Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਸਾਰਤ੍ਥਦੀਪਨੀ-ਟੀਕਾ • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
੧੦. ਪਠਮਸਙ੍ਘਭੇਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦવਣ੍ਣਨਾ
10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
੪੧੦. ਦਸਮੇ ਯੇ ਦੁਬ੍ਬਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਥਾਮਾ, ਨ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ ਅਰਞ੍ਞਕਾਦੀਨਿ ਸੇવਨ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਾਤੁਂ, ਤੇ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਬਹੂਨਂ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਮਗ੍ਗਨ੍ਤਰਾਯਾਯ ਸਂવਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ। ਅਧਿવਾਸਨਖਨ੍ਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ‘‘ਖਮੋ ਹੋਤਿ ਸੀਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ વੁਤ੍ਤਸੀਤੁਣ੍ਹਾਦਿਸਹਨਲਕ੍ਖਣਾਯ ਖਨ੍ਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ। ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਮੇવ ਪਰਮਂ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਪਦਪਰਮੋ। ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਸੁਣਤੋ ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਭਣਤੋ ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਧਾਰਯਤੋ ਬਹੁਮ੍ਪਿ વਾਚਯਤੋ ਨ ਤਾਯ ਜਾਤਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾਭਿਸਮਯੋ ਹੋਤਿ , ਅਯਂ ‘‘ਪਦਪਰਮੋ’’ਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਅਭਿਸਮ੍ਭੁਣਿਤ੍વਾਤਿ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤ੍વਾ। ਨਾਭਿਸਮ੍ਭੁਣਾਤੀਤਿ ਨ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਅਰਞ੍ਞવਾਸਂ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤੀਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਧਮ੍ਮਤੋ ਅਪੇਤਂ ਉਦ੍ਧਮ੍ਮਂ। ਅਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਤੇਸਂ ਅਨੁਰੂਪਸ੍ਸ ਅਜਾਨਨਤੋ ਅਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਭવੇਯ੍ਯ। ‘‘ਨ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਅਸੇਨਾਸਨਿਕੇਨ વਸ੍ਸਂ ਉਪਗਨ੍ਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ (ਮਹਾવ॰ ੨੦੪) વਚਨਤੋ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪਨ…ਪੇ॰… ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਮੇવਾ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਇਦਮੇવ વਚਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਮ੍ਪਿ ‘‘ਅਟ੍ਠ ਮਾਸੇ ਖੋ ਮਯਾ ਦੇવਦਤ੍ਤ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਸੇਨਾਸਨਂ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤ’’ਨ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ।
410. Dasame ye dubbalā honti appathāmā, na sakkonti araññakādīni sevantā dukkhassantaṃ kātuṃ, te sandhāyāha ‘‘bahūnaṃ kulaputtānaṃ maggantarāyāya saṃvattantī’’ti. Adhivāsanakhantisampannoti ‘‘khamo hoti sītassā’’tiādinā vuttasītuṇhādisahanalakkhaṇāya khantiyā samannāgato. Byañjanapadameva paramaṃ assāti padaparamo. Yassa hi puggalassa bahumpi suṇato bahumpi bhaṇato bahumpi dhārayato bahumpi vācayato na tāya jātiyā dhammābhisamayo hoti , ayaṃ ‘‘padaparamo’’ti vuccati. Abhisambhuṇitvāti nipphādetvā. Nābhisambhuṇātīti na sampādeti, araññavāsaṃ sampādetuṃ na sakkotīti vuttaṃ hoti. Dhammato apetaṃ uddhammaṃ. Asabbaññū assāti tesaṃ anurūpassa ajānanato asabbaññū bhaveyya. ‘‘Na, bhikkhave, asenāsanikena vassaṃ upagantabba’’nti (mahāva. 204) vacanato ‘‘cattāro pana…pe… paṭikkhittamevā’’ti vuttaṃ. Idameva vacanaṃ sandhāya pāḷiyampi ‘‘aṭṭha māse kho mayā devadatta rukkhamūlasenāsanaṃ anuññāta’’nti vuttaṃ.
ਤੀਹਿ ਕੋਟੀਹੀਤਿ ਤੀਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ, ਤੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਤਦੁਭਯવਿਮੁਤ੍ਤਪਰਿਸਙ੍ਕਿਤਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੁਤਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਉਭਯਂ ਅਨਿਸ੍ਸਾਯ ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਇਦਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ વਧਿਤ੍વਾ ਸਮ੍ਪਾਦਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਕੇવਲਮੇવ ਪਰਿਸਙ੍ਕਿਤਂ। ਮਚ੍ਛਬਨ੍ਧਨਂ ਜਾਲਂ, વਾਗੁਰਾ ਮਿਗਬਨ੍ਧਨੀ। ਕਪ੍ਪਤੀਤਿ ਯਦਿ ਤੇਸਂ વਚਨੇਨ ਆਸਙ੍ਕਾ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਹੋਤਿ, વਟ੍ਟਤਿ। ਪવਤ੍ਤਮਂਸਨ੍ਤਿ વਿਕ੍ਕਾਯਿਕਮਂਸਂ। ਮਙ੍ਗਲਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਆਹੁਨਪਾਹੁਨਾਦਿਕੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ। ਭਿਕ੍ਖੂਨਂਯੇવ ਅਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਾਨਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਏવ-ਸਦ੍ਦੋ, ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਅਕਤਮੇવਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ। ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਭਿਕ੍ਖੂਨਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸਾਮ, ਮਙ੍ਗਲਾਦੀਨਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਾਯ ਭવਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਮਿਸ੍ਸੇਤ੍વਾ ਕਤਮ੍ਪਿ ਨ વਟ੍ਟਤੀਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ। ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਭਿਕ੍ਖੂਨਂਯੇવਾਤਿ ਅવਧਾਰਣੇਨ ਭਿਕ੍ਖੂਨਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਾਯ ਕਤਂ વਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ વਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਸੁਨ੍ਦਰਂ। ਯਤ੍ਥ ਚ ਨਿਬ੍ਬੇਮਤਿਕੋ ਹੋਤੀਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਕਤੇਪਿ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਪਰਿਸਙ੍ਕਿਤਾਭਾવਮਾਹ। ਤਮੇવਤ੍ਥਂ ਆવਿਕਾਤੁਂ ‘‘ਸਚੇ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਇਤਰੇਸਂ વਟ੍ਟਤੀਤਿ ਅਜਾਨਨ੍ਤਾਨਂ વਟ੍ਟਤਿ, ਜਾਨਤੋ ਏવੇਤ੍ਥ ਆਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ। ਤੇਯੇવਾਤਿ ਯੇ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਕਤਂ, ਤੇਯੇવ। ਉਦ੍ਦਿਸਕਤਮਂਸਪਰਿਭੋਗਤੋ ਅਕਪ੍ਪਿਯਮਂਸਪਰਿਭੋਗਸ੍ਸ વਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਕਪ੍ਪਿਯਮਂਸਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਸਚਿਤ੍ਤਕਾ ਆਪਤ੍ਤਿ, ਇਤਰਸ੍ਮਿਂ ਅਚਿਤ੍ਤਕਾ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਕਪ੍ਪਿਯਮਂਸਂ ਅਜਾਨਿਤ੍વਾ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਆਪਤ੍ਤਿਯੇવਾ’’ਤਿ। ‘‘ਪਰਿਭੋਗਕਾਲੇ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍વਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ વਾ ਗਹੇਤ੍વਾ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍વਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ વਚਨਤੋ ਅਕਪ੍ਪਿਯਮਂਸਂ ਅਜਾਨਿਤ੍વਾ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਸਿਯਾ। ਅਜਾਨਿਤ੍વਾਪਿ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸੇવ ਹਿ ਆਪਤ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਾ। વਤ੍ਤਨ੍ਤਿ વਦਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਆਪਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ।
Tīhi koṭīhīti tīhi ākārehi, tīhi kāraṇehīti attho. Tadubhayavimuttaparisaṅkitanti diṭṭhaṃ sutanti idaṃ ubhayaṃ anissāya ‘‘kiṃ nu kho idaṃ bhikkhuṃ uddissa vadhitvā sampādita’’nti kevalameva parisaṅkitaṃ. Macchabandhanaṃ jālaṃ, vāgurā migabandhanī. Kappatīti yadi tesaṃ vacanena āsaṅkā upacchinnā hoti, vaṭṭati. Pavattamaṃsanti vikkāyikamaṃsaṃ. Maṅgalādīnanti ādi-saddena āhunapāhunādike saṅgaṇhāti. Bhikkhūnaṃyeva atthāyāti ettha aṭṭhānappayutto eva-saddo, bhikkhūnaṃ atthāya akatamevāti sambandhitabbaṃ. Tasmā ‘‘bhikkhūnañca dassāma, maṅgalādīnañca atthāya bhavissatī’’ti missetvā katampi na vaṭṭatīti veditabbaṃ. Keci pana ‘‘bhikkhūnaṃyevāti avadhāraṇena bhikkhūnañca aññesañca atthāya kataṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na sundaraṃ. Yattha ca nibbematiko hotīti bhikkhūnaṃ atthāya katepi sabbena sabbaṃ parisaṅkitābhāvamāha. Tamevatthaṃ āvikātuṃ ‘‘sace panā’’tiādi vuttaṃ. Itaresaṃ vaṭṭatīti ajānantānaṃ vaṭṭati, jānato evettha āpatti hotīti. Teyevāti ye uddissa kataṃ, teyeva. Uddisakatamaṃsaparibhogato akappiyamaṃsaparibhogassa visesaṃ dassetuṃ ‘‘akappiyamaṃsaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Purimasmiṃ sacittakā āpatti, itarasmiṃ acittakā. Tenāha ‘‘akappiyamaṃsaṃ ajānitvā bhuñjantassapi āpattiyevā’’ti. ‘‘Paribhogakāle pucchitvā paribhuñjissāmīti vā gahetvā pucchitvā paribhuñjitabba’’nti vacanato akappiyamaṃsaṃ ajānitvā gaṇhantassa paṭiggahaṇena anāpatti siyā. Ajānitvāpi bhuñjantasseva hi āpatti vuttā. Vattanti vadantīti iminā āpatti natthīti dasseti.
ਸਲ੍ਲੇਖਾ વੁਤ੍ਤਿ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸਲ੍ਲੇਖવੁਤ੍ਤਿਨੋ। ਬਾਹੁਲਿਕੋਤਿ ਏਕਸ੍ਸ ਲ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਲੋਪਂ ਕਤ੍વਾ વੁਤ੍ਤਂ। ਕਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਆਯੁਕਪ੍ਪਂ। ਸਙ੍ਘਭੇਦਕੋ ਹਿ ਏਕਂ ਕਪ੍ਪਂ ਅਸੀਤਿਭਾਗੇ ਕਤ੍વਾ ਤਤੋ ਏਕਭਾਗਮਤ੍ਤਂ ਕਾਲਂ ਨਿਰਯੇ ਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯਾਤਿ ਆਯੁਕਪ੍ਪਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਕਪ੍ਪਂ ਨਿਰਯਮ੍ਹਿ ਪਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਕਪ੍ਪਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (વਿਭ॰ ਅਟ੍ਠ॰ ੮੦੯) ਪਨ ‘‘ਸਣ੍ਠਹਨ੍ਤੇ ਹਿ ਕਪ੍ਪੇ ਕਪ੍ਪવੇਮਜ੍ਝੇ વਾ ਸਙ੍ਘਭੇਦਂ ਕਤ੍વਾ ਕਪ੍ਪવਿਨਾਸੇਯੇવ ਮੁਚ੍ਚਤਿ। ਸਚੇਪਿ ਹਿ ਸ੍વੇ ਕਪ੍ਪੋ વਿਨਸ੍ਸਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਜ੍ਜ ਸਙ੍ਘਭੇਦਂ ਕਰੋਤਿ, ਸ੍વੇવ ਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਕਦਿવਸਮੇવ ਨਿਰਯੇ ਪਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਕਪ੍ਪવਿਨਾਸੇਯੇવਾਤਿ ਆਯੁਕਪ੍ਪવਿਨਾਸੇਯੇવਾਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਸਤਿ ਨਤ੍ਥਿ વਿਰੋਧੋ। ਸਣ੍ਠਹਨ੍ਤੇਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ‘‘ਸ੍વੇ વਿਨਸ੍ਸਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ વਿਯ ਅਭੂਤਪਰਿਕਪ੍ਪਨવਸੇਨ વੁਤ੍ਤਂ। ‘‘ਏਕਦਿવਸਮੇવ ਨਿਰਯੇ ਪਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਤਤੋ ਪਰਂ ਕਪ੍ਪਾਭਾવੇ ਆਯੁਕਪ੍ਪਸ੍ਸਪਿ ਅਭਾવਤੋਤਿ ਅવਿਰੋਧਤੋ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਂ ਪੁਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਸੇਟ੍ਠਂ ਪੁਞ੍ਞਂ। ਕਪ੍ਪਂ ਸਗ੍ਗਮ੍ਹਿ ਮੋਦਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਆਯੁਕਪ੍ਪਮੇવ।
Sallekhā vutti etesanti sallekhavuttino. Bāhulikoti ekassa la-kārassa lopaṃ katvā vuttaṃ. Kappanti āyukappaṃ. Saṅghabhedako hi ekaṃ kappaṃ asītibhāge katvā tato ekabhāgamattaṃ kālaṃ niraye tiṭṭheyyāti āyukappaṃ sandhāya ‘‘kappaṃ nirayamhi paccatī’’ti vuttaṃ. Kappaṭṭhakathāyaṃ (vibha. aṭṭha. 809) pana ‘‘saṇṭhahante hi kappe kappavemajjhe vā saṅghabhedaṃ katvā kappavināseyeva muccati. Sacepi hi sve kappo vinassissatīti ajja saṅghabhedaṃ karoti, sveva muccati, ekadivasameva niraye paccatī’’ti vuttaṃ. Tatthāpi kappavināseyevāti āyukappavināseyevāti atthe sati natthi virodho. Saṇṭhahanteti idampi ‘‘sve vinassissatī’’ti viya abhūtaparikappanavasena vuttaṃ. ‘‘Ekadivasameva niraye paccatī’’ti etthāpi tato paraṃ kappābhāve āyukappassapi abhāvatoti avirodhato atthayojanā daṭṭhabbā. Brahmaṃ puññanti seṭṭhaṃ puññaṃ. Kappaṃ saggamhi modatīti etthāpi āyukappameva.
੪੧੧. ਲਦ੍ਧਿਨਾਨਾਸਂવਾਸਕੇਨਾਤਿ ਭਾવਪ੍ਪਧਾਨੋਯਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਲਦ੍ਧਿਨਾਨਾਸਂવਾਸਕਭਾવੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਕਮ੍ਮਨਾਨਾਸਂવਾਸਕੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ। ਅਞ੍ਞਥਾ ਨਾਨਾਸਂવਾਸਕੇਨ ਸਹਿਤਸ੍ਸ ਸਮਾਨਸਂવਾਸਕਸ੍ਸਪਿ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਅਸਮਾਨਸਂવਾਸਕਤ੍ਤਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ। ਤਤ੍ਥ ਲਦ੍ਧਿਨਾਨਾਸਂવਾਸਕੋ ਨਾਮ ਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਨੁવਤ੍ਤਕੋ। ਸੋ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਲਦ੍ਧਿਯਾ ਨਾਨਾਸਂવਾਸਕੋ ਜਾਤੋਤਿ ‘‘ਲਦ੍ਧਿਨਾਨਾਸਂવਾਸਕੋ’’ਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਕਮ੍ਮਨਾਨਾਸਂવਾਸਕੋ ਨਾਮ ਉਕ੍ਖੇਪਨੀਯਕਮ੍ਮਕਤੋ। ਸੋ ਹਿ ਉਕ੍ਖੇਪਨੀਯਕਮ੍ਮવਸੇਨ ਨਾਨਾਸਂવਾਸਕੋ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਕਮ੍ਮਨਾਨਾਸਂવਾਸਕੋ’’ਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ। વਿਰਹਿਤੋਤਿ વਿਮੁਤ੍ਤੋ। ਕਾਯਸਾਮਗ੍ਗੀਦਾਨਂ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਸਙ੍ਘਕਮ੍ਮੇਸੁ ਹਤ੍ਥਪਾਸੂਪਗਮਨવਸੇਨ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
411.Laddhinānāsaṃvāsakenāti bhāvappadhānoyaṃ niddeso, laddhinānāsaṃvāsakabhāvenāti attho. Kammanānāsaṃvāsakenāti etthāpi eseva nayo. Aññathā nānāsaṃvāsakena sahitassa samānasaṃvāsakassapi saṅghassa asamānasaṃvāsakattaṃ āpajjeyya. Tattha laddhinānāsaṃvāsako nāma ukkhittānuvattako. So hi attano laddhiyā nānāsaṃvāsako jātoti ‘‘laddhinānāsaṃvāsako’’ti vuccati. Kammanānāsaṃvāsako nāma ukkhepanīyakammakato. So hi ukkhepanīyakammavasena nānāsaṃvāsako hotīti ‘‘kammanānāsaṃvāsako’’ti vuccati. Virahitoti vimutto. Kāyasāmaggīdānaṃ tesu tesu saṅghakammesu hatthapāsūpagamanavasena veditabbaṃ.
‘‘ਭੇਦਾਯ ਪਰਕ੍ਕਮੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ વਿਸੁਂ વੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਭੇਦਨਸਂવਤ੍ਤਨਿਕਸ੍ਸ ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਸਮਾਦਾਯ ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਪਕ੍ਖਪਰਿਯੇਸਨਾਦਿવਸੇਨ ਸਙ੍ਘਭੇਦਾਯ ਪਰਕ੍ਕਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮਨੁਭਾਸਨਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ। ਇਮਾਨਿ વਤ੍ਥੂਨੀਤਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਭੇਦਕਰવਤ੍ਥੂਨਿ। ਕਮ੍ਮੇਨਾਤਿ ਅਪਲੋਕਨਾਦੀਸੁ ਚਤੂਸੁ ਕਮ੍ਮੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ। ਉਦ੍ਦੇਸੇਨਾਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸੇਨ। વੋਹਾਰੇਨਾਤਿ ਤਾਹਿ ਤਾਹਿ ਉਪਪਤ੍ਤੀਹਿ ‘‘ਅਧਮ੍ਮਂ ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿਆਦਿਅਟ੍ਠਾਰਸਭੇਦਕਰવਤ੍ਥੁਦੀਪਕੇਨ વੋਹਾਰੇਨ। ਅਨੁਸ੍ਸਾવਨਾਯਾਤਿ ‘‘ਨਨੁ ਤੁਮ੍ਹੇ ਜਾਨਾਥ ਮਯ੍ਹਂ ਉਚ੍ਚਾਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾવਂ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਭਾવਞ੍ਚ, ਮਾਦਿਸੋ ਨਾਮ ਉਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਉਬ੍ਬਿਨਯਂ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਂ ਗਾਹੇਯ੍ਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੁਂ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਯੁਤ੍ਤਂ, ਕਿਂ ਮਯ੍ਹਂ ਅવੀਚਿ ਨੀਲੁਪ੍ਪਲવਨਂ વਿਯ ਸੀਤਲੋ, ਕਿਮਹਂ ਅਪਾਯਤੋ ਨ ਭਾਯਾਮੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਕਣ੍ਣਮੂਲੇ વਚੀਭੇਦਂ ਕਤ੍વਾ ਅਨੁਸ੍ਸਾવਨੇਨ। ਸਲਾਕਗ੍ਗਾਹੇਨਾਤਿ ਏવਂ ਅਨੁਸ੍ਸਾવੇਤ੍વਾ ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਤ੍વਾ ਅਨਿવਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੇ ਕਤ੍વਾ ‘‘ਗਣ੍ਹਥ ਇਮਂ ਸਲਾਕ’’ਨ੍ਤਿ ਸਲਾਕਗ੍ਗਾਹੇਨ। ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਸਙ੍ਘਭੇਦੋ ਹੋਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਮੇવ ਉਦ੍ਦੇਸੋ વਾ ਸਙ੍ਘਭੇਦੇ ਪਧਾਨਕਾਰਣਨ੍ਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ। વੋਹਾਰਾਨੁਸ੍ਸਾવਨਸਲਾਕਗ੍ਗਾਹਾ ਪਨ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਾ। ਅਟ੍ਠਾਰਸવਤ੍ਥੁਦੀਪਨવਸਏਨ ਹਿ વੋਹਰਨ੍ਤੇਨ ਤਤ੍ਥ ਰੁਚਿਜਨਨਤ੍ਥਂ ਅਨੁਸ੍ਸਾવੇਤ੍વਾ ਸਲਾਕਾਯ ਗਹਿਤਾਯਪਿ ਅਭਿਨ੍ਨੋવ ਹੋਤਿ ਸਙ੍ਘੋ। ਯਦਾ ਪਨ ਏવਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ વਾ ਅਤਿਰੇਕਾ વਾ ਸਲਾਕਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ਆવੇਣਿਕਕਮ੍ਮਂ વਾ ਉਦ੍ਦੇਸਂ વਾ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਸਙ੍ਘੋ ਭਿਨ੍ਨੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ। ਅਬ੍ਭੁਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤਂ। ਅਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਤਿ વਿਹਰੇਯ੍ਯ, ਪવਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ।
‘‘Bhedāya parakkameyyā’’ti visuṃ vuttattā bhedanasaṃvattanikassa adhikaraṇassa samādāya paggaṇhato pubbepi pakkhapariyesanādivasena saṅghabhedāya parakkamantassa samanubhāsanakammaṃ kātabbanti veditabbaṃ. Imāni vatthūnīti aṭṭhārasa bhedakaravatthūni. Kammenāti apalokanādīsu catūsu kammesu aññatarena kammena. Uddesenāti pañcasu pātimokkhuddesesu aññatarena uddesena. Vohārenāti tāhi tāhi upapattīhi ‘‘adhammaṃ dhammo’’tiādiaṭṭhārasabhedakaravatthudīpakena vohārena. Anussāvanāyāti ‘‘nanu tumhe jānātha mayhaṃ uccākulā pabbajitabhāvaṃ bahussutabhāvañca, mādiso nāma uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ gāheyyāti cittampi uppādetuṃ tumhākaṃ yuttaṃ, kiṃ mayhaṃ avīci nīluppalavanaṃ viya sītalo, kimahaṃ apāyato na bhāyāmī’’tiādinā nayena kaṇṇamūle vacībhedaṃ katvā anussāvanena. Salākaggāhenāti evaṃ anussāvetvā tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā anivattidhamme katvā ‘‘gaṇhatha imaṃ salāka’’nti salākaggāhena. Pañcahi kāraṇehi saṅghabhedo hotīti ettha kammameva uddeso vā saṅghabhede padhānakāraṇanti veditabbaṃ. Vohārānussāvanasalākaggāhā pana pubbabhāgā. Aṭṭhārasavatthudīpanavasaena hi voharantena tattha rucijananatthaṃ anussāvetvā salākāya gahitāyapi abhinnova hoti saṅgho. Yadā pana evaṃ cattāro vā atirekā vā salākaṃ gahetvā āveṇikakammaṃ vā uddesaṃ vā karonti, tadā saṅgho bhinno nāma hoti. Abbhussitanti abbhuggataṃ. Accheyyāti vihareyya, pavatteyyāti attho.
‘‘ਲਜ੍ਜੀ ਰਕ੍ਖਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ વਚਨਤੋ ਆਪਤ੍ਤਿਭਯੇਨ ਆਰੋਚਨਂ ਲਜ੍ਜੀਨਂਯੇવ ਭਾਰੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਲਜ੍ਜੀਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹੀ’’ਤਿ। ਅਲਜ੍ਜਿਸ੍ਸਪਿ ਅਨਾਰੋਚੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਆਪਤ੍ਤਿਯੇવ ‘‘ਯੇ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਯੇ ਸੁਣਨ੍ਤੀ’’ਤਿ વਚਨਤੋ। ਸਮਾਗਚ੍ਛਤੂਤਿ ਏਕੀ ਭવਤੁ। ਏਕੀਭਾવੋ ਚ ਸਮਾਨਲਦ੍ਧਿવਸੇਨ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਕਲਦ੍ਧਿਕੋ ਹੋਤੂ’’ਤਿ। ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਸੀਲਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ। ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਭਾવਤੋ ‘‘ਸੋਤ੍ਥਿਭਾવੋ ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਅਪ੍ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਤੋ ਦੁਕ੍ਕਟਨ੍ਤਿ વਿਸੁਂ વਿਸੁਂ વਦਨ੍ਤਾਨਂ ਗਣਨਾਯ ਦੁਕ੍ਕਟਂ। ਪਹੋਨ੍ਤੇਨਾਤਿ ਗਨ੍ਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੇਨ ਅਗਿਲਾਨੇਨ। ਸਙ੍ਘਭੇਦਸ੍ਸ ਗਰੁਕਭਾવਤੋ ਅવਸ੍ਸਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਦੂਰੇਪਿ ਭਾਰੋਯੇવਾ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ, ਆਪਤ੍ਤਿ ਪਨ ਅਦ੍ਧਯੋਜਨਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਗਨ੍ਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਗਿਲਾਨਸ੍ਸੇવ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ।
‘‘Lajjī rakkhissatī’’ti vacanato āpattibhayena ārocanaṃ lajjīnaṃyeva bhāroti āha ‘‘lajjīhi bhikkhūhī’’ti. Alajjissapi anārocentassa āpattiyeva ‘‘ye passanti, ye suṇantī’’ti vacanato. Samāgacchatūti ekī bhavatu. Ekībhāvo ca samānaladdhivasena hotīti āha ‘‘ekaladdhiko hotū’’ti. Sampattiyāti sīlādisampattiyā. Paṭinissajjantassa anāpattibhāvato ‘‘sotthibhāvo tassa bhikkhuno’’ti vuttaṃ. Appaṭinissajjato dukkaṭanti visuṃ visuṃ vadantānaṃ gaṇanāya dukkaṭaṃ. Pahontenāti gantuṃ samatthena agilānena. Saṅghabhedassa garukabhāvato avassaṃ kattabbatādassanatthaṃ ‘‘dūrepi bhāroyevā’’ti vuttaṃ, āpatti pana addhayojanabbhantare gantuṃ samatthassa agilānasseva veditabbā.
੪੧੬. ਅਸਮਨੁਭਾਸਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਕਮ੍ਮਕਾਰਕੇ ਕਤ੍ਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਸਮਨੁਭਾਸਿਯਮਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ। ਤਤਿਯਕਮ੍ਮવਾਚਾਯ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਦੁਕ੍ਕਟਂ ਦ੍વੀਹਿ ਕਮ੍ਮવਾਚਾਹਿ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯੇ ਚ ਆਪਜ੍ਜਤਿਯੇવਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸੇਨ ਅਨਾਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ। ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਦੇવਦਤ੍ਤਸ੍ਸ। ਕਤੇਨ ਭવਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਮਨੁਭਾਸਨਕਮ੍ਮੇਨ ਕਤੇਨ ਭવਿਤਬ੍ਬਂ। ਅਤ੍ਤਨੋ ਰੁਚਿਮਤ੍ਤੇਨ વਦੇਯ੍ਯਾਤਿਆਦਿਕਮ੍ਮਿਕਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ વਦੇਯ੍ਯ। ਅਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇ ਸਮਨੁਭਾਸਨਕਮ੍ਮਸ੍ਸੇવ ਅਭਾવਤੋ ‘‘ਨ ਹਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ વੀਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤੇਨੇવ ਹਿ ਸਮਨੁਭਾਸਨਕਮ੍ਮਂ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਂ। ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਤੋਤਿ ‘‘ਅਨੁਜਾਨਾਮਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਰੋਮਨ੍ਥਕਸ੍ਸ ਰੋਮਨ੍ਥਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਂ (ਚੂਲ਼વ॰ ੨੭੩) ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ વਦਨ੍ਤਿ। ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿવਾਰੇ। ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਰੋਪੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਪਚ੍ਚਯਾ ਆਪਨ੍ਨਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਾਪਤ੍ਤਿਂ ਉਕ੍ਖੇਪਨੀਯਕਮ੍ਮਕਰਣਤ੍ਥਂ ਆਰੋਪੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ।
416.Asamanubhāsantassāti kammakārake kattuniddesoti āha ‘‘asamanubhāsiyamānassā’’ti. Tatiyakammavācāya paṭinissajjanto ñattiyā dukkaṭaṃ dvīhi kammavācāhi thullaccaye ca āpajjatiyevāti āha ‘‘paṭinissajjantassa saṅghādisesena anāpattī’’ti. Assāti devadattassa. Katena bhavitabbanti samanubhāsanakammena katena bhavitabbaṃ. Attano rucimattena vadeyyātiādikammikattā appaṭinissajjantassapi anāpattīti adhippāyena vadeyya. Apaññatte sikkhāpade samanubhāsanakammasseva abhāvato ‘‘na hi paññattaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamantassā’’ti vuttaṃ. Sikkhāpadaṃ paññapenteneva hi samanubhāsanakammaṃ anuññātaṃ. Uddissa anuññātatoti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, romanthakassa romanthana’’ntiādiṃ (cūḷava. 273) uddissa anuññātaṃ sandhāya vadanti. Anāpattiyanti anāpattivāre. Āpattiṃ ropetabboti anissajjanapaccayā āpannapācittiyāpattiṃ ukkhepanīyakammakaraṇatthaṃ āropetabboti attho.
ਆਪਤ੍ਤਿਯੇવ ਨ ਜਾਤਾਤਿ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਾਪਤ੍ਤਿ ਨ ਜਾਤਾਯੇવਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਸਾ ਪਨੇਸਾਤਿ ਸਾ ਪਨ ਏਸਾ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ। ਤਿવਙ੍ਗਿਕਨ੍ਤਿ ਕਾਯવਾਚਾਚਿਤ੍ਤવਸੇਨ ਤਿવਙ੍ਗਿਕਂ, ਕਾਯવਾਚਾਚਿਤ੍ਤਤੋ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤੀਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ‘‘ਨਪ੍ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਾਮੀ’’ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਭਾવੇਨ ਮੁਚ੍ਚਨਤੋ ਸਞ੍ਞਾવਿਮੋਕ੍ਖਂ। ਸਚਿਤ੍ਤਕਨ੍ਤਿ ‘‘ਨਪ੍ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਾਮੀ’’ਤਿ ਜਾਨਨਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਚਿਤ੍ਤਕਂ। ਭੇਦਾਯ ਪਰਕ੍ਕਮਨਂ, ਧਮ੍ਮਕਮ੍ਮੇਨ ਸਮਨੁਭਾਸਨਂ, ਕਮ੍ਮવਾਚਾਪਰਿਯੋਸਾਨਂ, ਅਪ੍ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨੇਤ੍ਥ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਙ੍ਗਾਨਿ।
Āpattiyeva na jātāti saṅghādisesāpatti na jātāyevāti attho. Sā panesāti sā pana esā anāpatti. Tivaṅgikanti kāyavācācittavasena tivaṅgikaṃ, kāyavācācittato samuṭṭhātīti vuttaṃ hoti. ‘‘Nappaṭinissajjāmī’’ti saññāya abhāvena muccanato saññāvimokkhaṃ. Sacittakanti ‘‘nappaṭinissajjāmī’’ti jānanacittena sacittakaṃ. Bhedāya parakkamanaṃ, dhammakammena samanubhāsanaṃ, kammavācāpariyosānaṃ, appaṭinissajjananti imānettha cattāri aṅgāni.
ਪਠਮਸਙ੍ਘਭੇਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / વਿਨਯਪਿਟਕ • Vinayapiṭaka / ਮਹਾવਿਭਙ੍ਗ • Mahāvibhaṅga / ੧੦. ਸਙ੍ਘਭੇਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ • 10. Saṅghabhedasikkhāpadaṃ
ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Aṭṭhakathā / વਿਨਯਪਿਟਕ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / ਮਹਾવਿਭਙ੍ਗ-ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ੧੦. ਪਠਮਸਙ੍ਘਭੇਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦવਣ੍ਣਨਾ • 10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
ਟੀਕਾ • Tīkā / વਿਨਯਪਿਟਕ (ਟੀਕਾ) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / વਜਿਰਬੁਦ੍ਧਿ-ਟੀਕਾ • Vajirabuddhi-ṭīkā / ੧੦. ਪਠਮਸਙ੍ਘਭੇਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦવਣ੍ਣਨਾ • 10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
ਟੀਕਾ • Tīkā / વਿਨਯਪਿਟਕ (ਟੀਕਾ) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / વਿਮਤਿવਿਨੋਦਨੀ-ਟੀਕਾ • Vimativinodanī-ṭīkā / ੧੦. ਪਠਮਸਙ੍ਘਭੇਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦવਣ੍ਣਨਾ • 10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā