ। ಅತ್ಥಪರಾಧೀನೋ ಕೇವಲೋ ಅತ್ಥಪದತ್ಥಕೋ, ಸೋ ಪದತ್ಥವಿಪರಿಯೇಸಕಾರಿನಾ ಪನ ಇತಿ-ಸದ್ದೇನ ಪರತೋ ಪಯುತ್ತೇನ ಸದ್ದಪದತ್ಥಕೋ ಜಾಯತಿ ಯಥಾ ಗಾವೀತಿ ಅಯಮಾಹಾತಿ ಗೋ-ಸದ್ದಂ ಆಹಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ತೇನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿವಿಕಾರಸಹಿತೋ ಸದ್ದೋ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವೋಹಾರೋ ಲೋಕಿಯಸೋತೇ ಪಟಿಹಞ್ಞತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಕಥಾ॰ ೩೪೭) ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಚನಭಾವಂ ಸಾಧಯತಿ। ಅಞ್ಞಥಾತಿಆದಿನಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅಸದ್ದಸಭಾವತ್ತೇ ದೋಸಮಾಹ। ಅಧಿವಚನಾದಿತಾ ಸಿಯಾ, ತಥಾ ಚ ಅಧಿವಚನಾದೀನಂ ಅಧಿವಚನಪಥಾದಿತೋ ವಿಸೇಸೋ ನ ಸಿಯಾತಿ ದುಕೋಯೇವ ನ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಸಕಸನ್ತತಿಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ರೂಪಾದಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಸಮೂಹತೋ ಸನ್ತಾನತೋ ಚ ಏಕತ್ತವಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಹನ್ತಿ ವೋಹರಿಯಮಾನಾ ಉಪಾದಾಪಞ್ಞತ್ತಿ ಸಙ್ಖಾಯತಿ ವೋಹರೀಯತೀತಿ ಸಙ್ಖಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತಥಾ ಸೇಸೇಸು ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ದತ್ತೋತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಸತ್ತಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಉಪಾದಾಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿಆದಿ। ಪದತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಅಹಂ-ಸದ್ದಾದಿಪದಾಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸ, ಪರಮತ್ಥಸ್ಸ ವಾ। ಅಧಿವಚನಂ ಸದ್ದೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ವದನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಸೋ ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಞಾಪೇತಬ್ಬಮತ್ಥಂ ಸಯಂ ಞಾತೋ ಏವ ಞಾಪೇತೀತಿ ಅಗ್ಗಹಿತಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ನ ಸದ್ದೋ ಅತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಸಮತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಗಹಿತಸಞ್ಞೇನಾ’’ತಿ। ವಿಸೇಸೇನ ಞಾಯತೀತಿ ಸಮಞ್ಞಾತಿ ಸಂ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸೇಸತ್ಥತಂ ಆಹ।

    1313. Ahaṃ-saddena hetubhūtena yo atthoti ettha ahaṃ-saddo atthoti adhippeto. Atthāvabodhanattho hi saddappayogo. Atthaparādhīno kevalo atthapadatthako, so padatthavipariyesakārinā pana iti-saddena parato payuttena saddapadatthako jāyati yathā gāvīti ayamāhāti go-saddaṃ āhāti viññāyati. Tena viññattivikārasahito saddo paññattīti dasseti. Tathā hi ‘‘buddhassa bhagavato vohāro lokiyasote paṭihaññatī’’tiādinā (kathā. 347) paññattiyā vacanabhāvaṃ sādhayati. Aññathātiādinā paññattiyā asaddasabhāvatte dosamāha. Adhivacanāditā siyā, tathā ca adhivacanādīnaṃ adhivacanapathādito viseso na siyāti dukoyeva na sambhaveyyāti adhippāyo. Aṭṭhakathāyaṃ pana sakasantatipariyāpanne rūpādayo dhamme samūhato santānato ca ekattavasena gahetvā ahanti vohariyamānā upādāpaññatti saṅkhāyati voharīyatīti saṅkhāti adhippetā. Tathā sesesu yathāsambhavaṃ daṭṭhabbaṃ. Tenevāha ‘‘dattoti ettāvatā sattapaññattiṃ dassetvā aññampi upādāpaññattiṃ dassetu’’ntiādi. Padatthassāti ahaṃ-saddādipadābhidheyyassa, paramatthassa vā. Adhivacanaṃ saddoti adhippāyena ‘‘vadantenā’’tiādi vuttaṃ. So hi attanā ñāpetabbamatthaṃ sayaṃ ñāto eva ñāpetīti aggahitasambandhassa na saddo atthappakāsanasamatthoti vuttaṃ ‘‘pubbe gahitasaññenā’’ti. Visesena ñāyatīti samaññāti saṃ-saddassa visesatthataṃ āha.

    ಕರೀಯತೀತಿ ಇದಂ ಇಮಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಏವಂ ನಿಕ್ಖಿಪೀಯತಿ। ನಾಮಭೂತಂ ವಚನಮೇವ ತಂ ತಂ ಅತ್ಥಂ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಸಹೇತುಕಂ ಕತ್ವಾ ವದತಿ ಬ್ಯಞ್ಜಯತಿ ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಾಮಮಿಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ನ ಹಿ ಪಥವೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಥವೀಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಪಥವೀ-ಸದ್ದಾಭಿಧೇಯ್ಯಂ।

    Karīyatīti idaṃ imassatthassa adhivacananti evaṃ nikkhipīyati. Nāmabhūtaṃ vacanameva taṃ taṃ atthaṃ niddhāretvā sahetukaṃ katvā vadati byañjayati cāti āha ‘‘nāmamicceva vuttaṃ hotī’’ti. Tenevāha ‘‘na hi pathavī’’tiādi. Pathavīsaṅkhātanti pathavī-saddābhidheyyaṃ.

    ಆಚರಿಯಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಂವಣ್ಣನಕಾ ಆಚರಿಯಾ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವದತಿ। ಮಾತಿಕಾಯನ್ತಿ ಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾಯಂ। ತೇನಾತಿ ಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾವಚನೇನ। ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಾಳಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಚ ಅತ್ಥದಸ್ಸನಸ್ಸ ಏತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಆಚರಿಯವಾದಸ್ಸ ವಿರೋಧೋ ಸಿಯಾ, ತಮೇವ ವಿರೋಧಂ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿವರತಿ। ತತ್ಥ ಅಧಿವಚನಪಥಾದಿಭಾವೇನ ವುತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಕಾಸಕಸ್ಸ ಸಭಾವಸ್ಸ ವಿಞ್ಞತ್ತಿವಿಕಾರಸಹಿತಸದ್ದಸ್ಸೇವ ವಚನಮತ್ತಂ ಅಧಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಿಆದಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ನ ಅಸಭಾವಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಉಪ್ಪಾದವಯಕಿಚ್ಚರಹಿತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅನಿದ್ಧಾರಿತಸಭಾವಸ್ಸಾತಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅನುಪಲದ್ಧಸಭಾವಸ್ಸ।

    Ācariyāti aṭṭhakathāya saṃvaṇṇanakā ācariyā, na aṭṭhakathācariyāti adhippāyena vadati. Mātikāyanti mātikāvaṇṇanāyaṃ. Tenāti mātikāvaṇṇanāvacanena. Imissā pāḷiyā aṭṭhakathāya ca atthadassanassa etassa yathāvuttassa ācariyavādassa virodho siyā, tameva virodhaṃ ‘‘na hī’’tiādinā vivarati. Tattha adhivacanapathādibhāvena vuttānaṃ dhammānaṃ pakāsakassa sabhāvassa viññattivikārasahitasaddasseva vacanamattaṃ adhikāraṃ katvā pavattiādi yujjati, na asabhāvassāti adhippāyena ‘‘uppādavayakiccarahitassā’’tiādi vuttaṃ. Tattha aniddhāritasabhāvassāti paramatthato anupaladdhasabhāvassa.

    ದುವಿಧಾತಿ ಪಞ್ಞಾಪನಪಞ್ಞಾಪಿತಬ್ಬಭೇದತೋ ದುವಿಧಾ। ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾತಿ ಉಪ್ಪಾದವಯಕಿಚ್ಚರಹಿತಾತಿಆದಿಪ್ಪಕಾರಾ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲಪಞ್ಞತ್ತಿವಣ್ಣನಾಯಂ। ನನು ಚ ತತ್ಥ ಉಪನಿಧಾಪಞ್ಞತ್ತಿಆದಯೋ ಅಪರಾಪಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ವುತ್ತಾ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಛ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋವ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ? ಸಚ್ಚಂ ವುತ್ತಾ, ತಾ ಪನ ವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಆದೀಸು ಛಸು ಏವ ಅನ್ತೋಗಧಾತಿ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಆದಯೋ ಛ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋವ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।

    Duvidhāti paññāpanapaññāpitabbabhedato duvidhā. Yathāvuttappakārāti uppādavayakiccarahitātiādippakārā. Aṭṭhakathāyaṃ puggalapaññattivaṇṇanāyaṃ. Nanu ca tattha upanidhāpaññattiādayo aparāpi paññattiyo vuttā, atha kasmā ‘‘cha paññattiyova vuttā’’ti vuttaṃ? Saccaṃ vuttā, tā pana vijjamānapaññattiādīsu chasu eva antogadhāti ‘‘aṭṭhakathāyaṃ vijjamānapaññattiādayo cha paññattiyova vuttā’’ti vuttaṃ.

    ತತ್ಥ ರೂಪಾದಿ ವಿಯ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಪಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಚ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಚ ಸತ್ತರಥಾದಿಅತ್ಥಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಪನತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಏವಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿವಚನೇನ ಯಥಾವುತ್ತಾ ದುವಿಧಾಪಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಮಾನ…ಪೇ॰… ವುತ್ತಾ’’ತಿ। ಇತರೇಹೀತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಆದೀಹಿ ಅವಸೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ, ರೂಪವೇದನಾದೀನಂ ಸತ್ತರಥಾದೀನಞ್ಚ ಅತ್ಥಾನಂ ಪಕಾರೇಹಿ ಞಾಪನತೋ ತಂತಂವಾಚಕೋ ಸದ್ದೋಯೇವ ವಿಸಯಭೇದತೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಆದಿಭೇದಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಸಙ್ಖಾದೀಹಿ ದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ವುತ್ತಾತಿ ಅಯಂ ಪುರಿಮೋ ಅತ್ಥೋ, ಸೋ ಚ ಯಥಾರುತವಸೇನೇವ ಪಾಳಿಯಾ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನತ್ತಾ ‘‘ಪಾಳಿಅನುಗತೋ ಉಜುಕೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೋ। ಯದಿ ಚಾತಿಆದೀಸು ಸತ್ತಾದಿಕಾ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಉಪಾದಾಪಞ್ಞತ್ತಿ ಯದಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಚ ಸಾ ಪಞ್ಞಾಪಿತಬ್ಬತೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಚಾತಿ ತೇಸಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಲದ್ಧೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಇದಾನಿ ತಸ್ಸಾ ಲದ್ಧಿಯಾ ವಸೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥಾತಿ ವುತ್ತಧಮ್ಮಾನಮ್ಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವಾಪತ್ತಿಚೋದನೇನ ತತ್ಥ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಯಥಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ। ತತೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಪಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಚ ಸತ್ತರಥಾದೀನಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೋ ವಿಯ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಪಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಭಾವಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೋ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

    Tattha rūpādi viya avijjamānattā paññāpitabbattā ca avijjamānapaññatti, avijjamānassa ca sattarathādiatthassa paññāpanato avijjamānapaññattīti evaṃ avijjamānapaññattivacanena yathāvuttā duvidhāpi paññatti saṅgahitāti āha ‘‘avijjamāna…pe… vuttā’’ti. Itarehīti vijjamānapaññattiādīhi avasesehi pañcahi, rūpavedanādīnaṃ sattarathādīnañca atthānaṃ pakārehi ñāpanato taṃtaṃvācako saddoyeva visayabhedato vijjamānapaññattiādibhedā paññatti saṅkhādīhi dasahi padehi vuttāti ayaṃ purimo attho, so ca yathārutavaseneva pāḷiyā viññāyamānattā ‘‘pāḷianugato ujuko’’ti ca vutto. Yadi cātiādīsu sattādikā yathāvuttappakārā upādāpaññatti yadi avijjamānapaññatti, sā atthīti na vattabbā. Avijjamānā ca sā paññāpitabbato paññatti cāti tesaṃ ācariyānaṃ laddhīti adhippāyo. Idāni tassā laddhiyā vasena paññattipathāti vuttadhammānampi vijjamānapaññattibhāvāpatticodanena tattha dosaṃ dasseti ‘‘yathā cā’’tiādinā. Tatoti yasmā avijjamānattā paññāpitabbattā ca sattarathādīnaṃ avijjamānapaññattibhāvo viya vijjamānattā paññāpitabbattā ca sabbesaṃ sabhāvadhammānaṃ vijjamānapaññattibhāvo āpajjati, tasmāti attho.

    ‘‘ಅಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥನಿದ್ದೇಸತೋ ವಿಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿಧಮ್ಮನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಸಯಮೇವ ಕಾರಣಮಾಸಙ್ಕತಿ। ‘‘ನಾಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಸ ಕಾರಣಸ್ಸ ಅಸಿದ್ಧತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಪುರಿಸೋತಿ ಸಙ್ಖಾ’’ತಿಆದೀಸು ಸಙ್ಖಾದಯೋಪಿ ನಾಮಾದೀಹಿ ಅತ್ಥತೋ ಅವಿಸಿಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಖಾದಿಸದ್ದಾನಂ ಸಮಾನತ್ಥತ್ತಾ’’ತಿ। ವಚನಗ್ಗಹಣಂ ವಚನುಚ್ಚಾರಣಂ। ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ತೇಸನ್ತಿ ಸಙ್ಕೇತಗ್ಗಹಣವಚನಗ್ಗಹಣಾನಂ। ಅಸಮತ್ಥತಾ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತಮೇವ ಅಸಮ್ಭವಂ ‘‘ಯದಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿವರತಿ। ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾತಿ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ। ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಞ್ಞಾಪನೇತಿ ಯಾಯ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಉಪಾದಾಯಪಞ್ಞತ್ತಿ ರೂಪಾದಯೋ ಚ ಪಞ್ಞಾಪೀಯನ್ತಿ, ಯಾ ಚ ಸೋತದ್ವಾರವಿಞ್ಞಾಣಸನ್ತಾನಾನನ್ತರಮುಪ್ಪನ್ನೇನ ಗಹಿತಪುಬ್ಬಸಙ್ಕೇತೇನ ಮನೋದ್ವಾರವಿಞ್ಞಾಣಸನ್ತಾನೇನ ಗಯ್ಹತಿ, ಸಾ ಅಯಂ ನಾಮಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞಾಪನೇ ಅಸಙ್ಕರತೋ ಠಪನೇ। ಅಥ ವಾ ಸೋತದ್ವಾರವಿಞ್ಞಾಣಸನ್ತಾನಾನನ್ತರಮುಪ್ಪನ್ನೇನ ಮನೋದ್ವಾರವಿಞ್ಞಾಣಸನ್ತಾನೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಗಾಹಾಪನೇ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನೇ। ತಸ್ಸಾ ಅಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾತಿ ತಸ್ಸಾ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಞಾಪನೇ ಸಙ್ಕೇತಗ್ಗಹಣವಚನಗ್ಗಹಣಾನಂ ಸಹಕಾರೀಕಾರಣಭೂತಾ ಅಞ್ಞಾ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅತ್ಥೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಅನುಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ। ತತೋ ಅತ್ಥವಿಜಾನನಮೇವ ನ ಸಿಯಾತಿ ಕೇವಲಾನಿ ಸಙ್ಕೇತಗ್ಗಹಣವಚನಗ್ಗಹಣಾನಿ ಅತ್ಥಪಞ್ಞಾಪನೇ ವಿಯ ಪಞ್ಞತ್ತಿಞಾಪನೇಪಿ ಅಸಮತ್ಥಾನಿ, ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಚ ಞಾತಾಯೇವ ತೇಸಂ ಸಹಕಾರೀಕಾರಣಂ ತಂಜಾನನತ್ಥಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಅನನ್ತರಪರಿಕಪ್ಪನೇ ಚ ಅನವತ್ಥಾನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ ಏವ ನ ಭವೇಯ್ಯ।

    ‘‘Athā’’tiādinā paññattipathaniddesato visiṭṭhassa paññattidhammaniddesassa sayameva kāraṇamāsaṅkati. ‘‘Nāpī’’tiādinā tassa kāraṇassa asiddhataṃ dasseti. ‘‘Purisoti saṅkhā’’tiādīsu saṅkhādayopi nāmādīhi atthato avisiṭṭhā vuttāti āha ‘‘saṅkhādisaddānaṃ samānatthattā’’ti. Vacanaggahaṇaṃ vacanuccāraṇaṃ. Aññassāti nāmapaññattiṃ sandhāyāha. Tesanti saṅketaggahaṇavacanaggahaṇānaṃ. Asamatthatā na sambhavatīti yojanā. Tameva asambhavaṃ ‘‘yadi hī’’tiādinā vivarati. Paññattiyāti nāmapaññattiyā. Paññattipaññāpaneti yāya nāmapaññattiyā upādāyapaññatti rūpādayo ca paññāpīyanti, yā ca sotadvāraviññāṇasantānānantaramuppannena gahitapubbasaṅketena manodvāraviññāṇasantānena gayhati, sā ayaṃ nāmāti tassā paññāpane asaṅkarato ṭhapane. Atha vā sotadvāraviññāṇasantānānantaramuppannena manodvāraviññāṇasantānena paññattiyā gāhāpane paricchindane. Tassā aññā paññatti vattabbā siyāti tassā nāmapaññattiyā ñāpane saṅketaggahaṇavacanaggahaṇānaṃ sahakārīkāraṇabhūtā aññā nāmapaññatti atthīti vattabbā anuññātabbā siyā. Tato atthavijānanameva na siyāti kevalāni saṅketaggahaṇavacanaggahaṇāni atthapaññāpane viya paññattiñāpanepi asamatthāni, paññatti ca ñātāyeva tesaṃ sahakārīkāraṇaṃ taṃjānanatthaṃ paññattianantaraparikappane ca anavatthānāpattīti atthādhigamassa sambhavo eva na bhaveyya.

    ಸಙ್ಕೇತೋ ರೂಪಾದೀಸು ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಹೋತಿ, ಭೂತಾದಿನಿಮಿತ್ತಂ ಭಾವನಾವಿಸೇಸಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯ ವೋಹರಿಯಮಾನಾ ಕಸಿಣಾದಿಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಿಯ ತಂ ತಂ ಸಙ್ಕೇತಿತಬ್ಬಂ ಸಙ್ಕೇತಕರಣಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯ ವೋಹಾರಮತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಪಞ್ಞಾಪಿಕಾ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸಾಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನಾಪಿ ಸಙ್ಕೇತಗ್ಗಹಣ’’ನ್ತಿ ಅವೋಚ। ನನು ಚ ಅತ್ಥವಿಜಾನನಾಸಮ್ಭವಚೋದನೇನೇವ ಸಙ್ಕೇತಗ್ಗಹಣಾಭವೋಪಿ ದಸ್ಸಿತೋತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಸಙ್ಕೇತೇ ಪನ ಆಚರಿಯಾನಂ ಮತಿಭೇದೋ ವಿಜ್ಜತಿ। ತತ್ಥ ಏಕಪಕ್ಖಿಕೋ ಅಯಂ ದೋಸೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ತಸ್ಸ ವಿಸುಂ ವಚನಂ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ರೂಪಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾವಚನತ್ಥಾ ಪಞ್ಞಾಪಿತಬ್ಬಾ ಚ, ತದಭಿಧಾಯಕೋ ಸದ್ದೋ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಸಬ್ಬವೋಹಾರೋ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ವಚನ…ಪೇ॰… ಜನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ। ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಚನಭಾವೋ ಸಿದ್ಧೋ ಪಟಿಹನನಸೋತಬ್ಬತಾದೀಪಕತ್ತಾ ತೇಸಂ ಪಾಠಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವೋಹಾರಂ ಸುಣನ್ತಿ, ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಪಞ್ಞತ್ತಿಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾಯ ವಿರೋಧೋ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅವುತ್ತತಾ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಾಳಿಯಾ ಅನನುಗಮೋ, ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬತಾ, ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥಪದಸ್ಸ ನವತ್ತಬ್ಬತಾ, ಅನವತ್ಥಾನಾಪತ್ತಿತೋ ಅತ್ಥವಿಜಾನನಾಸಮ್ಭವೋತಿ ಅನೇಕೇ ದೋಸಾ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿವಿಕಾರಸಹಿತಸ್ಸ ಪನ ಸದ್ದಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೇ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸಾಭಾವೋ ಅನೇಕೇಸಂ ಪಾಠಪ್ಪದೇಸಾನಞ್ಚ ಅನುಲೋಮನಂ, ತಸ್ಮಾ। ತತ್ಥ ಯುತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ಪಾಳಿ…ಪೇ॰… ತಬ್ಬೋ’’ತಿ।

    Saṅketo rūpādīsu na kiñci hoti, bhūtādinimittaṃ bhāvanāvisesañca upādāya vohariyamānā kasiṇādipaññatti viya taṃ taṃ saṅketitabbaṃ saṅketakaraṇañca upādāya vohāramatto, tassa ca paññāpikā nāmapaññattīti yathāvuttadosāpattiṃ dassento ‘‘nāpi saṅketaggahaṇa’’nti avoca. Nanu ca atthavijānanāsambhavacodaneneva saṅketaggahaṇābhavopi dassitoti? Saccametaṃ, saṅkete pana ācariyānaṃ matibhedo vijjati. Tattha ekapakkhiko ayaṃ dosoti dassanatthaṃ tassa visuṃ vacanaṃ vuccamānā rūpādayo dhammāvacanatthā paññāpitabbā ca, tadabhidhāyako saddo paññattīti. Ettāvatā sabbavohāro sijjhatīti adhippāyena ‘‘vacana…pe… janaṃ natthī’’ti āha. Paññattiyā vacanabhāvo siddho paṭihananasotabbatādīpakattā tesaṃ pāṭhānanti adhippāyo. Ādi-saddena ‘‘atthi keci buddhassa bhagavato vohāraṃ suṇanti, niruttipaṭisambhidā paccuppannārammaṇā’’ti evamādiṃ saṅgaṇhāti. Tasmāti yasmā ‘‘paññattidhammā’’ti padassa yathāvuttapaññattiyo atthoti etasmiṃ pakkhe mātikāvaṇṇanāya virodho, aṭṭhakathāyaṃ avuttatā, imissā pāḷiyā ananugamo, sabbe dhammā paññattīti niddisitabbatā, paññattipathapadassa navattabbatā, anavatthānāpattito atthavijānanāsambhavoti aneke dosā, viññattivikārasahitassa pana saddassa paññattibhāve yathāvuttadosābhāvo anekesaṃ pāṭhappadesānañca anulomanaṃ, tasmā. Tattha yuttaṃ gahetabbanti adhippāyenāha ‘‘pāḷi…pe… tabbo’’ti.

    ಯದಿ ಸತ್ತಾತಿಆದಿನಾ ಸದ್ದಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೇ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿರೋಧಮಾಹ। ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೇ ಯದಿ ಸದ್ದಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೋ, ತಸ್ಸ ಪರಮತ್ಥತೋ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ರೂಪಾದಿಅತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಪಞ್ಞಾಪನತೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೋ ಏವ ಸಿಯಾ, ನ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೋ। ನ ಹಿ ತೇ ಸತ್ತಾದಯೋ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ। ಏವಞ್ಚ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವೋ ಏವ ಸಿಯಾ। ವುತ್ತಾ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪ॰ ಪ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧ ಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ। ಇತರೋ ವಿಸಯಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿರೋಧಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಇದಾನಿ ಸತ್ತಾದಿವಿಸಯಸ್ಸ ಕೇನಚಿಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಅಭಾವದಸ್ಸನೇನ ತಬ್ಬಿಸಯಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವಂಯೇವ ವವತ್ಥಪೇತಿ ‘‘ಅಯಞ್ಚ ವಾದೋ’’ತಿ। ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಏವ ಸತ್ತಾದಯೋ ರೂಪಾದಿಸಭಾವಾಭಾವವಸೇನ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ನ ಸಬ್ಬಥಾ ಅಭಾವತೋ। ತಥಾ ಹಿ ತಥಾ ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಪಿಯಮಾನಭಾವೇನ ವಿಞ್ಞಾಯನ್ತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತರೂಪೋ ವಾದೋ ‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ಥೀತಿ? ಹೇವತ್ಥಿ ಹೇವ ನತ್ಥೀತಿ। ಸೇವತ್ಥಿ ಸೇವ ನತ್ಥೀತಿ। ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ। ಸೇವತ್ಥಿ ಸೇವ ನತ್ಥೀತಿ। ಆಮನ್ತಾ। ಅತ್ಥಟ್ಠೋ ನತ್ಥಟ್ಠೋ’’ತಿ (ಕಥಾ॰ ೩೦೬) ಏವಂ ಪವತ್ತಾಯ ಹೇವತ್ಥಿಕಥಾಯ। ತತ್ಥ ಹಿ ರೂಪಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ರೂಪಾದಿಸಭಾವೇನ ಅತ್ಥಿ, ವೇದನಾದಿಸಭಾವೇನ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಮೇವಿದಂ ಏವಂ ಅತ್ಥಿ ಏವಂ ನತ್ಥೀತಿ ಏವಂಲದ್ಧಿಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ। ‘‘ಹೇವತ್ಥಿ ಹೇವ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಪರವಾದಿಸ್ಸ। ಅಥ ನಂ ಸಕವಾದೀ ಯದಿ ರೂಪಮೇವ ಏವಂ ಅತ್ಥಿ ಏವಂ ನತ್ಥೀತಿ ಲದ್ಧಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸೋ ಏವ ಅತ್ಥಿ ಸೋ ಏವ ನತ್ಥಿ ನಾಮಾತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಸೇವತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ। ಇತರೋ ತೇನೇವ ಸಭಾವೇನ ಅತ್ಥಿತಂ, ತೇನೇವ ನತ್ಥಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ದುತಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ಸಕಭಾವೇನ ಅತ್ಥಿತಂ, ಪರಭಾವೇನ ನತ್ಥಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತಿ। ತತೋ ಸಕವಾದೀ ‘‘ಅತ್ಥಟ್ಠೋ ನತ್ಥಟ್ಠೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥಿತಾ ವಾ ನತ್ಥಿತಾ ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರುದ್ಧಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ವಿನಾ ಕಾಲಭೇದೇನ ಅಸಮ್ಭವತ್ತಾತಿ ಕಿಂ ಏಕತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪರವಾದಿಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ। ಪಟಿಸಿದ್ಧೋತಿ ಚ ‘‘ರೂಪಂ ‘ರೂಪ’ನ್ತಿ ಹೇವತ್ಥಿ, ರೂಪಂ ‘ವೇದನಾ’ತಿ ಹೇವ ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಕಥಾ॰ ೩೦೬) ವುತ್ತಾಯ ರೂಪವೇದನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಕಭಾವೇನ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಪರಭಾವೇನ ನತ್ಥಿತಾಯ ಚ ಪಟಿಸೇಧನೇನ ಸತ್ತಾದೀನಮ್ಪಿ ತಥಾಭಾವೋ ಪಟಿಸೇಧಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ।

    Yadisattātiādinā saddassa paññattibhāve aṭṭhakathāya virodhamāha. Evaṃ paññattibhāve yadi saddassa paññattibhāvo, tassa paramatthato vijjamānattā rūpādiatthassa ca paññāpanato vijjamānapaññattibhāvo eva siyā, na avijjamānapaññattibhāvo. Na hi te sattādayo paññattīti. Evañca avijjamānapaññattiyā abhāvo eva siyā. Vuttā ca aṭṭhakathāyaṃ (pa. pa. aṭṭha. 1 mātikāvaṇṇanā) ‘‘avijjamānapaññattī’’ti. Itaro visayassa avijjamānattā tassa avijjamānapaññattibhāvoti yathāvuttavirodhābhāvaṃ dassento ‘‘avijjamānāna’’ntiādimāha. Idāni sattādivisayassa kenacipi pariyāyena atthitāya abhāvadassanena tabbisayāya paññattiyā avijjamānapaññattibhāvaṃyeva vavatthapeti ‘‘ayañca vādo’’ti. Vijjamānā eva sattādayo rūpādisabhāvābhāvavasena ‘‘avijjamānā’’ti vuccanti, na sabbathā abhāvato. Tathā hi tathā tathā paññāpiyamānabhāvena viññāyantīti yathāvuttarūpo vādo ‘‘rūpaṃ atthīti? Hevatthi heva natthīti. Sevatthi seva natthīti. Na hevaṃ vattabbe. Sevatthi seva natthīti. Āmantā. Atthaṭṭho natthaṭṭho’’ti (kathā. 306) evaṃ pavattāya hevatthikathāya. Tattha hi rūpādayo dhammā rūpādisabhāvena atthi, vedanādisabhāvena natthi, tasmā sabbamevidaṃ evaṃ atthi evaṃ natthīti evaṃladdhike sandhāya ‘‘rūpaṃ atthī’’ti pucchā sakavādissa. ‘‘Hevatthi heva natthī’’ti vissajjanaṃ paravādissa. Atha naṃ sakavādī yadi rūpameva evaṃ atthi evaṃ natthīti laddhi, evaṃ sante so eva atthi so eva natthi nāmāti pucchanto ‘‘sevatthī’’ti āha. Itaro teneva sabhāvena atthitaṃ, teneva natthitaṃ sandhāya paṭikkhipati. Dutiyaṃ puṭṭho sakabhāvena atthitaṃ, parabhāvena natthitaṃ sandhāya paṭijānāti. Tato sakavādī ‘‘atthaṭṭho natthaṭṭho’’tiādinā atthitā vā natthitā vā aññamaññaviruddhā ekasmiṃ dhamme vinā kālabhedena asambhavattāti kiṃ ekattaṃ āpajjatīti dassento paravādiṃ niggaṇhātīti. Paṭisiddhoti ca ‘‘rūpaṃ ‘rūpa’nti hevatthi, rūpaṃ ‘vedanā’ti heva natthī’’tiādinā (kathā. 306) vuttāya rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇānaṃ sakabhāvena atthitāya parabhāvena natthitāya ca paṭisedhanena sattādīnampi tathābhāvo paṭisedhito hotīti katvā vuttaṃ.

    ರೂಪಾದಯೋ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ರೂಪಾದಿಸಭಾವಾ ನ ಹೋನ್ತಿ। ತಥಾ ತಥಾತಿ ಸಮೂಹಸನ್ತಾನಾದಿವಸೇನ। ವಿಚಿತ್ತಸಞ್ಞಾ ಪರಿಕಪ್ಪವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಯದಿ ಸತ್ತರಥಾದಿಸಞ್ಞಾವಲಮ್ಬಿತೋ ವಚನತ್ಥೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೋ ನ ಹೋತಿ, ನನು ಸತ್ತರಥಾದಿಅಭಿಲಾಪಾ ಅನರಿಯವೋಹಾರಾ ಜಾಯನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಚ ತೇ ಅಭಿಲಾಪಾ’’ತಿಆದಿ। ಅತ್ತನೋ ವಸೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಹೋನ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಪಕಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸೇವ ವಸೇನ ಪಞ್ಞಾಪಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿವೋಹಾರಂ ಲಭತಿ। ಇಮಿನಾವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾತಿಆದಿ ‘‘ಸಯಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ನ್ತಿ ಸತ್ತಾದಿಗ್ಗಹಣಂ। ‘‘ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಚತುಕ್ಕಂ ಸತ್ತಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತತ್ತಾ ನವತ್ತಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಧ॰ ಸ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೪೨೧) ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯದಿ ಪರಿತ್ತಾದಿಭಾವೇನ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಕಥಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಸತ್ತಾದಿಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖನ್ಧಸಮೂಹಸನ್ತಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ನ್ತಿ ಖನ್ಧಸಮೂಹಸನ್ತಾನಂ। ತದುಪಾದಾನಭೂತನ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಗಹಣಪಞ್ಞತ್ತೀನಂ ಕಾರಣಭೂತಂ। ಯದಿ ಪುಗ್ಗಲಸಞ್ಞಾಯ ಸೇವಮಾನಸ್ಸ ಕುಸಲಾದಿಉಪ್ಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ಕಥಂ ಪುಗ್ಗಲದಸ್ಸನಂ ಮಿಚ್ಛಾದಸ್ಸನನ್ತಿ ಪಟಿಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಥವೀಧಾತು ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಪುಗ್ಗಲಾಭಾವೇ ವಿಪಕ್ಖವಸೇನ ನಿದಸ್ಸನಮಾಹ। ಇದಞ್ಹೇತ್ಥ ಅನುಮಾನಂ। ನ ರೂಪಾದಯೋ ವಿವೇಚೇತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಹಣೇ ತಥಾರೂಪಾಯ ಬುದ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಸೇವನಾದಯೋ ವಿಯಾತಿ। ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಛಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನ ಯೋ ಛವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋತಿ ಸಂಸರತಿ ಮುಚ್ಚತಿ ಚಾತಿ ಏವಂ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಪುಗ್ಗಲೋವ ಪಟಿಸೇಧಿತೋ, ನ ವೋಹಾರಪುಗ್ಗಲೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಟಿಸೇ…ಪೇ॰… ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಆಹ।

    Rūpādayona hontīti rūpādisabhāvā na honti. Tathā tathāti samūhasantānādivasena. Vicittasaññā parikappavasena uppajjati. Yadi sattarathādisaññāvalambito vacanattho vijjamāno na hoti, nanu sattarathādiabhilāpā anariyavohārā jāyantīti āha ‘‘na ca te abhilāpā’’tiādi. Attano vasena kiñci ahontaṃ paññāpakassa vacanasseva vasena paññāpitabbattā paññattivohāraṃ labhati. Imināva adhippāyenātiādi ‘‘sayaṃ avijjamāno’’tiādinā vuttamevatthaṃ sandhāyāha. Tanti sattādiggahaṇaṃ. ‘‘Brahmavihāracatukkaṃ sattapaññattiṃ ārabbha pavattattā navattabbārammaṇaṃ nāma hotī’’tiādinā aṭṭhakathāyaṃ (dha. sa. aṭṭha. 1421) tattha tattha na vattabbanti vuttaṃ. Yadi parittādibhāvena na vattabbaṃ, kathaṃ avijjamānassa sattādikassa paccayabhāvoti āha ‘‘khandhasamūhasantāna’’ntiādi. Tanti khandhasamūhasantānaṃ. Tadupādānabhūtanti puggaloti gahaṇapaññattīnaṃ kāraṇabhūtaṃ. Yadi puggalasaññāya sevamānassa kusalādiuppatti hoti, kathaṃ puggaladassanaṃ micchādassananti paṭisiddhanti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Pathavīdhātu upalabbhatīti puggalābhāve vipakkhavasena nidassanamāha. Idañhettha anumānaṃ. Na rūpādayo vivecetvā puggalo upalabbhati tesaṃ aggahaṇe tathārūpāya buddhiyā abhāvato sevanādayo viyāti. Puggalo upalabbhati sacchikaṭṭhaparamatthena yo chaviññāṇaviññeyyoti saṃsarati muccati cāti evaṃ diṭṭhiyā parikappitapuggalova paṭisedhito, na vohārapuggaloti dassento ‘‘paṭise…pe… diṭṭhī’’ti āha.

    ಗಾಥಾಯ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ರೂಪಂ ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಚೇತನಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಏತೇಸು ಕಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮಂ ಸತ್ತೋತಿ ಜಾನಾಸಿ ನು, ಏತೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಸತ್ತೋತಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನಾರಹತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಥ ಏತೇಹಿ ಅಞ್ಞೋ ಏಕೋ ಸತ್ತೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಪಚ್ಚೇಸಿ। ಏವಮ್ಪಿ ಮಾರ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ನು ತೇ। ನು-ಸದ್ದೋ ದಿಟ್ಠಿಗತಮೇವೇತಿ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ। ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಸುದ್ಧಸಙ್ಖಾರಪುಞ್ಜೋಯಂ। ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿವರತಿ ‘‘ನಯಿಧ ಸತ್ತೂಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ವಾ ಅನುಮಾನತೋ ವಾ ಅನುಪಲದ್ಧಿತೋ ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ ನಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯದಿ ಸತ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ಕಥಂ ಸತ್ತೋ ಸಂಸಾರಮಾಪಾದೀತಿಆದಿ ನೀಯತೀತಿ। ಕಿಮೇತ್ಥ ನೇತಬ್ಬಂ, ಸತ್ತೋತಿ ವೋಹಾರಸತ್ತೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಯಸ್ಮಾ ಸತ್ತ-ಸದ್ದೋ ವೋಹಾರೇ ಪವತ್ತತೀತಿ। ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸತ್ತೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಅಙ್ಗಸಮ್ಭಾರಾತಿ ಅಙ್ಗಸಮ್ಭಾರತೋ ಅಕ್ಖಚಕ್ಕಈಸಾದಿಅಙ್ಗಸಮ್ಭಾರಮುಪಾದಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸತ್ತೋತಿ ವೋಹಾರೋ।

    Gāthāya pañcasu khandhesu rūpaṃ vedanā saññā cetanā viññāṇanti etesu kaṃ nāma dhammaṃ sattoti jānāsi nu, etesu ekampi sattoti gaṇhituṃ nārahatīti dasseti. Atha etehi añño eko satto atthīti paccesi. Evampi māra diṭṭhigataṃ nu te. Nu-saddo diṭṭhigatameveti avadhāraṇattho. Kasmā? Yasmā suddhasaṅkhārapuñjoyaṃ. Tamevatthaṃ vivarati ‘‘nayidha sattūpalabbhatī’’ti. Yasmā paccakkhato vā anumānato vā anupaladdhito natthi ettha koci satto nāmāti adhippāyo. Yadi satto natthi, kathaṃ satto saṃsāramāpādītiādi nīyatīti. Kimettha netabbaṃ, sattoti vohārasatto adhippeto, yasmā satta-saddo vohāre pavattatīti. Dutiyagāthāya sambandhaṃ dassento ‘‘satto panā’’tiādimāha. Aṅgasambhārāti aṅgasambhārato akkhacakkaīsādiaṅgasambhāramupādāyāti attho. Sattoti vohāro.

    ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಸಸವಿಸಾಣಾದಿಕಸ್ಸ। ಯದಿ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ, ಕಥಂ ತಂ ಗಯ್ಹತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿಕಪ್ಪಿತ’’ನ್ತಿ। ಲೋಕಸಞ್ಞಾತಂ ಘಟಾದಿ। ಏತ್ಥ ಪನ ಯಥಾ ಅತ್ತಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಕಧಮ್ಮಾನಂ ತಂಸನ್ತತಿಪತಿತಾನಞ್ಚ ಕಿಲೇಸುಪತಾಪಾಭಾವೇನ ಅಸ್ಸತ್ಥಭಾವಪಚ್ಚಯತಾಯ ಉಪ್ಪಾದಾದಿರಹಿತಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ‘‘ಅಸ್ಸಾಸನಕರಸ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತನಕಧಮ್ಮವಸೇನ ಉಪ್ಪಾದಾದಿರಹಿತಾಪಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಪವತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಾ। ಹೇತುಅತ್ಥೋ ವಾ ಅನ್ತೋನೀತೋತಿ ಪವತ್ತಿತಾ ವೋಹಾರಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತಥಾ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಮತ್ಥಂ ಗಹಿತಾಯೇವ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ವಿಯ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಸಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾಭಾವತೋ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ಥದ್ವಾರೇನ ವುಚ್ಚಮಾನಾತಿ ವುತ್ತಾ। ಪಞ್ಞಾಪಿತಬ್ಬಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಪನ ವುಚ್ಚಮಾನಭಾವೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ। ತಥಾ ಪಕಾರತೋ ಞಾಪನಭಾವೇನ ಞಾಪೇತಬ್ಬಞಾಪನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾಯೇವ ಚ ತಸ್ಸಾ ಅನಿದ್ಧಾರಿತಸಭಾವತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ನ ಹಿ ಸಭಾವಧಮ್ಮಾನಂ ಕಕ್ಖಳಫುಸನಾದಿ ಸರೂಪತೋ ಸದ್ದೇನ ವಚನೀಯಭಾವಂ ಭಜತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ನೇಸಂ ಕಾಲದೇಸಾದಿಭೇದಭಿನ್ನಾನಂ ವಿನಿವತ್ತಅಞ್ಞಜಾತಿಯಕೋ ಸಜಾತಿಯಸಾಧಾರಣೋ ಪುಬ್ಬಸಙ್ಕೇತಾನುರೂಪಂ ಅಜ್ಝಾರೋಪಸಿದ್ಧೋ ಸಾಮಞ್ಞಾಕಾರೋ ವಚನೀಯೋ। ತತ್ಥಾಪಿ ನ ವಿನಾ ಕೇನಚಿ ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತೇನ ಸದ್ದೋ ಪವತ್ತತೀತಿ ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಭೂತೋ ಲೋಕಸಙ್ಕೇತಸಿದ್ಧೋ ತಂತಂವಚನತ್ಥನಿಯತೋ ಸಾಮಞ್ಞಾಕಾರವಿಸೇಸೋ ನಾಮ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾ। ಸೋ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಸದ್ದಂ ನಾಮೇತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಾಮಸಞ್ಞಂ ಕರೋತೀತಿ ನಾಮಂ, ಪಕಾರೇಹಿ ಞಾಪನತೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಚಾತಿ।

    Avijjamānassāti accantaṃ avijjamānassa sasavisāṇādikassa. Yadi accantaṃ avijjamānaṃ, kathaṃ taṃ gayhatīti āha ‘‘parikappita’’nti. Lokasaññātaṃ ghaṭādi. Ettha pana yathā attānaṃ ārabbha uppajjamānakadhammānaṃ taṃsantatipatitānañca kilesupatāpābhāvena assatthabhāvapaccayatāya uppādādirahitampi nibbānaṃ ‘‘assāsanakarasa’’nti vuccati, evaṃ attānaṃ ārabbha pavattanakadhammavasena uppādādirahitāpi paññatti pavattāti vuttā. Hetuattho vā antonītoti pavattitā vohāritāti attho daṭṭhabbo. Tathā nāmapaññatti paññapetabbamatthaṃ gahitāyeva paññāpeti, viññatti viya adhippāyaṃ viññāpetīti sā gahetabbābhāvato vuccamānatthadvārena vuccamānāti vuttā. Paññāpitabbapaññattiyā pana vuccamānabhāve vattabbameva natthi. Tathā pakārato ñāpanabhāvena ñāpetabbañāpananti katvā gahetabbattāyeva ca tassā aniddhāritasabhāvatā paṭikkhittā daṭṭhabbā. Na hi sabhāvadhammānaṃ kakkhaḷaphusanādi sarūpato saddena vacanīyabhāvaṃ bhajati, apica kho nesaṃ kāladesādibhedabhinnānaṃ vinivattaaññajātiyako sajātiyasādhāraṇo pubbasaṅketānurūpaṃ ajjhāropasiddho sāmaññākāro vacanīyo. Tatthāpi na vinā kenaci pavattinimittena saddo pavattatīti tassa pavattinimittabhūto lokasaṅketasiddho taṃtaṃvacanatthaniyato sāmaññākāraviseso nāma paññattīti pubbācariyā. So hi tasmiṃ tasmiṃ atthe saddaṃ nāmeti, tassa tassa vā atthassa nāmasaññaṃ karotīti nāmaṃ, pakārehi ñāpanato paññatti cāti.

    ಕಸ್ಸ ಪನ ಸೋ ಆಕಾರವಿಸೇಸೋತಿ? ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅನೇಕಾಕಾರಾ ಹಿ ಅತ್ಥಾತಿ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಗಹೇತಬ್ಬತಾವಚನಞ್ಚ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಭವತಿ, ಅವಸ್ಸಞ್ಚ ಏತಮೇವಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ। ಅಞ್ಞಥಾ ವಚನವಚನೀಯಭೇದಾನಂ ಸಙ್ಕರೋ ಸಿಯಾ, ಸಬ್ಬೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ, ಸಬ್ಬೋ ಚ ಸದ್ದೋ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಾಚಕೋತಿ ನ ಚೇತ್ಥ ಸಙ್ಕೇತಗ್ಗಹಣೇನೇವ ತೇಸಂ ಪವತ್ತಾತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ ವವತ್ಥಿತೇಸು ಏವ ತೇಸು ಸಙ್ಕೇತಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಪವತ್ತಿತೋ।

    Kassa pana so ākāravisesoti? Paññāpetabbatthassāti veditabbaṃ. Anekākārā hi atthāti. Evañca katvā tassā paññattiyā gahetabbatāvacanañca samatthitaṃ bhavati, avassañca etamevaṃ sampaṭicchitabbaṃ. Aññathā vacanavacanīyabhedānaṃ saṅkaro siyā, sabbopi attho sabbassa saddassa vacanīyo, sabbo ca saddo sabbassa atthassa vācakoti na cettha saṅketaggahaṇeneva tesaṃ pavattāti sakkā vattuṃ vavatthitesu eva tesu saṅketaggahaṇassa pavattito.

    ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಯಥಾ ಧೂಮತೋ ಅಗ್ಗಿಅನುಮಾನೇ ನ ಕೇವಲೇನ ಧೂಮೇನೇವ ಅಗ್ಗಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಧೂಮಸ್ಸ ಪನ ಅಗ್ಗಿನಾ ಅವಿನಾಭಾವಸಙ್ಖಾತೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನೋ ಧೂಮೇನ ಅಗ್ಗಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಸದ್ದೇನ ಅತ್ಥವಿಜಾನನೇ ನ ಕೇವಲೇನ ಸದ್ದೇನ ತದತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ತಂತಂಸದ್ದಸ್ಸ ಪನ ತೇನ ತೇನ ಅತ್ಥೇನ ಅವಿನಾಭಾವಸಙ್ಖಾತೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನೋ ತೇನ ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಅತ್ಥಂ ಞಾಪೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಞ್ಞಥಾ ಅಗ್ಗಹಿತಸಮ್ಬನ್ಧೇನಪಿ ಸದ್ದಸವನಮತ್ತೇನ ತದತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯೇಯ್ಯಾತಿ। ಯೋ ಯಮೇತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತರೂಪೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸೋ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾಪನಭಾವೇನ ನಾಮನ್ತಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅಭಾವಾ ಲೋಕಸಙ್ಕೇತವಸೇನ ಲೋಕಸಙ್ಕೇತೋತಿ ವಾ ಸಿದ್ಧೋ ಞಾತೋತಿ ಲೋಕಸಙ್ಕೇತಸಿದ್ಧೋತಿ, ಸದ್ದೇನ ಪಕಾಸಿಯಮಾನಾನಂ ಅತ್ಥಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಅಧಿಗಮಹೇತುತಾಯ ಪಕಾರತೋ ಞಾಪನತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಚ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ।

    Apare pana ‘‘yathā dhūmato aggianumāne na kevalena dhūmeneva aggi viññāyati, dhūmassa pana agginā avinābhāvasaṅkhāto sambandho viññāyamāno dhūmena aggi viññāyati, evaṃ saddena atthavijānane na kevalena saddena tadattho viññāyati. Taṃtaṃsaddassa pana tena tena atthena avinābhāvasaṅkhāto sambandho viññāyamāno tena tena saddena atthaṃ ñāpetīti veditabbaṃ. Aññathā aggahitasambandhenapi saddasavanamattena tadattho viññāyeyyāti. Yo yamettha yathāvuttarūpo sambandho, so tassa tassa atthassa saññāpanabhāvena nāmanti paramatthato abhāvā lokasaṅketavasena lokasaṅketoti vā siddho ñātoti lokasaṅketasiddhoti, saddena pakāsiyamānānaṃ atthappakārānaṃ adhigamahetutāya pakārato ñāpanato paññattīti ca vutto’’ti vaṇṇayanti.

    ಸಙ್ಖತಾಸಙ್ಖತವಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸಪಿ ಞೇಯ್ಯವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಭಾವೇ ಘಟಾದಿಸದ್ದಾಭಿಧೇಯ್ಯಾ ವಿಯ ಪಥವೀಫಸ್ಸಾದಿಸದ್ದವಚನೀಯೋಪಿ ನ ಲಬ್ಭತಿಯೇವಾತಿ ಸಬ್ಬವೋಹಾರಲೋಪೋ ಸಿಯಾ। ಯಸ್ಮಾ ಚ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ಪಬನ್ಧಸಙ್ಖಾತತಂತಂವಿಸೇಸಾಕಾರವಸೇನೇವ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ನ ಕೇವಲಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ತೇ ಸಣ್ಠಾನಸಮೂಹಅವತ್ಥಾವಿಸೇಸಾಕಾರಾ ಯದಿಪಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಪರಮತ್ಥತೋ ಪನ ವಿಜ್ಜಮಾನಾನಂ ರೂಪಾದೀನಂ ಉಪಾದಾನಾನಂ ವಸೇನ ವಿಜ್ಜಮಾನಭಾವಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಂತಂಗಹಣಾನುರೂಪಂ ತಂತಂಅಭಿಲಾಪಾಧಿಕರಣಂ ಭವತಿ। ಉಪಾದಾಯಪಞ್ಞತ್ತಿ ಹಿ ಉಪಾದಾನತೋ ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾ ಅನಞ್ಞಾತಿ ಚ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಅತ್ಥಿ ನತ್ಥೀತಿ ಚ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ತಯೋಪಿ ಹಿ ಏತೇ ಸನ್ತಾಯೇವಾತಿ ಏವಂ ತಾವ ಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾಯ ನ ಕೋಚಿ ವಿರೋಧೋ। ಸಙ್ಖಾಯತಿ ಸಂಕಥೀಯತೀತಿ ಸಙ್ಖಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಕಥೇತಬ್ಬಭಾವೇನ ವಚನತ್ಥೇಯೇವ ನಿರುಳ್ಹೋ, ನ ವಚನಸ್ಮಿನ್ತಿ ವಚನಪಕ್ಖಸ್ಸ ಉಜುಕತಾ ಸಮ್ಭವತಿ। ವಚನಪಕ್ಖೋಯೇವ ಪಾಳಿಅನುಗತೋ, ನ ಪರಮ್ಪರಾಗತೋ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಕುತೋ ಪನೇತಂ ಲಬ್ಭಾ। ನ ಹಿ ಅನೀತೋ ಅತ್ಥೋ ಪಾಳಿಅನನುಗತೋ, ನಾಪಿ ಸಬ್ಬಾ ಪಾಳಿನೀತತ್ಥಾ ಏವಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾ ದುವಿಧಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಛಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತೀಹಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ವುತ್ತಾಯೇವಾತಿ ಸಿದ್ಧಮೇತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ।

    Saṅkhatāsaṅkhatavinimuttassapi ñeyyavisesassa abhāve ghaṭādisaddābhidheyyā viya pathavīphassādisaddavacanīyopi na labbhatiyevāti sabbavohāralopo siyā. Yasmā ca rūpārūpadhammā pabandhasaṅkhātataṃtaṃvisesākāravaseneva pavattanti, na kevalā, tasmā tesaṃ te saṇṭhānasamūhaavatthāvisesākārā yadipi paramatthato kiñci na honti, paramatthato pana vijjamānānaṃ rūpādīnaṃ upādānānaṃ vasena vijjamānabhāvaṃ labhitvā taṃtaṃgahaṇānurūpaṃ taṃtaṃabhilāpādhikaraṇaṃ bhavati. Upādāyapaññatti hi upādānato yathā aññā anaññāti ca na vattabbā, evaṃ sabbathā atthi natthīti ca na vattabbā. Tayopi hi ete santāyevāti evaṃ tāva mātikāvaṇṇanāya na koci virodho. Saṅkhāyati saṃkathīyatīti saṅkhāti ayamattho kathetabbabhāvena vacanattheyeva niruḷho, na vacanasminti vacanapakkhassa ujukatā sambhavati. Vacanapakkhoyeva pāḷianugato, na paramparāgato yathāvutto atthoti kuto panetaṃ labbhā. Na hi anīto attho pāḷiananugato, nāpi sabbā pāḷinītatthā evāti yathāvuttā duvidhā paññattiyo aṭṭhakathāyaṃ chahi paññattīhi yathāsambhavaṃ vuttāyevāti siddhametaṃ atthīti na vattabbāti.

    ಯದಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅತ್ಥಿತಾಪಟಿಸೇಧೋ, ಇಟ್ಠಮೇತಂ। ಅಥ ವೋಹಾರತೋ, ಸತ್ತರಥಘಟಾದೀಹಿ ಸತ್ತರಥಾದಿವಚನಪ್ಪಯೋಗೋಯೇವ ನ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯಾತಿ। ನ ಹಿ ವಚನೀಯರಹಿತೋ ವಚನಪ್ಪಯೋಗೋ ಅತ್ಥೀತಿ। ಪರಮತ್ಥಧಮ್ಮಾನಂ ಅಸಭಾವಧಮ್ಮಭೂತಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಿಭಾಗದಸ್ಸನತ್ಥಾ ಅಧಿವಚನಾದಿದುಕತ್ತಯದೇಸನಾತಿ ನ ಪರಮತ್ಥಧಮ್ಮಾನಂ ರೂಪಾದೀನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವಾಪತ್ತೀತಿ। ನ ಚ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥಪಞ್ಞತ್ತಿಧಮ್ಮನಿದ್ದೇಸಾನಂ ಅವಿಸೇಸವಚನಂ ಯುತ್ತಂ, ಸದ್ದಸ್ಸೇವ ಪನ ಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೇ ಸಿಯಾ ಕಾಚಿ ತೇಸಂ ವಿಸೇಸಮತ್ತಾ। ಪಞ್ಞಾಪಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಪರಮತ್ಥಸಭಾವಸ್ಸೇವ ಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ನ ಸಬ್ಬೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೋ, ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಚ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಭಾವೇನ ವುತ್ತಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥಪದಂ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ। ಏವಞ್ಚೇತಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ। ಇತರಥಾ ಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ಪಞ್ಞಾಪಿತಬ್ಬತಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥಭಾವೋತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪದಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ ಚ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ನಿಕ್ಖೇಪಕಣ್ಡೇ ವಿಭತ್ತಾಯೇವ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ‘‘ಪುರಿಸೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ನ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ। ತಥಾಪಿ ಹಿ ಯಥಾವುತ್ತಉಪಾದಾಯಪಞ್ಞತ್ತಿನಾಮಪಞ್ಞತ್ತೀನಂ ಸಭಾವಸಮ್ಭವತೋತಿ ಸಙ್ಖಾದಿಸದ್ದಾನಂ ಸಮಾನತ್ಥತಾಪಿ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಮೇವ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ವಿಯ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಾ ಸಯಂ ಞಾತಾಯೇವ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಮತ್ಥಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ ಗಹಿತಸರೂಪತಾಯ ಪದೀಪೋ ವಿಯ ರೂಪಗತವಿಧಂಸನೇತಿ ನ ಪಞ್ಞತ್ತಿಅನ್ತರಪರಿಕಪ್ಪನೇನ ಪಯೋಜನಂ ಅತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞಾಪನೇ, ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಪಞ್ಞಾಪನೇ ಪನ ಉಪಾದಾನಭೇದಭಿನ್ನಾ ಉಪಾದಾಯಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಿಯ ತಂತಂವಚನವಚನತ್ಥಭೇದಭಿನ್ನಾ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಇಚ್ಛಿತಾ ಏವ। ನ ಚ ಅನವತ್ಥಾನದೋಸೋ ತಂತಂವಚನಸ್ಸ ತದತ್ಥವಿಭಾವನೇ ಸಹಕಾರೀಕಾರಣಭಾವೇನ ಪಟಿನಿಯತಸರೂಪತ್ತಾ। ಏತೇನ ಸಙ್ಕೇತಗ್ಗಹಣಾಭಾವೋಪಿ ಪಟಿಸಿದ್ಧೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತಥಾ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಪಯೋಜನಾಭಾವೋ। ದಸ್ಸಿತಪ್ಪಯೋಜನಾ ಹಿ ಸಾ ಪುಬ್ಬೇತಿ।

    Yadi paramatthato atthitāpaṭisedho, iṭṭhametaṃ. Atha vohārato, sattarathaghaṭādīhi sattarathādivacanappayogoyeva na sambhaveyyāti. Na hi vacanīyarahito vacanappayogo atthīti. Paramatthadhammānaṃ asabhāvadhammabhūtāya paññattiyā vibhāgadassanatthā adhivacanādidukattayadesanāti na paramatthadhammānaṃ rūpādīnaṃ paññattibhāvāpattīti. Na ca paññattipathapaññattidhammaniddesānaṃ avisesavacanaṃ yuttaṃ, saddasseva pana paññattibhāve siyā kāci tesaṃ visesamattā. Paññāpitabbassa aparamatthasabhāvasseva paññattibhāvo adhippetoti na sabbo paññattipatho paññattisaddena vutto, paññatti ca paññāpetabbabhāvena vuttāti paññattipathapadaṃ vattabbameva. Evañcetaṃ icchitabbaṃ. Itarathā saddassa ca paññāpitabbatāya paññattipathabhāvoti paññattipadaṃ na vattabbaṃ siyāti ca sakkā vattuṃ, nikkhepakaṇḍe vibhattāyeva paññatti ‘‘puriso māgaṇḍiyo’’ti etthāpi dassitāti na na sakkā vattuṃ. Tathāpi hi yathāvuttaupādāyapaññattināmapaññattīnaṃ sabhāvasambhavatoti saṅkhādisaddānaṃ samānatthatāpi tesaṃ matimattameva, viññatti viya adhippāyaṃ viññāpentā sayaṃ ñātāyeva nāmapaññatti paññāpetabbamatthaṃ paññāpeti gahitasarūpatāya padīpo viya rūpagatavidhaṃsaneti na paññattiantaraparikappanena payojanaṃ atthi paññāpetabbatthapaññāpane, nāmapaññattipaññāpane pana upādānabhedabhinnā upādāyapaññatti viya taṃtaṃvacanavacanatthabhedabhinnā nāmapaññattīti aññā paññatti icchitā eva. Na ca anavatthānadoso taṃtaṃvacanassa tadatthavibhāvane sahakārīkāraṇabhāvena paṭiniyatasarūpattā. Etena saṅketaggahaṇābhāvopi paṭisiddho daṭṭhabbo, tathā nāmapaññattiyā payojanābhāvo. Dassitappayojanā hi sā pubbeti.

    ‘‘ವೋಹಾರೋ ಲೋಕಿಯಸೋತೇ ಪಟಿಹಞ್ಞತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಸೋತಬ್ಬಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ವಸೇನ ತಬ್ಬಿಸಯಭೂತಾ ವೋಹಾರಾದಯೋ ಪಟಿಹನನಸೋತಬ್ಬತಾಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಸದ್ದೋಯೇವ ವಾ ತತ್ಥ ವೋಹಾರಾದಿಸಹಚಾರಿತಾಯ ತಥಾ ವುತ್ತೋ। ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕರಸಾ ದೇಸನಾ ಪವತ್ತೀತಿ ವತ್ತುಂ। ತಥಾ ಹಿ ಕತ್ಥಚಿ ಸುಖಾ ದುಕ್ಖಾ, ಸುಖಾಪಿ ವೇದನಾ ದುಕ್ಖಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ದುಕ್ಖಾ ಸುಖಾ, ದುಕ್ಖಾಪಿ ಸುಖಾತಿ, ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತಾ ದುವಿಧಾಪಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅಧಿವಚನಾದಿಪಾಠಸ್ಸ ಅತ್ಥಭಾವೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಾಯೇವಾತಿ। ಅಯಂ ಸಙ್ಖತಾಸಙ್ಖತವಿನಿಮುತ್ತಂ ಞೇಯ್ಯವಿಸೇಸಂ ಇಚ್ಛನ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ।

    ‘‘Vohāro lokiyasote paṭihaññatī’’tiādīsu sotabbassa saddassa vasena tabbisayabhūtā vohārādayo paṭihananasotabbatāpariyāyena vuttāti daṭṭhabbā. Saddoyeva vā tattha vohārādisahacāritāya tathā vutto. Na hi sakkā sabbattha ekarasā desanā pavattīti vattuṃ. Tathā hi katthaci sukhā dukkhā, sukhāpi vedanā dukkhāti vuccanti, dukkhā sukhā, dukkhāpi sukhāti, evaṃ yathāvuttā duvidhāpi paññatti adhivacanādipāṭhassa atthabhāvena aṭṭhakathāyaṃ vuttāyevāti. Ayaṃ saṅkhatāsaṅkhatavinimuttaṃ ñeyyavisesaṃ icchantānaṃ vasena vinicchayo.

    ೧೩೧೬. ಸತಿಪಿ ಪರೇಸಂ ಸಾಮಞ್ಞಾದಿನಾಮಕಾರಕಾನಂ ನಾಮಕರಣಭಾವೇ ಪರಾನಪೇಕ್ಖತಾಯ ತತೋ ಅತಿವಿಯ ಯುತ್ತೋ ಇಧ ನಾಮಕರಣಸಭಾವೋ ಉಕ್ಕಂಸಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ನಾಮಕರಣತ್ಥೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ನಾಮಕರಣಸಭಾವತಾ ನ ಹೋತಿ ಅಸಭಾವಿಕತಾಯ ಕದಾಚಿದೇವ ಪವತ್ತಿತೋ ಚಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸಭಾವಸಿದ್ಧತ್ತಾತಿ ವೇದನಾದೀನಂ ವೇದನಾದಿನಾಮಕರಣಧಮ್ಮತಂ ಆಹ। ಯದಿ ವೇದನಾದೀನಂ ಕೇನಚಿ ಅಕತಂ ಸಕನಾಮಂ ಆದಾಯಯೇವ ಪವತ್ತನತೋ ಓಪಪಾತಿಕನಾಮಾನಂ ನಾಮಕರಣಟ್ಠೇನ ನಾಮಭಾವೋ, ಏವಂ ಸತಿ ಪಥವೀಆದೀನಮ್ಪಿ ನಾಮಭಾವೋ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಪಥವೀಆದಿನಿದಸ್ಸನಮೇವ ನ ಸಿಯಾತಿ ಅನುಯೋಗಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಪಥವೀಆದಿನಿದಸ್ಸನೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಏಕದೇಸಸಾಮಞ್ಞೇನ ಹಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತೇನ ಉಪಮಾ ಹೋತಿ, ನ ಸಬ್ಬಸಾಮಞ್ಞೇನಾತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ಯದಿ ಸಭಾವಸಿದ್ಧನಾಮತ್ತಾ ವೇದನಾದಯೋ ನಾಮಂ, ಪಥವೀಆದೀನಮ್ಪಿ ಅನಿವತ್ತನೀಯೋ ನಾಮಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿರುಳ್ಹತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ। ತೇನ ಯಂನಿಮಿತ್ತಂ ವೇದನಾದೀಸು ನಾಮಸದ್ದಪ್ಪವತ್ತಿ, ಸತಿಪಿ ತದಞ್ಞೇಸಂ ತಂನಿಮಿತ್ತಯೋಗೇ ಗೋ-ಸದ್ದೋ ವಿಯ ಕುಕ್ಕುಟಾದಿಸತ್ತಪಿಣ್ಡೇ ನಿರುಳ್ಹತೋ ವೇದನಾದೀಸು ನಾಮ-ಸದ್ದೋ ಪವತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಅನೇಕೇಸು ಸುತ್ತಪದೇಸೇಸು ತೇಸಂಯೇವ ನಾಮವೋಹಾರೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ನಾಮತಾನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ ಕೇಸಕುಮ್ಭಾದಿನಾಮನ್ತರಾಪಜ್ಜನತೋ। ಏತಮೇವತ್ಥಂ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿವರತಿ। ಯದಿಪಿ ಸಮೂಹಾದಿಘನವಿನಿಬ್ಭೋಗಾಭಾವತೋ ವೇದನಾದಿಅರೂಪಧಮ್ಮೇಸುಪಿ ಪಿಣ್ಡಾಕಾರೇನ ಗಹಣಂ ಪವತ್ತತಿ, ತಂ ಪನ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅತ್ಥಾತಿಪರಿಕಪ್ಪಮುಖೇನ ಏಕಧಮ್ಮವಸೇನೇವ, ನ ಸಮೂಹವಸೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಞ್ಞೇನ…ಪೇ॰… ನತ್ಥೀ’’ತಿ।

    1316. Satipi paresaṃ sāmaññādināmakārakānaṃ nāmakaraṇabhāve parānapekkhatāya tato ativiya yutto idha nāmakaraṇasabhāvo ukkaṃsaparicchedena nāmakaraṇatthoti adhippetoti dassetuṃ ‘‘aññaṃ anapekkhitvā’’tiādimāha. Nāmakaraṇasabhāvatā na hoti asabhāvikatāya kadācideva pavattito cāti adhippāyo. Sabhāvasiddhattāti vedanādīnaṃ vedanādināmakaraṇadhammataṃ āha. Yadi vedanādīnaṃ kenaci akataṃ sakanāmaṃ ādāyayeva pavattanato opapātikanāmānaṃ nāmakaraṇaṭṭhena nāmabhāvo, evaṃ sati pathavīādīnampi nāmabhāvo āpajjati, aññathā pathavīādinidassanameva na siyāti anuyogaṃ manasi katvā āha ‘‘pathavīādinidassanenā’’tiādi. Ekadesasāmaññena hi yathādhippetena upamā hoti, na sabbasāmaññenāti. Evampi yadi sabhāvasiddhanāmattā vedanādayo nāmaṃ, pathavīādīnampi anivattanīyo nāmabhāvoti āha ‘‘niruḷhattā’’tiādi. Tena yaṃnimittaṃ vedanādīsu nāmasaddappavatti, satipi tadaññesaṃ taṃnimittayoge go-saddo viya kukkuṭādisattapiṇḍe niruḷhato vedanādīsu nāma-saddo pavattoti dasseti. Tathā hi anekesu suttapadesesu tesaṃyeva nāmavohāro dissati. Nāmatānāpatti vuttā kesakumbhādināmantarāpajjanato. Etamevatthaṃ nidassanabhāvena ‘‘na hī’’tiādinā vivarati. Yadipi samūhādighanavinibbhogābhāvato vedanādiarūpadhammesupi piṇḍākārena gahaṇaṃ pavattati, taṃ pana yebhuyyena atthātiparikappamukhena ekadhammavaseneva, na samūhavasenāti vuttaṃ ‘‘aññena…pe… natthī’’ti.

    ಪಕಾಸಕಪಕಾಸಿತಬ್ಬಭಾವೋ ವಿಸಯಿವಿಸಯಭಾವೋ ಏವ। ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ। ಸೋ ನಾಮಮನ್ತರೇನ ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಪಾಕಟೋತಿ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನ ವುತ್ತೋ। ‘‘ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ವಿಯಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸತಪ್ಪಕಾರಾನಮೇವ ನಾಮಭಾವೋ ಸಿಯಾ, ನ ಪಟಿಘಸಮ್ಫಸ್ಸತಪ್ಪಕಾರಾನನ್ತಿ ಆಸಙ್ಕಾಯ ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ‘‘ಪಟಿಘಸಮ್ಫಸ್ಸೋಪೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಸಹಗತೋ ಫಸ್ಸೋ ಪಟಿಘಸಮ್ಫಸ್ಸೋ। ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನೇ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ವಿಸಯೀವಿಸಯಸಙ್ಘಟ್ಟನಸಮುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞಫಸ್ಸತೋ ಓಳಾರಿಕೋಪಿ ಪಟಿಘಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ನ ರೂಪಧಮ್ಮಾ ವಿಯ ವಿಭೂತಾಕಾರೋ, ತತೋ ನಾಮಾಯತ್ತಗಹಣಿಯಭಾವೋ ನಾಮಸ್ಸೇವಾತಿ। ಅರೂಪತಾಯ ವಾತಿಆದಿನಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವಿಸೇಸತೋ ಚ ಪಟಿಘಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಉಪಚಾರವಸೇನ ನಾಮಭಾವಮಾಹ। ಪಚ್ಛಿಮಪುರಿಮಾನನ್ತಿ ‘‘ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸತಿಪಿ ರೂಪಸ್ಸಾತಿಆದಿನಾ ನಾಮವೋಹಾರಹೇತುಂ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಭಾವಂ ಏವ ವಿಭಾವೇತಿ, ಯತೋ ಅರಿಯಾನಂ ಅಞ್ಞವಿಸಯವಿನಿಸ್ಸಟಂ ನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರಭಾವೇನ ಅಸಙ್ಖತಧಾತುಯಂ ಏವ ಚಿತ್ತಂ ಪವತ್ತತೀತಿ।

    Pakāsakapakāsitabbabhāvo visayivisayabhāvo eva. Adhivacanasamphasso manosamphasso. So nāmamantarena gahetuṃ asakkuṇeyyatāya pākaṭoti nidassanabhāvena vutto. ‘‘Adhivacanasamphasso viyā’’ti vacanena manosamphassatappakārānameva nāmabhāvo siyā, na paṭighasamphassatappakārānanti āsaṅkāya nivattanatthaṃ ‘‘paṭighasamphassopī’’tiādimāha. Tattha pañcaviññāṇasahagato phasso paṭighasamphasso. Pi-saddo sambhāvane. Idaṃ vuttaṃ hoti – visayīvisayasaṅghaṭṭanasamuppattiyā aññaphassato oḷārikopi paṭighasamphasso na rūpadhammā viya vibhūtākāro, tato nāmāyattagahaṇiyabhāvo nāmassevāti. Arūpatāya vātiādinā sāmaññato visesato ca paṭighasamphassassa upacāravasena nāmabhāvamāha. Pacchimapurimānanti ‘‘nāmañca rūpañcā’’ti imaṃ anupubbiṃ sandhāya vuttaṃ. Satipi rūpassātiādinā nāmavohārahetuṃ anaññasādhāraṇaṃ nibbānassa adhipatipaccayabhāvaṃ eva vibhāveti, yato ariyānaṃ aññavisayavinissaṭaṃ ninnapoṇapabbhārabhāvena asaṅkhatadhātuyaṃ eva cittaṃ pavattatīti.

    ೧೩೧೮. ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂ ಆದೀನವಪಟಿಚ್ಛಾದನತೋ ತದಸ್ಸಾದನಾಭಿನನ್ದನತೋ ಚ ವಟ್ಟಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಪಧಾನಕಾರಣನ್ತಿ ವಟ್ಟಮೂಲಂ

    1318. Vaṭṭasmiṃ ādīnavapaṭicchādanato tadassādanābhinandanato ca vaṭṭassa mūlaṃ padhānakāraṇanti vaṭṭamūlaṃ.

    ೧೩೨೦. ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ರೂಪಾದಿಕೇ ಯಥಾಭಿನಿವಿಟ್ಠೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಹಂಮಾನಾಧಾರನಿಮಿತ್ತತಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲತಬ್ಬಿಪಾಕಲೋಕಾಧಾರತಞ್ಚ ಸಮಾರೋಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಗ್ಗಹಣವಿಸೇಸೋ। ಯಾ ಕಾಚಿ ದಿಟ್ಠಿ ನಿವಿಸಮಾನಾ ಧಮ್ಮಸಭಾವಂ ಅತಿಚ್ಚಪರಾಮಸನಾಕಾರೇನೇವ ನಿವಿಸತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಾಮಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ।

    1320. Ekekasmiṃ rūpādike yathābhiniviṭṭhe vatthusmiṃ ahaṃmānādhāranimittataṃ kusalākusalatabbipākalokādhāratañca samāropetvā pavattaggahaṇaviseso. Yā kāci diṭṭhi nivisamānā dhammasabhāvaṃ aticcaparāmasanākāreneva nivisatīti vuttaṃ ‘‘parāmasantīti attho’’ti.

    ೧೩೩೨. ಚೇತನಾಪ್ಪಧಾನೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಯಾಯ ಚೇತನಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।

    1332. Cetanāppadhāno saṅkhārakkhandhoti katvā ‘‘yāya cetanāyā’’tiādi vuttaṃ.

    ೧೩೩೩. ದುನ್ನಾಮಂ ಗಾರಯ್ಹನಾಮಂ। ಅನುಪಸಙ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾತಿಆದಿನಾ ಸೇವನಭಜನಾನಂ ವಿಸೇಸಮಾಹ।

    1333. Dunnāmaṃ gārayhanāmaṃ. Anupasaṅkamantassātiādinā sevanabhajanānaṃ visesamāha.

    ೧೩೩೬. ಆಪತ್ತಿಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನಪರಿಚ್ಛೇದಜಾನನೂಪಾಯದಸ್ಸನಂ ಸಹ ವತ್ಥುನಾ ಸಹ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯಾದಿವಚನನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ‘‘ಆಪತ್ತಿಕುಸಲತಾ ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನಕುಸಲತಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ದುಕಮಾತಿಕಾ ೧೧೯) ಹಿ ವುತ್ತನ್ತಿ। ಕಾರಣಜಾನನೇನ ಫಲಂ ಸುಟ್ಠು ಞಾತಂ ಹೋತೀತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆಪತ್ತಿಯಾ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।

    1336. Āpattiāpattivuṭṭhānaparicchedajānanūpāyadassanaṃ saha vatthunā saha kammavācāyādivacananti imamatthaṃ dassento ‘‘vatthuvītikkamato’’tiādimāha. ‘‘Āpattikusalatā āpattivuṭṭhānakusalatā’’ti (dha. sa. dukamātikā 119) hi vuttanti. Kāraṇajānanena phalaṃ suṭṭhu ñātaṃ hotīti taṃ dassetuṃ ‘‘āpattiyā vā’’tiādimāha.

    ೧೩೪೨. ತಸ್ಸಾತಿ ಮನಸಿಕಾರಕುಸಲತಾಯ।

    1342. Tassāti manasikārakusalatāya.

    ೧೩೪೪. ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನೇವ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಾನೇವ।

    1344. Anuppajjamānāneva anuppajjantāneva.

    ೧೩೪೮. ಅಕರಣೇನ ಅನಾದರವಸೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।

    1348. Akaraṇena anādaravasenāti adhippāyo.

    ೧೩೫೦. ಫೇಗ್ಗುರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಿಗ್ಗುಆದಿಕಸ್ಸ।

    1350. Pheggurukkhassa sigguādikassa.

    ೧೩೫೨. ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾಸಂವರಸ್ಸಾತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾಸಂವರಣಸ್ಸ। ಅಸಂವುತಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸೇವ ಹೇತೂತಿ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಿಕಸ್ಸ ಅಭಿಜ್ಝಾದಿಅನ್ವಾಸ್ಸವನಸ್ಸ ತಂದ್ವಾರಿಕವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವಿಯ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಧಾನಕಾರಣಂ। ಸತಿ ಹಿ ಅಸಂವುತತ್ತೇ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ತೇ ತೇ ಅನ್ವಾಸ್ಸವನ್ತೀತಿ ಅಸಂವರಿಯಮಾನಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಹೇತುಕೋ ಸೋ ಅಸಂವರೋ ತಥಾವುತ್ತೋತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಯತ್ವಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಾಳಿಯಾ ಯೋಜನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಸ್ಸ ಚಾತಿ ಪಕಾರಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಕಥಂವಿಧಸ್ಸ ಕಥಂಸಣ್ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಹಿ ಸರೂಪೇ ವುತ್ತೇ ಪುನ ಸರೂಪಪುಚ್ಛಾಯ ಪಯೋಜನಂ ಅತ್ಥಿ। ಅನ್ವಾಸ್ಸವನ್ತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ। ತದುಪಲಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೂಪಲಕ್ಖಿತಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।

    1352. Cakkhundriyāsaṃvarassāti cakkhundriyāsaṃvaraṇassa. Asaṃvutacakkhundriyasseva hetūti cakkhudvārikassa abhijjhādianvāssavanassa taṃdvārikaviññāṇassa viya cakkhundriyaṃ padhānakāraṇaṃ. Sati hi asaṃvutatte cakkhundriyassa te te anvāssavantīti asaṃvariyamānacakkhundriyahetuko so asaṃvaro tathāvuttoti aṭṭhakathāya adhippāyaṃ dasseti. Idāni yathāvutte adhippāye ṭhatvā ‘‘yatvādhikaraṇanti hī’’tiādinā pāḷiyā yojanaṃ dasseti. Kassa cāti pakāraṃ pucchati, kathaṃvidhassa kathaṃsaṇṭhitassāti attho. Na hi sarūpe vutte puna sarūpapucchāya payojanaṃ atthi. Anvāssavanti abhijjhādayo. Tadupalakkhitanti anvāssavūpalakkhitaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutanti yojanā.

    ಯಥಾಸಮ್ಭವನ್ತಿ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಾಸಂವರೋ ಮನೋದ್ವಾರವಸೇನ, ಸೇಸಾಸಂವರೋ ಛದ್ವಾರವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಮುಟ್ಠಸ್ಸಚ್ಚಾದೀನಂ ಸತಿಪಟಿಪಕ್ಖಾಕುಸಲಧಮ್ಮಾದಿಭಾವತೋ ಸಿಯಾ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿ, ನ ತ್ವೇವ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕವೀತಿಕ್ಕಮಭೂತಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಸ್ಸ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಜವನಾನಂ ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿಜನಕತ್ತಾತಿ ತಮೇವ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ‘‘ನ ಹಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿವರತಿ।

    Yathāsambhavanti dussīlyāsaṃvaro manodvāravasena, sesāsaṃvaro chadvāravasena yojetabbo. Muṭṭhassaccādīnaṃ satipaṭipakkhākusaladhammādibhāvato siyā pañcadvāre uppatti, na tveva kāyikavācasikavītikkamabhūtassa dussīlyassa tattha uppatti pañcadvārikajavanānaṃ aviññattijanakattāti tameva yathāsambhavaṃ ‘‘na hi pañcadvāre’’tiādinā vivarati.

    ಯಥಾ ಕಿನ್ತಿ ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ಜವನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಅಸಂವರೋ ‘‘ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಅಸಂವರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ , ತಂ ನಿದಸ್ಸನಂ ಕಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥಾಯಂ ಪವತ್ತಿಕ್ಕಮೋ – ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ನಿಯಮಿತಾದಿವಸೇನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಜವನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಓತಿಣ್ಣೇ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನಂ ತಂಯೇವಾರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಓತರತಿ, ಪುನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದ್ವಾರೇ ‘‘ಇತ್ಥಿಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಜವನಂ ಭವಙ್ಗಂ ಓತರತಿ। ಪುನ ವಾರೇ ಪಸಾದರಜ್ಜನಾದಿವಸೇನ ಜವನಂ ಜವತಿ। ಪುನ ಯದಿ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಂಸದಿಸಮೇವ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಾದೀಸು ಜವನಂ ತದಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಏವಮೇವ ಜವನೇ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ತಸ್ಮಿಂ ಅಸಂವರೇ ಸತಿ ದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಅಗುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಅಯಂ ಪನ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಯೋ ಪರಿಚಿತಾರಮ್ಮಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ, ಅಪರಿಚಿತೇ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತದನುರೂಪಂ ಮನೋದ್ವಾರೇಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ। ದ್ವಾರಭವಙ್ಗಾದೀನಂ ಜವನೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಏಕಸನ್ತತಿಪರಿಯಾಪನ್ನತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।

    Yathā kinti yena pakārena javane uppajjamāno asaṃvaro ‘‘cakkhundriye asaṃvaro’’ti vuccati , taṃ nidassanaṃ kinti attho. Tatthāyaṃ pavattikkamo – pañcadvāre rūpādiārammaṇe āpāthagate niyamitādivasena kusalākusalajavane uppajjitvā bhavaṅgaṃ otiṇṇe manodvārikajavanaṃ taṃyevārammaṇaṃ katvā bhavaṅgaṃ otarati, puna tasmiṃyeva dvāre ‘‘itthipuriso’’tiādinā vavatthapetvā javanaṃ bhavaṅgaṃ otarati. Puna vāre pasādarajjanādivasena javanaṃ javati. Puna yadi taṃ ārammaṇaṃ āpāthaṃ āgacchati, taṃsadisameva pañcadvārādīsu javanaṃ tadā uppajjamānakaṃ sandhāya ‘‘evameva javane dussīlyādīsu uppannesu tasmiṃ asaṃvare sati dvārampi agutta’’ntiādi vuttaṃ. Ayaṃ pana ukkaṭṭhanayo paricitārammaṇaṃ sandhāya vutto, aparicite antarantarā pañcadvāre uppajjitvā tadanurūpaṃ manodvārepi uppajjatīti. Dvārabhavaṅgādīnaṃ javanena sambandho ekasantatipariyāpannato daṭṭhabbo.

    ಸತಿ ದ್ವಾರಭವಙ್ಗಾದಿಕೇತಿ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಪುರಿಮನಿಪ್ಫನ್ನಂ ಜವನಕಾಲೇ ಅಸನ್ತಮ್ಪಿ ಭವಙ್ಗಾದಿ ಚಕ್ಖಾದಿ ವಿಯ ಫಲನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಸನ್ತಞ್ಞೇವ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಂ। ನ ಹಿ ಧರಮಾನಂಯೇವ ಸನ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ। ಬಾಹಿರಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾತಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಜವನಸ್ಸ ಬಾಹಿರಭಾವೇ ಇತರಸ್ಸ ಚ ಅಬ್ಭನ್ತರಭಾವೇ ಅಸತಿಪಿ ‘‘ಪಭಸ್ಸರಮಿದಂ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಿತ್ತಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಆಗನ್ತುಕೇಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೪೯) ಆಗನ್ತುಕಭೂತಸ್ಸ ಕದಾಚಿ ಕದಾಚಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಜವನಸ್ಸ ಬಾಹಿರಭಾವೋ ತಬ್ಬಿಧುರಸಭಾವಸ್ಸ ಇತರಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಭಾವೋ ಪರಿಯಾಯತೋ ವುತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಸಂವರಹೇತುಭಾವಾಪತ್ತಿತೋತಿ ದ್ವಾರಾದೀನಂ ಅಸಂವರಹೇತುಭಾವಾಪಜ್ಜನಸ್ಸ ಪಾಕಟಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಹಿ ಅಸಂವರೇ ದ್ವಾರಾದೀನಂ ತಸ್ಸ ಹೇತುಭಾವೋ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ। ದ್ವಾರಭವಙ್ಗಾದಿಮೂಸನನ್ತಿ ದ್ವಾರಭವಙ್ಗಾದೀಸು ಮೂಸನಂ। ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದ್ವಾರೇ ಅಸಂವರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ತತ್ಥ ದ್ವಾರಾದೀನಂ ಸಂವರೂಪನಿಸ್ಸಯಭಾವಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋಯೇವ ಪವತ್ತತೀತಿ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಕುಸಲಭಣ್ಡವಿನಾಸನ’’ನ್ತಿ।

    Sati dvārabhavaṅgādiketi paccayabhāvena purimanipphannaṃ javanakāle asantampi bhavaṅgādi cakkhādi viya phalanipphattiyā santaññeva nāmāti vuttaṃ. Na hi dharamānaṃyeva santanti vuccatīti. Bāhiraṃ viya katvāti paramatthato javanassa bāhirabhāve itarassa ca abbhantarabhāve asatipi ‘‘pabhassaramidaṃ , bhikkhave, cittaṃ, tañca kho āgantukehi upakkilesehi upakkiliṭṭha’’ntiādivacanato (a. ni. 1.49) āgantukabhūtassa kadāci kadāci uppajjamānassa javanassa bāhirabhāvo tabbidhurasabhāvassa itarassa abbhantarabhāvo pariyāyato vuttoti dasseti. Asaṃvarahetubhāvāpattitoti dvārādīnaṃ asaṃvarahetubhāvāpajjanassa pākaṭabhāvaṃ sandhāyāha. Uppanne hi asaṃvare dvārādīnaṃ tassa hetubhāvo paññāyatīti. Dvārabhavaṅgādimūsananti dvārabhavaṅgādīsu mūsanaṃ. Yasmiñhi dvāre asaṃvaro uppajjati, so tattha dvārādīnaṃ saṃvarūpanissayabhāvaṃ upacchindantoyeva pavattatīti. Tenevāha ‘‘kusalabhaṇḍavināsana’’nti.

    ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿಯಂ ಸಂವರೋ, ಸಂವರಿತಬ್ಬಂ, ಸಂವರಣುಪಾಯೋ, ಯತೋ ಚ ಸೋ ಸಂವರೋ, ಯತ್ಥ ಚ ಸೋ ಸಂವರೋತಿ ಇಮಂ ಪಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ। ಕಥಂ? ‘‘ರಕ್ಖತಿ…ಪೇ॰… ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಏತೇನ ಸಂವರೋ ವುತ್ತೋ। ಸತಿಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಪೇತೀತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ। ಚಕ್ಖಾದಿ ಸಂವರಿತಬ್ಬಂ। ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀತಿ ಸಂವರಣುಪಾಯೋ। ‘‘ಯತ್ವಾಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಂವರಣಾವಧಿ। ರೂಪಾದಯೋ ಸಂವರವಿಸಯೋತಿ। ಕಿಞ್ಚ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಭಾವನಾಬಲಸಙ್ಗಹಿತಭಾವೇನ ದುವಿಧೋಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ? ತತ್ಥ ಪುರಿಮೇನ ವಿಸಯೇಸು ಆದೀನವದಸ್ಸನಂ, ಇತರೇನ ಆದೀನವಪ್ಪಹಾನಂ। ತಥಾ ಪುರಿಮೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಪ್ಪಹಾನಂ, ಇತರೇನ ಅನುಸಯಪ್ಪಹಾನಂ । ತಥಾ ಪುರಿಮೋ ಲೋಕಿಯಮಗ್ಗಸಙ್ಗಹಿತೋ, ದುತಿಯೋ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

    Ettha ca ‘‘cakkhunā rūpaṃ disvā’’tiādipāḷiyaṃ saṃvaro, saṃvaritabbaṃ, saṃvaraṇupāyo, yato ca so saṃvaro, yattha ca so saṃvaroti imaṃ pabhedaṃ dassetvā yojetabbā. Kathaṃ? ‘‘Rakkhati…pe… saṃvaraṃ āpajjatī’’ti etena saṃvaro vutto. Satiṃ paccuṭṭhapetīti ayañhettha atthoti. Cakkhādi saṃvaritabbaṃ. Na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhīti saṃvaraṇupāyo. ‘‘Yatvādhikaraṇa’’ntiādinā saṃvaraṇāvadhi. Rūpādayo saṃvaravisayoti. Kiñca paṭisaṅkhābhāvanābalasaṅgahitabhāvena duvidhopi indriyasaṃvaro? Tattha purimena visayesu ādīnavadassanaṃ, itarena ādīnavappahānaṃ. Tathā purimena pariyuṭṭhānappahānaṃ, itarena anusayappahānaṃ . Tathā purimo lokiyamaggasaṅgahito, dutiyo lokuttaramaggasaṅgahitoti ayampi viseso veditabbo.

    ೧೩೫೩. ದವತ್ಥಾದಿಅಭಿಲಾಸೋತಿ ದವೋ ಏವ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ದವತ್ಥೋ, ಸೋ ಆದಿ ಯೇಸಂ ತೇ ದವತ್ಥಾದಯೋ। ತೇಸು, ತೇಸಂ ವಾ ಅಭಿಲಾಸೋ, ದವೋ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ದವತ್ಥೋ, ತದಾದಿಕೋ ದವತ್ಥಾದಿ, ಕೋ ಪನ ಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಿಲಾಸೋ’’ತಿ। ಆಹಾರಪರಿಭೋಗೇ ಅಸನ್ತುಸ್ಸನಾತಿ ಆಹಾರಪರಿಭೋಗೇ ಅತಿತ್ತಿ। ಬಹುನೋ ಉಳಾರಸ್ಸ ಚ ಪತ್ಥನಾವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಭಿಯ್ಯೋಕಮ್ಯತಾ ಅಸನ್ತುಸ್ಸನಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಯುಜ್ಜತಿ।

    1353. Davatthādiabhilāsoti davo eva attho payojananti davattho, so ādi yesaṃ te davatthādayo. Tesu, tesaṃ vā abhilāso, davo vā attho etassāti davattho, tadādiko davatthādi, ko pana soti āha ‘‘abhilāso’’ti. Āhāraparibhoge asantussanāti āhāraparibhoge atitti. Bahuno uḷārassa ca patthanāvasena pavattā bhiyyokamyatā asantussanāti evamettha attho yujjati.

    ೧೩೫೫. ಮಜ್ಜನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಿ ಮಾನಸ್ಸೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮಾನೋವ ಮಾನಮದೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ಹಿ ಜಾತಿಮದಾದಯೋ ‘‘ಮಾನೋ ಮಞ್ಞನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಾನಭಾವೇನೇವ ವಿಭತ್ತಾತಿ। ಖುದಾ ನಾಮ ಕಮ್ಮಜತೇಜೋ। ತಂ ಪನ ಅಭುತ್ತೇ ಭುತ್ತೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಯಂ ತತ್ಥ ಆಮಾಸಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸರೀರದೇಸಸ್ಸ ಪೀಳನತೋ ವಿಹಿಂಸಾಸದ್ದವಚನೀಯಂ, ತದೇವ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಞ್ಚ ನಿವತ್ತೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಭುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕತ್ತೇನ ಖುದಾ ವಿಸೇಸಿತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಖುದಾಯ ವಿಸೇಸನ’’ನ್ತಿ। ಯೇ ಪನ ‘‘ಕಮ್ಮಜತೇಜಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಖುದಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಭುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಾತಿ ವಿಸೇಸನಮೇವ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ಸತಿಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಭೂತತ್ಥಕಥನೇ ವಿಹಿಂಸೂಪರತಿಪುರಾಣವೇದನಾಪಟಿಹನನಾನಂ ವಿಸೇಸಾಭಾವೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪುರಿಮೋಯೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಏತಾಸಂ ಕೋ ವಿಸೇಸೋತಿ ಅಭುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕವೇದನಾ, ಭುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕವೇದನಾತಿ ದ್ವೇಪಿ ಚೇತಾ ವೇದನಾ ಯಾವತಾ ಅನಾಗತಾಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸತಿಪಿ ಅನಾಗತತ್ತೇ ಪುರಿಮಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸದಿಸೀ, ಇತರಾ ಪನ ಅತಂಸದಿಸೀ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ। ತೇನೇವ ‘‘ಯಥಾಪವತ್ತಾ’’ತಿ ಪುರಿಮಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ಇತರತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಪ್ಪವತ್ತಾ’’ತಿ। ಅಥ ವಾ ಅಭುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕವೇದನಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕತ್ತಾ ಪುರಾಣವೇದನಾ ನಾಮ। ಅಪ್ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾದಿಅಯುತ್ತಪರಿಭೋಗಪಚ್ಚಯಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾದಿಯುತ್ತಪರಿಭೋಗತೋ ಆಯತಿಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಭುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕವೇದನಾ ನವವೇದನಾ ನಾಮ। ವಿಹಿಂಸಾನಿಮಿತ್ತತಾ ವಿಹಿಂಸಾನಿಬ್ಬತ್ತತಾ।

    1355. Majjanākārena pavatti mānassevāti katvā ‘‘mānova mānamado’’ti vuttaṃ. Tathā hi jātimadādayo ‘‘māno maññanā’’tiādinā mānabhāveneva vibhattāti. Khudā nāma kammajatejo. Taṃ pana abhutte bhutte ca uppajjatīti yaṃ tattha āmāsayasaṅkhātassa sarīradesassa pīḷanato vihiṃsāsaddavacanīyaṃ, tadeva dassetabbaṃ, itarañca nivattetabbanti abhuttapaccayā uppajjanakattena khudā visesitāti āha ‘‘khudāya visesana’’nti. Ye pana ‘‘kammajatejapaccayā dukkhā vedanā khudā’’ti vadanti, tesaṃ abhuttapaccayā uppajjanakāti visesanameva na yujjati. Satipi tasmiṃ bhūtatthakathane vihiṃsūparatipurāṇavedanāpaṭihananānaṃ visesābhāvo āpajjatīti purimoyevettha attho. Etāsaṃ ko visesoti abhuttapaccayā uppajjanakavedanā, bhuttapaccayā na uppajjanakavedanāti dvepi cetā vedanā yāvatā anāgatāyevāti adhippāyo. Satipi anāgatatte purimā uppannasadisī, itarā pana ataṃsadisī accantaṃ anuppannāvāti ayamettha viseso. Teneva ‘‘yathāpavattā’’ti purimāyaṃ vuttaṃ, itarattha ca ‘‘appavattā’’ti. Atha vā abhuttapaccayā uppajjanakavedanā pubbe katakammassa vipākattā purāṇavedanā nāma. Appaccavekkhaṇādiayuttaparibhogapaccayā paccavekkhaṇādiyuttaparibhogato āyatiṃ na uppajjissatīti bhuttapaccayā na uppajjanakavedanā navavedanā nāma. Vihiṃsānimittatā vihiṃsānibbattatā.

    ಯಾಪೇನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಯಾಪನಾತಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ಸರೀರಯಾಪನಕಾರಣಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸಪಿಯಾಪನಕಾರಣನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸಸ್ಸದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಯಾಪನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನ ಕೇವಲಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸೇವ ಯಾಪನಕಾರಣಮಾಹಾರೋ, ಅಥ ಖೋ ಠಾನಾದಿಪವತ್ತಿಆಕಾರವಿಸೇಸಯುತ್ತಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಸ್ಸಪಿ ಯಾಪನಕಾರಣನ್ತಿ ತಂದೀಪನತ್ಥಂ ಯಾತ್ರಾತಿ ವಚನನ್ತಿ ಯಾಪನಾ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಇರಿಯಾಪಥಾನಂ ಅವಿಚ್ಛೇದಸಙ್ಖಾತಾ ಯಾಪನಾ ಯಾತ್ರಾ’’ತಿ ಆಹ। ಅಟ್ಠಾನಯೋಜನಅಪರಿಭೋಗದುಪ್ಪರಿಭೋಗಾದಿವಸೇನ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಸ್ಸ ವಿನಾಸನಂ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯವಿನಿಪಾತನಂ। ಯೇನಾತಿ ಗಣಭೋಜನಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಥೂಪೀಕತಾದಿಕಸ್ಸ ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ। ಸಾವಜ್ಜಂ ಸನಿನ್ದಂ ಪರಿಭೋಗಂ ಕರೋತೀತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ।

    Yāpenti etenāti yāpanāti vuttassa sarīrayāpanakāraṇassa jīvitindriyassapiyāpanakāraṇanti imassa visesassadassanatthaṃ ‘‘jīvitindriyayāpanatthāyā’’ti vatvā na kevalaṃ jīvitindriyasseva yāpanakāraṇamāhāro, atha kho ṭhānādipavattiākāravisesayuttassa sakalasarīrassapi yāpanakāraṇanti taṃdīpanatthaṃ yātrāti vacananti yāpanā me bhavissatīti avisesena vuttanti dassento ‘‘catunnaṃ iriyāpathānaṃ avicchedasaṅkhātā yāpanā yātrā’’ti āha. Aṭṭhānayojanaaparibhogadupparibhogādivasena saddhādeyyassa vināsanaṃ saddhādeyyavinipātanaṃ. Yenāti gaṇabhojanalakkhaṇappattassa thūpīkatādikassa vā paṭiggahaṇena. Sāvajjaṃ sanindaṃ paribhogaṃ karotīti vā attho.

    ಇರಿಯಾ…ಪೇ॰… ವುತ್ತನ್ತಿ ಸುಖಂ ಪವತ್ತಮಾನೇಹಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ತೇಸಂ ತಥಾಪವತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣನ್ತಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ವಿದಿತತ್ತಾ ಯಥಾವುತ್ತಭುಞ್ಜನಪಿವನಾನಿ ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಾಭಾವೇನ ವುಚ್ಚಮಾನಾನಿ ಇರಿಯಾಪಥಕತ್ತುಕಾನಿ ವಿಯ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾ ಹಿ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ಚಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೭೧; ೨.೧೮೨) ದಸ್ಸನಸ್ಸ ಖಯಹೇತುತಾ, ‘‘ಘತಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಬಲಂ ಭವತಿ, ಸೀಹಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಯಂ ಭವತೀ’’ತಿ ಚ ಪಾನದಸ್ಸನಾನಂ ಬಲಭಯಹೇತುತಾ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಭುಞ್ಜನಪಿವನಾನಂ ಇರಿಯಾಪಥಸುಖಪ್ಪವತ್ತಿಹೇತುಭಾವೋ ವುತ್ತೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸುಲಭಾನವಜ್ಜಭಾವೋ ವಿಯ ಅಪ್ಪಭಾವೋಪಿ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪರಮಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತೀನಂ ಸುಖವಿಹಾರಾಯ ಪರಿಯತ್ತೋತಿ ಚೀವರಸೇನಾಸನಾನಂ ಅಪ್ಪಭಾವುಕ್ಕಂಸಾನುಜಾನನವಸೇನ ಪವತ್ತಾಹಿ ಅನನ್ತರಗಾಥಾಹಿ ಇಧಾಪಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಸುಖವಿಹಾರಾಯ ಪರಿಯತ್ತೋ ಅಪ್ಪಭಾವುಕ್ಕಂಸೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ‘‘ಪುನಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಭುತ್ವಾನಾ’’ತಿ ಪಾಠಂ ಸಮತ್ಥಯತಿ।

    Iriyā…pe… vuttanti sukhaṃ pavattamānehi iriyāpathehi tesaṃ tathāpavattiyā kāraṇanti gahitattā viditattā yathāvuttabhuñjanapivanāni pubbakālakiriyābhāvena vuccamānāni iriyāpathakattukāni viya vuttānīti attho. Yathā hi ‘‘paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā hontī’’ti (ma. ni. 1.271; 2.182) dassanassa khayahetutā, ‘‘ghataṃ pivitvā balaṃ bhavati, sīhaṃ disvā bhayaṃ bhavatī’’ti ca pānadassanānaṃ balabhayahetutā vuccati, evaṃ bhuñjanapivanānaṃ iriyāpathasukhappavattihetubhāvo vuttoti evamettha attho daṭṭhabbo. Sulabhānavajjabhāvo viya appabhāvopi paccayānaṃ paramasallekhavuttīnaṃ sukhavihārāya pariyattoti cīvarasenāsanānaṃ appabhāvukkaṃsānujānanavasena pavattāhi anantaragāthāhi idhāpi dhammasenāpatinā sukhavihārāya pariyatto appabhāvukkaṃso anuññātoti viññāyatīti ‘‘punapī’’tiādinā ‘‘bhutvānā’’ti pāṭhaṃ samatthayati.

    ೧೩೬೮. ಸತಿಆದಿಧಮ್ಮಾತಿ ಸತಿಪಞ್ಞಾಸಮಾಧಿವೀರಿಯಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಿಧಮ್ಮಾ, ಯೇ ಛಹಿ ದುಕೇಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ।

    1368. Satiādidhammāti satipaññāsamādhivīriyasammāvācādidhammā, ye chahi dukehi pariggahitā.

    ೧೩೭೩. ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬೇಹಿ ಪಟಿವೇಧೋ ವುತ್ತೋ। ವಿಸಯೇನಪಿ ಹಿ ವಿಸಯೀ ವುಚ್ಚತಿ ಸಹಚರಭಾವತೋ। ಯಥಾ –

    1373. Paṭivijjhitabbehi paṭivedho vutto. Visayenapi hi visayī vuccati sahacarabhāvato. Yathā –

    ‘‘ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾನ ಸಂವೇಗಂ, ದುಕ್ಖೇನಸ್ಸ ಚ ಹೇತುನಾ।

    ‘‘Uppādetvāna saṃvegaṃ, dukkhenassa ca hetunā;

    ವಡ್ಢಯಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ, ಮುತ್ತಿಯಾ ಮಗ್ಗಮಬ್ರವೀ’’ತಿ

    Vaḍḍhayitvā sammasitvā, muttiyā maggamabravī’’ti

    ‘‘ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ’’ತಿ ಚ।

    ‘‘Saccapariyosāne’’ti ca.

    ಯಥಾ ದುಕ್ಖಾದೀನಂ ಪರಿಞ್ಞಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ತೇ ಅವಿಲೋಮೇತ್ವಾ ಅವಿರೋಧೇತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ ನಾಮ, ಏವಂ ತದುಪನಿಸ್ಸಯಭಾವಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಮ್ಪಿ ಯಥಾಬಲಂ ತೇ ಅವಿಲೋಮೇತ್ವಾ ಪವತ್ತತೀತಿ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅನುಲೋಮನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದುತಿಯೋ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೋ ವುತ್ತೋ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ವಿನಾ ಉಪಚಾರೇನ ವುತ್ತಂ, ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ಉಪಚಾರೇನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪ್ಪಧಾನತ್ತಾ ವಾ ಸೇಸಮಗ್ಗಙ್ಗಾನಂ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚೇಕದೇಸಸ್ಸ ಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ ಸಮುದಾಯಾನುಲೋಮಂ ವುತ್ತಂ, ಚತುಸಚ್ಚೇಕದೇಸಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಾ।

    Yathā dukkhādīnaṃ pariññādivasena pavattamānaṃ paṭivedhañāṇaṃ asammohato te avilometvā avirodhetvā pavattati nāma, evaṃ tadupanissayabhāvaṃ vipassanāñāṇampi yathābalaṃ te avilometvā pavattatīti catunnaṃ saccānaṃ anulomanti vuttanti dutiyo atthavikappo vutto. Ettha ca ‘‘catunnaṃ saccāna’’nti padaṃ vinā upacārena vuttaṃ, purimasmiṃ upacārenāti daṭṭhabbaṃ. Sammādiṭṭhippadhānattā vā sesamaggaṅgānaṃ maggasaccekadesassa paṭivedhassa anulomaṃ samudāyānulomaṃ vuttaṃ, catusaccekadesassa maggassa vā.

    ೧೩೮೦. ಖಯಸಮಯೇತಿ ಖಯಸಮೂಹೇ। ‘‘ಕಿಲೇಸಾನಂ ಖಯವಸೇನ ಪವತ್ತಧಮ್ಮಪುಞ್ಜೇ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ।

    1380. Khayasamayeti khayasamūhe. ‘‘Kilesānaṃ khayavasena pavattadhammapuñje’’ti ca vadanti.

    ೧೩೮೧. ಅಪರಿಬನ್ಧಭಾವೇನ ನಿರಾಸಙ್ಕಾ, ಆರಮ್ಮಣೇ ಅಭಿರತಿಭಾವೇನ ಚ ಪವತ್ತಿ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಟ್ಠೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಿ…ಪೇ॰… ತ್ತನಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ।

    1381. Aparibandhabhāvena nirāsaṅkā, ārammaṇe abhiratibhāvena ca pavatti adhimuccanaṭṭhoti āha ‘‘ani…pe… ttanaṭṭhenā’’ti.

    ೧೩೮೨. ಅರಿಯಮಗ್ಗಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಉತ್ತರಕಾಲಂ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಫಲಞಾಣಂ ತಂತಂಮಗ್ಗವಜ್ಝಕಿಲೇಸಾನಂ ಖಯಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪವತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಖೀಣನ್ತೇ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಗ್ಗೇನ ಠಾನಸೋ ಖೀಣೇಸು ಕಿಲೇಸೇಸು ತೇಸಂ ಖೀಣಭಾವಾನನ್ತರಂ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಖೀಣಭಾವಾನಂ ಪಠಮಕಾಲೇ ಪವತ್ತನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ದುತಿಯೋ ವಿಕಪ್ಪೋ ವುತ್ತೋ।

    1382. Ariyamaggappavattiyā uttarakālaṃ pavattamānaṃ phalañāṇaṃ taṃtaṃmaggavajjhakilesānaṃ khayapariyosāne pavattattā ‘‘khīṇante ñāṇa’’nti vuttaṃ. Yasmā pana taṃ maggānantaraṃ uppajjati, tasmā maggena ṭhānaso khīṇesu kilesesu tesaṃ khīṇabhāvānantaraṃ pavattamānaṃ khīṇabhāvānaṃ paṭhamakāle pavattantipi vuccatīti dutiyo vikappo vutto.

    ದುಕನಿಕ್ಖೇಪಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

    Dukanikkhepakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.

    ನಿಕ್ಖೇಪಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

    Nikkhepakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā.







    Related texts:



    ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕ • Abhidhammapiṭaka / ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣೀಪಾಳಿ • Dhammasaṅgaṇīpāḷi / ಸುತ್ತನ್ತಿಕದುಕನಿಕ್ಖೇಪಂ • Suttantikadukanikkhepaṃ

    ಅಟ್ಠಕಥಾ • Aṭṭhakathā / ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕ (ಅಟ್ಠಕಥಾ) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣಿ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Dhammasaṅgaṇi-aṭṭhakathā / ಸುತ್ತನ್ತಿಕದುಕನಿಕ್ಖೇಪಕಥಾ • Suttantikadukanikkhepakathā

    ಟೀಕಾ • Tīkā / ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕ (ಟೀಕಾ) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣೀ-ಮೂಲಟೀಕಾ • Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā / ಸುತ್ತನ್ತಿಕದುಕನಿಕ್ಖೇಪಕಥಾವಣ್ಣನಾ • Suttantikadukanikkhepakathāvaṇṇanā


    © 1991-2023 The Titi Tudorancea Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
    Contact