Library / Tipiṭaka / તિપિટક • Tipiṭaka / મજ્ઝિમનિકાય • Majjhimanikāya |
૪. વિભઙ્ગવગ્ગો
4. Vibhaṅgavaggo
૧. ભદ્દેકરત્તસુત્તં
1. Bhaddekarattasuttaṃ
૨૭૨. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘ભદ્દેકરત્તસ્સ વો, ભિક્ખવે, ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –
272. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘bhaddekarattassa vo, bhikkhave, uddesañca vibhaṅgañca desessāmi. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
‘‘અતીતં નાન્વાગમેય્ય, નપ્પટિકઙ્ખે અનાગતં;
‘‘Atītaṃ nānvāgameyya, nappaṭikaṅkhe anāgataṃ;
યદતીતં પહીનં તં, અપ્પત્તઞ્ચ અનાગતં.
Yadatītaṃ pahīnaṃ taṃ, appattañca anāgataṃ.
‘‘પચ્ચુપ્પન્નઞ્ચ યો 1 ધમ્મં, તત્થ તત્થ વિપસ્સતિ;
‘‘Paccuppannañca yo 2 dhammaṃ, tattha tattha vipassati;
ન હિ નો સઙ્ગરં તેન, મહાસેનેન મચ્ચુના.
Na hi no saṅgaraṃ tena, mahāsenena maccunā.
‘‘એવં વિહારિં આતાપિં, અહોરત્તમતન્દિતં;
‘‘Evaṃ vihāriṃ ātāpiṃ, ahorattamatanditaṃ;
૨૭૩. ‘‘કથઞ્ચ , ભિક્ખવે, અતીતં અન્વાગમેતિ? ‘એવંરૂપો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, ‘એવંવેદનો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, ‘એવંસઞ્ઞો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, ‘એવંસઙ્ખારો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, ‘એવંવિઞ્ઞાણો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ – એવં ખો, ભિક્ખવે, અતીતં અન્વાગમેતિ.
273. ‘‘Kathañca , bhikkhave, atītaṃ anvāgameti? ‘Evaṃrūpo ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ samanvāneti, ‘evaṃvedano ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ samanvāneti, ‘evaṃsañño ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ samanvāneti, ‘evaṃsaṅkhāro ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ samanvāneti, ‘evaṃviññāṇo ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ samanvāneti – evaṃ kho, bhikkhave, atītaṃ anvāgameti.
‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અતીતં નાન્વાગમેતિ? ‘એવંરૂપો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, ‘એવંવેદનો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, ‘એવંસઞ્ઞો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, ‘એવંસઙ્ખારો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, ‘એવંવિઞ્ઞાણો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ – એવં ખો, ભિક્ખવે, અતીતં નાન્વાગમેતિ.
‘‘Kathañca, bhikkhave, atītaṃ nānvāgameti? ‘Evaṃrūpo ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ na samanvāneti, ‘evaṃvedano ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ na samanvāneti, ‘evaṃsañño ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ na samanvāneti, ‘evaṃsaṅkhāro ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ na samanvāneti, ‘evaṃviññāṇo ahosiṃ atītamaddhāna’nti tattha nandiṃ na samanvāneti – evaṃ kho, bhikkhave, atītaṃ nānvāgameti.
૨૭૪. ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અનાગતં પટિકઙ્ખતિ? ‘એવંરૂપો સિયં અનાગતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, એવંવેદનો સિયં…પે॰… એવંસઞ્ઞો સિયં… એવંસઙ્ખારો સિયં… એવંવિઞ્ઞાણો સિયં અનાગતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ – એવં ખો, ભિક્ખવે, અનાગતં પટિકઙ્ખતિ.
274. ‘‘Kathañca, bhikkhave, anāgataṃ paṭikaṅkhati? ‘Evaṃrūpo siyaṃ anāgatamaddhāna’nti tattha nandiṃ samanvāneti, evaṃvedano siyaṃ…pe… evaṃsañño siyaṃ… evaṃsaṅkhāro siyaṃ… evaṃviññāṇo siyaṃ anāgatamaddhānanti tattha nandiṃ samanvāneti – evaṃ kho, bhikkhave, anāgataṃ paṭikaṅkhati.
‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અનાગતં નપ્પટિકઙ્ખતિ? ‘એવંરૂપો સિયં અનાગતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, એવંવેદનો સિયં … એવંસઞ્ઞો સિયં… એવંસઙ્ખારો સિયં… ‘એવંવિઞ્ઞાણો સિયં અનાગતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ – એવં ખો, ભિક્ખવે, અનાગતં નપ્પટિકઙ્ખતિ.
‘‘Kathañca, bhikkhave, anāgataṃ nappaṭikaṅkhati? ‘Evaṃrūpo siyaṃ anāgatamaddhāna’nti tattha nandiṃ na samanvāneti, evaṃvedano siyaṃ … evaṃsañño siyaṃ… evaṃsaṅkhāro siyaṃ… ‘evaṃviññāṇo siyaṃ anāgatamaddhāna’nti tattha nandiṃ na samanvāneti – evaṃ kho, bhikkhave, anāgataṃ nappaṭikaṅkhati.
૨૭૫. ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ સંહીરતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો અરિયાનં અદસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ અકોવિદો અરિયધમ્મે અવિનીતો સપ્પુરિસાનં અદસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ અકોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે અવિનીતો રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, રૂપવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા રૂપં, રૂપસ્મિં વા અત્તાનં; વેદનં…પે॰… સઞ્ઞં… સઙ્ખારે… વિઞ્ઞાણં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, વિઞ્ઞાણવન્તં વા અત્તાનં અત્તનિ વા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણસ્મિં વા અત્તાનં – એવં ખો, ભિક્ખવે, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ સંહીરતિ.
275. ‘‘Kathañca, bhikkhave, paccuppannesu dhammesu saṃhīrati? Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ; vedanaṃ…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ – evaṃ kho, bhikkhave, paccuppannesu dhammesu saṃhīrati.
‘‘કથઞ્ચ , ભિક્ખવે, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ ન સંહીરતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અરિયાનં દસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ કોવિદો અરિયધમ્મે સુવિનીતો સપ્પુરિસાનં દસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ કોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે સુવિનીતો ન રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, ન રૂપવન્તં વા અત્તાનં, ન અત્તનિ વા રૂપં, ન રૂપસ્મિં વા અત્તાનં; ન વેદનં… ન સઞ્ઞં… ન સઙ્ખારે… ન વિઞ્ઞાણં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, ન વિઞ્ઞાણવન્તં વા અત્તાનં, ન અત્તનિ વા વિઞ્ઞાણં, ન વિઞ્ઞાણસ્મિં વા અત્તાનં – એવં ખો, ભિક્ખવે, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ ન સંહીરતિ.
‘‘Kathañca , bhikkhave, paccuppannesu dhammesu na saṃhīrati? Idha, bhikkhave, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ; na vedanaṃ… na saññaṃ… na saṅkhāre… na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ – evaṃ kho, bhikkhave, paccuppannesu dhammesu na saṃhīrati.
‘‘અતીતં નાન્વાગમેય્ય, નપ્પટિકઙ્ખે અનાગતં;
‘‘Atītaṃ nānvāgameyya, nappaṭikaṅkhe anāgataṃ;
યદતીતં પહીનં તં, અપ્પત્તઞ્ચ અનાગતં.
Yadatītaṃ pahīnaṃ taṃ, appattañca anāgataṃ.
‘‘પચ્ચુપ્પન્નઞ્ચ યો ધમ્મં, તત્થ તત્થ વિપસ્સતિ;
‘‘Paccuppannañca yo dhammaṃ, tattha tattha vipassati;
અસંહીરં અસંકુપ્પં, તં વિદ્વા મનુબ્રૂહયે.
Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, taṃ vidvā manubrūhaye.
‘‘અજ્જેવ કિચ્ચમાતપ્પં, કો જઞ્ઞા મરણં સુવે;
‘‘Ajjeva kiccamātappaṃ, ko jaññā maraṇaṃ suve;
ન હિ નો સઙ્ગરં તેન, મહાસેનેન મચ્ચુના.
Na hi no saṅgaraṃ tena, mahāsenena maccunā.
‘‘એવં વિહારિં આતાપિં, અહોરત્તમતન્દિતં;
‘‘Evaṃ vihāriṃ ātāpiṃ, ahorattamatanditaṃ;
તં વે ભદ્દેકરત્તોતિ, સન્તો આચિક્ખતે મુની’’તિ.
Taṃ ve bhaddekarattoti, santo ācikkhate munī’’ti.
‘‘‘ભદ્દેકરત્તસ્સ વો, ભિક્ખવે, ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ દેસેસ્સામી’તિ – ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્ત’’ન્તિ.
‘‘‘Bhaddekarattassa vo, bhikkhave, uddesañca vibhaṅgañca desessāmī’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vutta’’nti.
ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
ભદ્દેકરત્તસુત્તં નિટ્ઠિતં પઠમં.
Bhaddekarattasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ.
Footnotes:
Related texts:
અટ્ઠકથા • Aṭṭhakathā / સુત્તપિટક (અટ્ઠકથા) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / મજ્ઝિમનિકાય (અટ્ઠકથા) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ૧. ભદ્દેકરત્તસુત્તવણ્ણના • 1. Bhaddekarattasuttavaṇṇanā
ટીકા • Tīkā / સુત્તપિટક (ટીકા) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / મજ્ઝિમનિકાય (ટીકા) • Majjhimanikāya (ṭīkā) / ૧. ભદ્દેકરત્તસુત્તવણ્ણના • 1. Bhaddekarattasuttavaṇṇanā